I SA/Wa 1989/15

Starszy Referendarz Sądowy Aneta Wirkowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wniosku radcy prawnego T.S. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1989/15 odrzucił skargę P.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że w wyznaczonym terminie nie uzupełniono braków formalnych skargi poprzez przedłożenie żądanego pełnomocnictwa. W dniu [...] sierpnia 2016 r. do Sądu wpłynęło zażalenie skarżącej na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W dniu [...] listopada 2016 r. do Sądu wpłynęła, sporządzona przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika skarżącej, opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 29 lipca 2016 r., nadana w urzędzie pocztowym w dniu 2 listopada 2016 r. Pełnomocnik wniósł jednocześnie o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że koszty pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 listopada 2016 r. oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie z dnia 29 lipca 2016 r. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu reguluje stosowne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości. W rozpoznawanej sprawie (dotyczącej wynagrodzenia w związku ze sporządzeniem przez pełnomocnika opinii z dnia 2 listopada 2016 r.) jest to rozporządzenie z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715), które weszło w życie w dniu 2 listopada 2016 r. Stosownie do treści § 21 ust. 1 pkt 2 powoływanego rozporządzenia, który dotyczy stawek minimalnych należnych pełnomocnikowi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji, wynagrodzenie może być przyznane za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. a), za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. b), za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. c) oraz w postępowaniu zażaleniowym (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. d). Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtowanym w okresie obowiązywania wcześniejszego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.), które zachowuje aktualność na gruncie obowiązującego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r., zdecydowanie przeważało stanowisko, że katalog czynności radcy prawnego w postępowaniu przed sądem administracyjnym drugiej instancji, za które przysługuje wynagrodzenie (o którym mowa w § 14 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia) ma charakter zamknięty. Innymi słowy wynagrodzenie radcy prawnego za czynności, które nie zostały wymienione w powołanym § 14 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, nie stanowi niezbędnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 204 oraz w art. 205 § 2 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (np. postanowienie NSA z 17 września 2010 r., sygn. akt II OSK 854/09). Istotne jest przy tym, że przy przyznawaniu opłaty za czynności pełnomocnika z tytułu zastępstwa procesowego, bierze się pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a także charakter sprawy i wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04). W orzecznictwie wskazuje się również, że udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/05, LEX nr 151472). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić trzeba, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej stosownego wynagrodzenia. Wyznaczony pełnomocnik nie dokonał bowiem żadnej czynności określonej we wskazanym wyżej § 21 ust. 1 pkt 2 lit. a-d rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. Oczywiste jest, że w niniejszej sprawie nie została sporządzona skarga kasacyjna, opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, czy też zażalenie. Pełnomocnik nie uczestniczył również w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Udzielona pomoc prawna polegała na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia od postanowienia z dnia 29 lipca 2016 r. Jak wyżej wskazano rozporządzenie z dnia 3 października 2016 r., podobnie jak wcześniejsze rozporządzenie z dnia 28 września 2002 r., nie przewiduje możliwości przyznania wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia. Tym samym stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w oparciu o przepis § 21 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. Wprawdzie w § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia przewidziana jest możliwość przyznania wynagrodzenia w postępowaniu zażaleniowym, jednak należy przyjąć, że postępowanie zażaleniowe wszczęte jest dopiero w momencie wniesienia zażalenia. Wynagrodzenie może być zatem przyznane w postępowaniu zażaleniowym za wniesienie zażalenia. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca. Z powołanego § 21 ust. 1 pkt 2 jednoznacznie ponadto wynika za jaką opinię może być przyznane stosowne wynagrodzenie – jest to opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. b). Podkreślić ponadto jeszcze raz należy, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. Faktyczna pomoc prawna polega m.in. na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu wniosków procesowych, wyrażaniu stanowiska w sprawie, czy też występowaniu przed sądem. Musi to być pomoc niezbędna i efektywna. Trudno za taką pomoc uznać sporządzenie przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia (której to czynności nie obejmuje powołany przepis § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia) zwłaszcza w sytuacji, gdy stosowne zażalenie zostało sporządzone i wniesione osobiście przez skarżącą, co wynika z akt sprawy. Podjęte przez pełnomocnika działania nie mogą zatem zostać uznane za faktycznie udzieloną pomoc prawną. W tej sytuacji stwierdzić trzeba, że wniosek o przyznanie wynagrodzenia jest bezzasadny i brak jest podstaw do jego uwzględnienia. Mając powyższe na uwadze w oparciu o powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 2 pkt 8 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.