I SA/Wa 1990/17
WyrokWSA w Warszawie2018-05-10
Skład orzekający: Gabriela Nowak, Dariusz Chaciński, Elżbieta Lenart
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zasiłek pielęgnacyjny wypłacony osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, która nie została należycie pouczona o braku możliwości jednoczesnego pobierania obu świadczeń, może zostać uznany za świadczenie nienależnie pobrane?Ratio decidendi
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo, ponieważ dla oceny legalności decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia kluczowe znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, która musi zostać poprzedzona oceną istnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odpowiednie pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych i wypłaconych kwot zasiłku, a jego brak lub niewłaściwa forma uniemożliwia uznanie świadczenia za nienależnie pobrane.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego M. Z. za świadczenie nienależnie pobrane w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 31 marca 2017 r., ze względu na jednoczesne pobieranie dodatku pielęgnacyjnego. M. Z. kwestionowała tę decyzję, argumentując brak świadomości o nienależnym pobieraniu świadczeń oraz niewłaściwe pouczenie przez organy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. stwierdzającą nienależne pobranie zasiłku.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Elżbieta Lenart (spr.) Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...].
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...].
Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] Prezydent W. przyznał M. Z. bezterminowo zasiłek pielęgnacyjny od dnia [...] października 2009 r., w kwocie [...] zł miesięcznie.
Decyzja ta zawiera też pouczenie (pogrubioną czcionką), że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych zobowiązana jest do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia (pkt 2) oraz, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego (pkt 4).
Pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Prezydenta W., iż M. Z. jest uprawniona do pobierania dodatku pielęgnacyjnego od [...] czerwca 2015 r.
Zaś w dniu [...] czerwca 2017 r. do akt sprawy dołączono decyzję o waloryzacji emerytury M. Z. z dnia [...] marca 2016 r. - w której zawarto stwierdzenie, że do emerytury przysługuje dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł.
Wobec powyższego Prezydent W. orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] zmienił własną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. w ten sposób, że ustalił okres pobierania świadczenia od dnia 19 października 2009 r. do dnia 31 maja 2015 r. oraz stwierdził brak uprawnień do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2015 r.
M. Z. nie wniosła odwołania od tej decyzji.
Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Prezydent W. stwierdził, że świadczenia rodzinne przyznane M. Z. w formie zasiłku pielęgnacyjnego decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., wypłacone od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 31 marca 2017 r., w wysokości [...] zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane.
Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniosła M. Z. wskazując, że dodatek pielęgnacyjny został jej przyznany z urzędu. W jej ocenie koniczność zwrotu świadczenia pobranego w dobrej wierze i bez świadomości jego nienależności, to przerzucenie obowiązku znajomości prawa na niepełnosprawną [...] letnią osobę - co jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego oraz przepisami kpa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...].
Organ w uzasadnieniu decyzji stwierdził, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.).
Powołując treść art. 30 ust. 1 i 2 tej ustawy wskazał, iż w przypadku jednoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego obowiązkiem organów administracji publicznej jest wydanie decyzji stwierdzającej, że zasiłek pielęgnacyjny stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Wydanie przedmiotowej decyzji jest przy tym uzależnione od spełnienia dwóch warunków, tj. równoczesnego pobierania tych świadczeń oraz uprzedniego poinformowania beneficjenta zasiłku o niemożności równoczesnego ich pobierania.
M. Z. od dnia 1 czerwca 2015 r. do dnia 31 marca 2017 r. pobierała równocześnie zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek pielęgnacyjny. Okoliczność powyższą potwierdza pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2017 r., jak też skarżąca, która nie kwestionuje tej okoliczności. Przy czym została ona prawidłowo pouczona o braku prawa do równoczesnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego i dodatku pielęgnacyjnego - zarówno we wniosku, jak też w decyzji przyznającej zasiłek z dnia [...] grudnia 2009 r. Skarżąca jest co prawda osobą [...], jednak z całości zgromadzonego materiału nie wynika, by choroba wnioskodawczyni uniemożliwiała jej zapoznanie się z treścią kierowanej do niej korespondencji i zrozumienie jej znaczenia.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. Z., zarzucając jej naruszenie:
1. prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i uznaniu, że skarżąca miała świadomość pobierania nienależnych świadczeń rodzinnych;
2. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 7b, art. 9, art. 77 i art. 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, braku współdziałania organów w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywateli.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto złożyła wniosek o zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i uznanie, że nie pobierała nienależnych świadczeń rodzinnych.
W uzasadnieniu skargi M. Z. wskazała, iż jest osobą niepełnosprawną, ma [...] lat i od września 2009 r. orzeczono w stosunku do niej znaczny stopień niepełnosprawności. Od grudnia ww. roku otrzymała zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie, zaś w [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaczął wypłacać, po ukończeniu przez nią [...] roku życia, dodatek do emerytury w wysokości [...] zł. Podniosła, że w postępowaniu administracyjnym wskazywała, iż nie posiadała wiedzy o pobieraniu nienależnych pieniędzy.
Ponadto zarzuciła, że rozpatrując odwołanie Kolegium nie odniosło się do argumentów w nim zawartych, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działał na wniosek skarżącej, lecz rozpoczął wypłatę świadczenia po osiągnieciu przez uprawnioną określonego wieku.
Organ uznając, iż skarżąca pobierała nienależne świadczenie, musiałyby przypisać jej złą wiarę i świadomość pobierania nienależnych kwot. Przy czym ośrodek Pomocy Społecznej, znając przepisy oraz praktykę ZUS w sprawie wypłaty dodatku, rozpoczął procedurę sprawdzającą dopiero po dwóch latach.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie wskazując, że stanowi ona polemikę z ustaleniami poczynionymi w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 2 maja 2018 r. Rzecznik Praw Obywatelskich zgłosił swój udział w postępowaniu i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzającego ją orzeczenia organu I instancji, z uwagi na naruszenie:
a) prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną wykładnię art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych polegającą na:
- przyjęciu, iż świadczeniami nienależnie pobranymi są świadczenia rodzinne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego, wypłacone po ustaniu prawa do ich pobierania, niezależnie od wiedzy i świadomości świadczeniobiorcy o zaistnieniu okoliczności, wyłączających uprawnienie do tych świadczeń,
- uznaniu, iż samo wydanie decyzji uchylającej prawo do świadczeń rodzinnych w postaci zasiłku pielęgnacyjnego przesądza o fakcie uznania świadczeń wypłaconych po ustaniu prawa do ich pobierania za świadczenia nienależnie pobrane,
- uznaniu, że dla ustalenia, iż świadczenia rodzinne w postaci zasiłku pielęgnacyjnego są nienależnie pobrane, w sytuacji kolizji z dodatkiem pielęgnacyjnym, po ukończeniu [...] roku życia, wystarczające jest pouczenie osoby na etapie składania wniosku, bądź wydawania decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, o formalnym kształcie przepisów warunkujących legalne korzystanie ze świadczeń rodzinnych, bez dostosowania pouczenia do sytuacji konkretnej osoby;
b) przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy:
- art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 kpa, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i błędne przyjęcie, że sam fakt ustalenia uprawnienia skarżącej do dodatku pielęgnacyjnego skutkuje uznaniem, że zasiłek pielęgnacyjny, pobrany w tym samym okresie, był świadczeniem nienależnie pobranym, zwalniał organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony,
- art. 11 i art. 107 § 3 kpa, z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia, a także pozostawieniu poza rozważaniami organu argumentów podnoszonych przez skarżącą w przedmiocie braku wiedzy i świadomości o zaistnieniu okoliczności, wyłączających uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego, a także braku aktywności w celu uzyskania prawa do dodatku pielęgnacyjnego.
Rzecznik uzasadnił, że zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem przyznawanym na wniosek osoby zainteresowanej, realizowanym na szczeblu gminnym. Z kolei dodatek pielęgnacyjny otrzymują osoby uprawnione do emerytury lub renty, jeżeli zostały uznane za całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, albo ukończyły [...] lat.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że oba świadczenia służą pokryciu przynajmniej części kosztów opieki i pielęgnacji osób niebędących w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Przy czym jak stanowi art. 16 ust. 6 ustawy o oświadczeniach rodzinnych świadczenia te wykluczają się wzajemnie.
W art. 16 ust. 7 powołanego aktu wprowadzona została reguła specjalna zwrotu nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego. Zakład rentowy pomniejsza wówczas emeryturę lub rentę o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Oznacza to, że faktyczne konsekwencje kolizji świadczeń ostatecznie dotykają beneficjanta świadczeń.
W sprawie zaistniała nieprawidłowa praktyka automatycznego, a nie na wniosek, przyznawania dodatku pielęgnacyjnego, która obciąża organ rentowy. Przerzucenie odpowiedzialności na skarżącą za kolizję prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie może zyskać aprobaty, gdyż M. Z. miała bezterminowo ustalone prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, a przyznanie dodatku pielęgnacyjnego odbyło się bez jej wniosku i woli. Nie można twierdzić, że kolizja tych świadczeń spowodowana została przez skarżącą. Przy czym organ dysponował wiedzą o wieku skarżącej, jak też powinien mieć rozeznanie co do praktyki ZUS, a zatem otrzymywanie przez nią przez kilka lat obu świadczeń, należy uznać za okoliczność leżącą również po stronie organu I instancji.
Organy działały w oderwaniu od podstawowych zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 8 i art. 9 kpa, to jest zasad prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz zasady udzielania informacji. Przy czym nie sposób przyjąć za prawidłowe uchylenie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze od oceny zarzutów zawartych w odwołaniu, dotyczących braku świadomości i wiedzy o przyznaniu dodatku, podczas gdy element ten ma kluczowe znaczenie w tej sprawie.
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, że przyjęcie, iż sam fakt pouczenia o braku prawa do ich pobierania obu ww. świadczeń, bez dokonania przez organ ustaleń, czy skarżąca miała wiedzę o tych okolicznościach i kiedy tę wiedzę nabyła, było niewystarczające do wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane. Świadczenia powinny zostać zwrócone przez organ rentowy na zasadach powołanego art. 16 ust. 7 i 8.
Przypomniał, że organ rentowy nie poinformował skarżącej o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego. Skarżąca nie miała wiedzy o okoliczności wyłączającej uprawnienie do pobierania zasiłku. Dodał ponadto, iż przesłanki uznania świadczeń za nienależnie pobrane nie mogą być interpretowane rozszerzająco.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1370 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja organu II instancji oraz poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo.
Do Sądu została zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2017 r., uznającą za nienależne pobrany zasiłek pielęgnacyjny, otrzymany w okresie pobierania dodatku pielęgnacyjnego.
Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowił, m.in. art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.)
Stosownie do art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W myśl zaś art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy za nienależnie pobranie świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
Powyższe oznacza, że dla oceny legalności decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, którego podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Okoliczność ta wielokrotnie podnoszona była w orzecznictwie sądowym i nie budzi sporów (por. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2011 r., I OSK 2078/10). Zatem ustalenie, że świadczeniobiorca pobrał nienależne świadczenie i jest zobowiązany do jego zwrotu, musi zostać poprzedzone oceną istnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Innymi słowy, osoba pobierająca świadczenie rodzinne musi zostać należycie pouczona o sytuacjach, w których następuje brak prawa do ich pobierania. Odpowiednie pouczenie stanowi więc warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych i wypłaconych kwot zasiłku.
Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, wspomniane pouczenie powinno być adekwatne do obowiązujących przepisów, odnosić się do konkretnie otrzymywanego świadczenia i operować zwrotami zrozumiałymi dla adresata tak, aby mógł je uwzględnić w ocenie własnej sytuacji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1979 r., sygn. akt II URN 51/80, publ. OSNCP z 1980 r. nr 10. poz. 202 i z dnia 14 marca 2006 r., sygn. akt I UK 161/05, publ. OSNP 2007, nr 5-6, poz. 78). Pouczenie nie może zaś być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia. Musi być ono jasne, czytelne i powinno zawierać wszelkie informacje o obowiązujących zasadach. Nie do przyjęcia jest zaś sytuacja, gdy pouczenie sformułowane jest w taki sposób, że dotyczy wszystkich ewentualnych i hipotecznych okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń. Zatem pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za prawidłowe. Pouczenie takie dla większości osób nieposiadających wykształcenia prawniczego, jest bowiem niezrozumiałe, nieczytelne i nie spełnia przedstawionych wyżej kryteriów.
Z kolei brak otrzymania przez stronę pouczenia oznacza, że osoba pobierająca świadczenia nie ma obowiązku ich zwrotu, choćby nawet z innych źródeł mogła dowiedzieć się o tych okolicznościach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2005 r., II UK 440/03, publ. OSNPUiSP z 2005 r., nr 18, poz. 291).
W niniejszej sprawie niespornym jest fakt, że przepis art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Z kolei art. 75 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewiduje, m.in. że dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta ukończyła 75 lat życia.
Z akt sprawy wynika, iż na wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego zawarte jest pouczenie, że zasiłek ten nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Wskazane pouczenie zawierała też doręczona skarżącej decyzja przyznająca zasiłek z 2009 r.
W skardze wniesionej do Sądu skarżąca podniosła brak świadomości, iż świadczenia rodzinne przyznane jej w formie zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł stanowią świadczenia nienależnie pobrane i ma ona obowiązek zwrotu tego świadczenia - akcentując, że jest osobą w podeszłym wieku i niepełnosprawną.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy zarzut ten jest zasadny z tego względu, że organ wydając zaskarżone decyzje nie rozważył dokładnie, czy możliwości intelektualne skarżącej pozwalały na zrozumienie przez nią pouczeń zawartych we wniosku oraz w decyzji przyznającej zasiłek - przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia.
W związku z tym Prezydent W. weźmie powyższe pod uwagę - mając na względzie też fakt, że na rozprawie sądowej (na którą skarżąca przybyła sama) oświadczyła ona, iż ma wykształcenie średnie techniczne i pracowała jako technik elektronik, a następnie zajmowała się marketingiem i pracowała aż do momentu przejścia na emeryturę.
Następnie zaś rozważy - z uwagi na fakt, że takie, a nie inne pouczenia zostały udzielone stronie - czy te właśnie sformułowania w konfrontacji ze stanem zdrowia i stanem intelektualnym skarżącej, mogą zostać uznane za prawidłowe i zrozumiałe dla niej, czy wyczerpują one wymogi pouczenia - w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Sąd pragnie podkreślić, że wymóg prawidłowego pouczenia jest istotny w sprawach dotyczących zasiłków pielęgnacyjnych zważywszy, że świadczenia te w zasadzie przyznawane są osobom starszym, schorowanym, niepełnosprawnym - tak jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. Treść pouczenia powinna być zatem dostosowana do możliwości intelektualnych adresata, jego stanu zdrowia, w tym możliwości zapamiętywania i zrozumienia.
Ustalenie tych okoliczności pozwoli następnie organowi ocenić, czy pobierając jednocześnie zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny, skarżąca działała w złej wierze. Podkreślenia bowiem wymaga, że tylko w takiej sytuacji świadczenie można uznać za nienależnie pobrane.
Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w wyrokach z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09 i z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10 zwracał uwagę, że ustawa o świadczeniach rodzinnych posługuje się pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych". "Świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dotyczy to zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Rozpatrując sprawę ponownie organy zobowiązane będą zatem do uwzględniania przedstawionej oceny prawnej Sądu oraz podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Po czym zbiorą oraz rozpatrzą cały materiał dowodowy, w sposób wyczerpujący i w jego całokształcie.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło