I SA/Wa 1997/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat A. N., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. I. Stan faktyczny 1. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. J. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] o przyznaniu zasiłku celowego w wysokości 362,02 zł na opłacenie faktury za energię elektryczną oraz o odmowie przyznania zasiłku celowego na bieżące potrzeby wskazane we wnioskach (środki czystości, żywność, odzież, czynsz, leki i okulary) w miesiącu marcu 2011 r. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. 2. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że M. J. dwoma wnioskami z dnia 15 lutego 2011 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na bieżące potrzeby (środki czystości, żywność, odzież, czynsz, leki i okulary) oraz na uregulowanie faktur za energię elektryczną i gaz. Z przeprowadzonego w dniu 21 lutego 2011 r. wywiadu środowiskowego wynika, że M. J. posiada dochód w łącznej kwocie 477 zł, na który składają się: zasiłek stały w wysokości 324 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł; regularnie korzysta z pomocy Ośrodka, która jest udzielana w miarę posiadanych przez Ośrodek środków finansowych przeznaczonych w danym miesiącu dla podopiecznych; w lutym 2011 r. otrzymał zasiłek celowy w kwocie 150 zł na dofinansowanie czynszu. W uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej stwierdzono, że M. J. regularnie korzysta z pomocy Ośrodka; pomoc ta udzielana jest w miarę posiadanych przez Ośrodek środków finansowych przeznaczonych w danym miesiącu dla podopiecznych. Ośrodek, jak wynika z uzasadnienia, nie może spełniać wszystkich żądań i oczekiwań M. J.. Stosownie do art. 3 ust. 3 [ustawy o pomocy społecznej] Ośrodek udziela pomocy w formach i zakresie uzasadniającym jej przyznanie - potrzeby osób i rodzin zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy są uwzględnione, jeżeli są faktycznie niezbędne. M. J. w lutym 2011 r. otrzymał pomoc finansową w kwocie 150 zł na opłacenie czynszu. Możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone - w styczniu 2011 r. Ośrodek posiadał na zasiłki celowe kwotę 37 820,60 zł dla 207 świadczeniobiorców; średnia kwota zasiłku wynosiła 182,70 zł; w lutym 2011 r. Ośrodek na zasiłki celowe dysponował kwotą 48 092,30 zł przy liczbie świadczeniobiorców 281 osób, średnia wysokość zasiłku celowego wynosiła 171,15 zł; w marcu na zasiłki celowe Ośrodek dysponował kwotą 50 126,34 zł. Ponieważ na dzień 10 marca 2011 r. organ nie mógł ustalić liczby wniosków jaka wpłynie do Ośrodka o pomoc finansową na dany miesiąc, uśredniając liczbę wniosków ze stycznia oraz lutego - 244 osoby, przewidziano, że średnia wysokość zasiłku celowego wynosić będzie 205,43 zł. Wnioskodawca złożył odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, wskazując, że nie może zgodzić się z decyzją Ośrodka; odmawiając przyznania pomocy finansowej na spłacenie zaległości w opłaceniu czynszu Ośrodek nie poczynił żadnych kroków, żeby zapobiec eksmisji odwołującego się na bruk; odmowa przyznania zasiłku na zakup leków (leki na astmę oskrzelową) stanowi zdaniem odwołującego się zagrożenie dla jego życia, ponieważ posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności; okulary stanowią dla odwołującego się niezbędną potrzebę, a zasiłek celowy winien takie potrzeby uwzględniać. 3. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że organ pierwszej instancji w zaskarżonej decyzji nie przekroczył granic uznania. Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, zaś dla ośrodka obowiązku jego przyznania. Ośrodki zachowują w tej mierze znaczny zakres swobody zarówno w ocenie warunków bytowych osoby zainteresowanej, jak i w ocenie okoliczności sprawy, a także korzystają ze znacznego zakresu swobody w wyborze właściwego rozstrzygnięcia. Stwarza to możliwość dokonywania właściwych wyborów, ale tym samym nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. Znajduje to potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2009 r. sygn. II SA/Gd 797/08 (LEX nr 481492), zgodnie z którym: "Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a z przepisu tego nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej, organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres udzielonej mu ze środków publicznych pomocy". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco dobry. Ośrodek pomocy społecznej wspiera działania osoby ubiegającej się, zmierzające do poprawy trudnej sytuacji w jakiej się znalazła. Ośrodek Pomocy Społecznej bierze pod uwagę trudną sytuację strony, co znajduje przecież wyraz w udzielonej w miesiącu lutym 2011 r. pomocy. Ośrodki Pomocy Społecznej zachowują w tej mierze znaczny zakres swobody zarówno w zakresie warunków bytowych osoby zainteresowanej jak i w ocenie okoliczności sprawy, a tym samym nie każdy potrzebujący w każdym czasie może uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, iż z akt sprawy wynika, że eksmisja zainteresowanego została orzeczona wyrokiem sądowym, a powodem skierowania sprawy do Sądu był brak tytułu prawnego do mieszkania. Obecnie M. J. nie płaci czynszu i z tego tytułu narastają jego zaległości czynszowe. Organ pismem z dnia 25 stycznia 2011 r. zwrócił się w imieniu M. J. do Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy M. o rozłożenie jego zaległości czynszowych na raty. Z treści wywiadu środowiskowego wynika ponadto, iż odwołujący się odmówił pracownikowi socjalnemu udzielenia informacji jakie leki przyjmuje, nie przedstawił żadnych faktur za zakupione leki ani recept. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziła, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu wskazującym na konieczność jej uchylenia, mieści się w granicach uznania administracyjnego. Odmowa przyznania M. J. zasiłku celowego w miesiącu marcu 2011 r. na wskazane we wnioskach potrzeby, z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Ośrodka, nie przekreśla możliwości ubiegania się przez odwołującego o zasiłki celowe na powyższe potrzeby w następnych miesiącach. II. Zarzuty zawarte w skardze i stanowisko organu 1. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. J., w której to skardze skarżący przedstawił swoją trudną sytuację materialną, finansową oraz zdrowotną, potwierdzoną orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 2. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. III. Uzasadnienie prawne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 2. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2011 r. o przyznaniu zasiłku celowego M. J. w wysokości 362,02 zł na opłacenie faktury za energię elektryczną oraz o odmowie przyznania zasiłku celowego na bieżące potrzeby wskazane we wnioskach: środki czystości, żywność, odzież, czynsz, leki i okulary w miesiącu marcu 2011 r. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 3. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, może być przyznany zasiłek celowy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie tego zasiłku uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego od dnia 1 października 2009 r. dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł. Kwota ta ustalona została rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Za dochód zaś, stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ustalony w niniejszej sprawie przez organy dochód M. J. w wysokości 477 zł nie budzi wątpliwości - na dochód ten, jak wynika z akt sprawy, składają się: zasiłek stały w wysokości 324 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł. Jak wcześniej wskazano, z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że chociaż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej określa zasady udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających jej udzielenie, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Wskazać należy, że kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem decyzji uznaniowej, ale nie analizuje celowości wydania decyzji i rozstrzygnięcia w niej zawartego. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 kpa, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. 4. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy orzekające w sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego, w tym sytuację rodzinną, majątkową i zdrowotną M. J. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia jest uwarunkowana posiadanymi przez Ośrodek Pomocy Społecznej środkami pieniężnymi. Oznacza to, że nie wszystkie żądania wnioskodawców mogą być spełnione, nawet wtedy, gdy spełniają oni ustawowe wymogi warunkujące przyznanie danego świadczenia. Podkreślić zatem należy, iż z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie wynika indywidualne roszczenie o przyznanie pomocy społecznej w formie w nim przewidzianej. Słuszne jest również stanowisko organu, iż Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest uwzględniać potrzeby wszystkich mieszkańców dzielnicy znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, i tak dzielić posiadane przez siebie środki, aby z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób potrzebujących wsparcia. W styczniu 2011 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy M., pod opieką którego skarżący M. J. pozostaje, na zasiłki celowe dysponował kwotą 37 820,60 zł dla 207 świadczeniobiorców; średnia kwota zasiłku wynosiła więc 182,70 zł; w lutym 2011 r. - kwotą 48 092,30 zł, przy liczbie świadczeniobiorców 281 osób, średnia wysokość zasiłku celowego wynosiła 171,15 zł; w marcu 2011 r. - kwotą 50 126,34 zł, przewidując, w oparciu o liczbę wniosków ze stycznia oraz lutego, że średnia wysokość zasiłku celowego wynosić będzie 205,43 zł. Prawidłowo organ również wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że odmowa przyznania skarżącemu M. J. zasiłku celowego na wskazane przez niego potrzeby w miesiącu marcu 2011 r., nie przekreśla możliwości ubiegania się przez niego o zasiłki celowe na te potrzeby w następnych miesiącach. 5. Zdaniem Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r., a zatem nie można zarzucić arbitralności czy dowolności przy podejmowaniu decyzji. Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Motywy podjętego rozstrzygnięcia zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco uzasadnione, co oznacza że decyzji tej nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. W tej sytuacji skarga M. J. nie ma usprawiedliwionych podstaw. 6. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.