I SA/Wa 200/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Joanna Skiba Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2009 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz E. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. W. oraz D. C.i Z. L. reprezentowanych przez R. W., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania za część gruntu oznaczonego numerem hipotecznym [...], położonego w W. przy ul. [...], o pow. [...] m². Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy Nieruchomość [...] znajdująca się przy ul. [...], oznaczona numerem hipotecznym [...], będąca częścią gruntu o powierzchni całkowitej [...] m² została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Z ustaleń organu wynika, że w dniu 21 listopada 1945 r. nieruchomość położona przy ul. [...] była zabudowana budynkiem mieszkalnym. Decyzją z dnia [...] czerwca 1969 r. Prezydium Rady Narodowej W. odmówiło dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do części gruntu niezabudowanego, położonego w W. przy ul. [...], o pow. [...] m², oznaczonego numerem hipotecznym [...]. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (prawa użytkowania wieczystego) co do pozostałej części gruntu przedmiotowej nieruchomości, tj. do [...] m² rozstrzygnięty został decyzją Burmistrza Gminy W. nr [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r., którą ustanowiono użytkowanie wieczyste do gruntu o pow. [...] m² oraz odmówiono przyznania prawa użytkowania wieczystego do pozostałej części działki o pow. [...] m². Aktem notarialnym z dnia [...] czerwca 2002 r. ustanowiono na rzecz E. W., A. K., Z. L. i D. C. prawo użytkowania wieczystego działki położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewid. nr [...] o pow.[...] m². Organ wskazał, że przedmiotem postępowania odszkodowawczego jest pozostała część nieruchomości o pow. [...] m², zajęta obecnie pod ulicę [...]. Sprawa odszkodowania za część powyżej opisanej nieruchomości była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 559/06 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania odszkodowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że nie jest zasadne stanowisko organu, że skoro pozostała część nieruchomości o powierzchni [...] m², za którą strony domagają się odszkodowania, nie była odrębną nieruchomością, ponieważ nie istniała przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., to nie ma potrzeby prowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy będąca przedmiotem rozstrzygnięcia część działki mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Sąd wskazał, że dotychczasowi właściciele złożyli w terminie wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do całej nieruchomości i nie mieli oni wpływu na jakiekolwiek podziały tej nieruchomości, które zostały dokonane niezależnie od nich. Mając na uwadze treść art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, Sąd wskazał, że przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., działka ta – nieruchomość - oznaczona była numerem hipotecznym [...], a jej powierzchnia całkowita wynosiła [...] m². I tę okoliczność organy powinny były wziąć pod uwagę i ocenić rozstrzygając o prawie stron do odszkodowania. Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] odmówił przyznania odszkodowania za część gruntu oznaczonego numerem hipotecznym [...], położonego w W. przy ul. [...], o pow. [...] m². W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że jedna z przesłanek określonych w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami została spełniona, tzn. byli właściciele utracili faktyczną możliwość władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z ustaleń organu wynika bowiem, że na przedmiotowym gruncie rozpoczęcie prac drogowych związanych z realizacją inwestycji budowy [...] miało miejsce w dniu 3 września 1999 r. Odnośnie zaś do drugiej przesłanki, tj. przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne, organ wskazał, że zgodnie z obowiązującym w dniu 21 listopada 1945 r. ogólnym planem zabudowania W. zatwierdzonym prze Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r. przedmiotowa nieruchomość położona była w strefie [...], w której obowiązywała zabudowa zwarta o [...] kondygnacjach oraz 50% powierzchni zabudowania. W ocenie organu, z parametrów powyższych wynika, że plan zezwalał na zabudowę terenu budynkami wielorodzinnymi, a nie jednorodzinnymi. Od powyższej decyzji Prezydenta W. odwołali się E. W. oraz D. C. i Z. L. - reprezentowane przez R. W. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. o odmowie przyznania odszkodowania za przedmiotową część gruntu. Z uzasadnienia decyzji wynika, że Wojewoda podzielił ustalenia organu pierwszej instancji i powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał stanowisko organu pierwszej instancji za prawidłowe. Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E. W., zarzucając naruszenie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez uznanie, że działka objęta wnioskiem o odszkodowanie nie mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W ocenie skarżącej organ dokonał prawidłowego ustalenia co do przeznaczenie nieruchomości w planie zabudowania z 1931 r., co nie jest jednak równoznaczne z ustaleniem, czy na przedmiotowej nieruchomości wyłączona została możliwość zabudowy jednorodzinnej, a tym samym przeznaczenie nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne. Skarżąca powołała się na orzeczenia sądów administracyjnych, w których pojęcie "dom jednorodzinny" należało rozumieć jako budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny bez ograniczeń powierzchni i izb. Skarżąc wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zaskarżonej decyzji, jak również w decyzji ją poprzedzającej uwzględniono ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 559/06. Badając przesłanki z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) organy orzekające prawidłowo uwzględniły nieruchomość oznaczoną numerem hipotecznym [...] o powierzchni całkowitej [...] m². W sprawie jest niesporne, że nieruchomość położona w W. [...] pochodząca z nieruchomości Hip. Nr [...] podlegała przepisom dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz, że następcy prawni jej poprzednich właścicieli zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Istota sprawy sprowadza się do wyjaśnienia, czy w sprawie zachodzi ostatnia z przesłanek określonych w cyt. przepisie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami konieczna do przyznania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, tj. określenie, czy istniała potencjalna możliwość przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne przed datą wejścia w życie dekretu z 1945 r. Zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Nie można podzielić stanowiska organów orzekających, że skoro Ogólny Plan Zabudowania Warszawy z 1931 r. dla przedmiotowej nieruchomości przewidywał zabudowę zwartą o [...] kondygnacjach i 50% powierzchni zabudowania to oznaczało to, że nieruchomość ta nie stanowiła działki, która mogła być zabudowana domem jednorodzinnym. Zdaniem Sądu, skoro art. 215 ust. 2 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami odwołuje się do kryteriów obowiązujących przed wejściem w życie dekretu z 26 października 1945 r., to pojęcie dom jednorodzinny należy rozumieć w znaczeniu jakie mu wówczas nadawano. Był to budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni czy liczby pomieszczeń, które to kryteria wprowadzono w okresie późniejszym. Podkreślić należy, że przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami uzależnia przyznanie odszkodowania za działkę od możliwości jej przeznaczenia pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie dekretu i nie zawiera żadnych innych warunków w szczególności odnoszących się do wielkości i dopuszczalności podziału (por. G. Bieniek, S. Kalus, Z. Marmaj, E. Mzyk, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2005, s. 618). A zatem możliwość przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne należy ocenić na podstawie istniejącego w dniu wejścia w życie dekretu planu zabudowania. Jak wyżej wskazano odnośnie do przedmiotowej nieruchomości plan ogólny z 1931 r. przewidywał zabudowę zwartą [...] kondygnacyjną i 50% pow. Zabudowanej. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 615/06 takie stwierdzenia planu nie wykluczały same przez się możliwości zabudowy budownictwem jednorodzinnym, a tym samym przeznaczenie nieruchomości pod takie budownictwo. W planie tym nie było zakazu realizacji budownictwa jednorodzinnego. Przy braku takiego zakazu należało dokonać wykładni planu z uwzględnieniem ówczesnych uwarunkowań i wyjaśnić, czy w owym czasie na obszarze jego obowiązywania faktycznie dopuszczano zabudowę jednorodzinną. Z tych względów jako uzasadniony ocenić należy zarzut błędnej wykładni art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez przyjęcie, że wprowadzony Ogólnym Planem Zabudowy Miasta W. podział na strefy miasta W. określający w danej strefie wymóg zabudowy mieszczącej się w granicach wyznaczonych przez górną granicę strefy poprzedniej oraz górną granicę danej strefy wykluczał możliwość zabudowy jednorodzinnej. Zgodnie z art.10 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz. U. Nr 23, poz. 202) ogólne plany zabudowania obejmują podział miejscowości na strefy według sposobu zabudowania jedno lub wielopiętrowego, zwartego lub grupowego, luźnego lub mieszanego, ogniotrwałego lub nieogniotrwałego, gdy ten ostatni jest dopuszczalny, z określeniem dopuszczalnej wysokości i gęstości zabudowania dla poszczególnych stref. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, iż w danej strefie nie można przekroczyć określonej w planie ogólnym wysokości i gęstości zabudowań. Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należało zatem rozważyć, czy w świetle obowiązującego w W. Ogólnego Planu Zabudowy Miasta fakt, iż nieruchomość przedmiotowa znajdowała się w określonej strefie oznaczał zakaz budownictwa jednorodzinnego. Skoro więc, jako nietrafny ocenić należało stanowisko organów, iż w świetle regulacji ogólnego planu zabudowania W. przesłanka określona w art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a dotycząca przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne, nie została spełniona, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.