I SA/Wa 2002/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędziowie WSA Daniela Kozłowska asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2005 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] października 2004 r., [...], utrzymało w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia [...] września 2004 r., Nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie przyznania zasiłku stałego H. B. z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką, za okres od dnia 01 października 2002 r. do dnia 30 czerwca 2004 r. W uzasadnieniu wydanej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. podało, że zaskarżona decyzja, którą umorzono postępowanie w sprawie, została wydana zgodnie z treścią art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z akt sprawy wynika, że w lipcu 2004 r. skarżąca zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w M. o przyznanie jej zasiłku stałego ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem oraz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w M. decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., Nr [...] przyznał skarżącej jedynie świadczenie pielęgnacyjne w kwocie [...] złotych miesięcznie, na okres od 01 lipca 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. Natomiast rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku stałego uznał, że zawiera on żądanie przyznania powyższego świadczenia za okres wsteczny, tj. od dnia 01 października 2002 r. do dnia 30 czerwca 2004 r., a więc w praktyce wniosek ten stanowi żądanie kontynuacji wypłaty zasiłku stałego, który skarżąca otrzymywała do dnia 30 września 2002 r. na podstawie wcześniejszej decyzji organu I instancji. Po tej dacie zasiłek stały nie mógł być przyznany, gdyż skarżąca nie spełniała kryteriów wymaganych przez przepisy ustawy od osób ubiegających się o tego rodzaju świadczenia. Wprawdzie orzeczeniem z dnia [...] października 2002 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. zaliczył córkę skarżącej do osób niepełnosprawnych, nie orzekł jednak o przyznaniu zasiłku stałego, gdyż brak było wskazania, że w omawianym przypadku zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powyższe orzeczenie H. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W., które orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2003 r. utrzymało w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] października 2002 r. Orzeczenie z dnia [...] stycznia 2003 r. zostało zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. – Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2004 r., którym Sąd stwierdził konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w stosunku do małoletniej K. B. w związku ze znacznie ograniczoną możliwością jej samodzielnej egzystencji. Wspomnianym wyrokiem Sąd potwierdził istnienie ciągłości w zakresie opieki sprawowanej nad dzieckiem, uprawniającej matkę do pobierania z tego tytułu świadczenia z pomocy społecznej. Jednakże, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., powyższy, korzystny dla skarżącej wyrok sądowy nie pozwala przychylić się do żądania skarżącej o przyznanie zasiłku stałego za okres od dnia 01 października 2002 r. do dnia 30 czerwca 2004 r., ponieważ nie wskazują na to obowiązujące od dnia 01 maja 2004 r. przepisy prawne normujące kwestie przyznawania świadczeń z szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Obowiązująca od dnia 01 maja 2004 r. ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie przewiduje świadczenia jakim był zasiłek stały przyznawany na podstawie przepisów art. 27 ust. 1-3a i ust. 5 poprzedniej ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Przewidziane w nowej ustawie świadczenie pod nazwą "zasiłek stały" jest świadczeniem innego rodzaju, odpowiednikiem przewidzianego w poprzedniej ustawie zasiłku stałego wyrównawczego, przysługującego osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu stopnia niepełnosprawności (art. 37 i art. 144 pkt 1 nowej ustawy). Natomiast odpowiednikiem dawnego zasiłku stałego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem jest obecnie świadczenie pielęgnacyjne przewidziane w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wskazało, że również w przepisach Działu IV Rozdziału 2 – Przepisy przejściowe i końcowe nowej ustawy o pomocy społecznej (art. 144 – art.161) trudno znaleźć jakiekolwiek regulacje prawne, w oparciu o które można by uwzględnić żądanie skarżącej i przyznać jej zasiłek stały z mocą wsteczną za wskazany przez nią okres. Organ odniósł się także do zarzutu skarżącej, że obecna, niekorzystna sytuacja powstała w efekcie zaniedbania Ośrodka Pomocy Społecznej w M., który nie wydał decyzji odmawiającej przyznania prawa do zasiłku stałego w listopadzie 2002 r., zamykając tym samym skarżącej drogę do złożenia wniosku o zmianę negatywnej decyzji, po przedstawieniu wymaganego orzeczenia o niepełnosprawności dziecka. Organ odwoławczy, przyjmując sytuację hipotetyczną, w której skarżąca w listopadzie 2002 r., złożyła do organu I instancji stosowny wniosek o przyznanie zasiłku stałego wraz z załączonym orzeczeniem o niepełnosprawności dziecka, uznał, że musiałaby zapaść decyzja odmawiająca przyznania żądanego świadczenia. W ocenie organu, w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 14 nowej ustawy o pomocy społecznej, niewątpliwie zachodziłyby przesłanki wznowienia postępowania w sprawie zakończonej wspomnianą decyzją, gdyż decyzja taka została wydana w oparciu o inną decyzję – orzeczenie o niepełnosprawności, które zostało następnie zmienione. Jednakże organ administracji, rozstrzygając sprawę w ramach wznowionego postępowania miałby obowiązek brać pod uwagę obowiązujący stan prawny, a należy zauważyć, iż w przepisach przejściowych i końcowych nowej ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca również nie przewidział stosownych regulacji, pozwalających na weryfikację rozstrzygnięć administracyjnych w tego rodzaju sytuacjach na korzyść skarżącej. W wyniku wznowienia postępowania mogłoby zapaść jedynie rozstrzygnięcie umarzające postępowanie w sprawie. Powyższa decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2004 r., [...], stała się przedmiotem skargi H. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca podała, że Ośrodek Pomocy Społecznej w M. poinformował skarżącą, że na podstawie przedłożonego w listopadzie 2002 r. orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia [...] października 2002 r., skarżąca nie będzie mogła otrzymać prawa do zasiłku stałego. Powołując się na przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 36 ust. 2 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. skarżąca podniosła, że w zaistniałej sytuacji Ośrodek miał obowiązek przyjąć powyższe orzeczenie z dnia [...] października 2002 r. wraz ze sformułowanym ustnie wnioskiem lub przyjąć stosowne dokumenty aby wydać decyzję odmowną w sprawie przyznania zasiłku stałego czego nie zrobił. Ośrodek mógł również, stosownie do treści art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej , podjąć sprawę z urzędu. Na skutek odwołania i postępowania sądowego Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2004 r. wydał pozytywną opinię o niepełnosprawności córki skarżącej. Rozciągnięte w czasie postępowania odwoławcze i postępowanie sądowe spowodowały, że skarżąca nie mogła złożyć pozytywnego orzeczenia o niepełnosprawności swojego dziecka do dnia 30 czerwca 2004 r. Przedstawiony powyżej stan faktyczny i prawny sprawy uzasadnia, zdaniem skarżącej, jej żądanie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 01 maja 2004 r. lub zasiłku stałego za marzec i kwiecień 2004 r. bądź o przyznanie odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę ze względu na zaniedbania i naganne zachowanie pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej w M.. Argumentem przemawiającym za słusznością wysuniętego roszczenia był niezawiniony przez skarżącą 18 miesięczny proces odwoławczy, który uniemożliwił jej złożenie orzeczenia o niepełnosprawności córki, wymaganego do otrzymania zasiłku stałego w myśl przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, a w konsekwencji przekreślił również szansę otrzymanie świadczenia opiekuńczego, którego zasady przyznawania reguluje od dnia 01 maja 2004 r. nowa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Wejście w życie nowej regulacji sprawiło, że skarżąca nie może skorzystać z pozytywnego dla jej sprawy orzeczenia Sądu Rejonowego dla W. – Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2004 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. podtrzymało w całości swoje stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2004 r., Nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podstawą materialnoprawną decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...]października 2004 r. jest art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego w rozumieniu powołanego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, skutkiem czego organ nie może wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej, mogą być różnorodnej natury. W przedmiotowej sprawie organ stwierdził brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że powodem wszczęcia postępowania administracyjnego było staranie się skarżącej o przyznanie zasiłku stałego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Zasiłek taki skarżąca otrzymywała w okresie od 01 września 1999 r. do 30 września 2002 r. na podstawie przepisów art. 27 ust. 1-3a i ust. 5 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Ponowne przyznanie zasiłku stałego, na kolejny okres, organ uzależnił od przedstawienia przez skarżącą orzeczenia stwierdzającego konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w stosunku do córki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Niezawiniona przez skarżącą procedura odwoławcza spowodowała, że korzystne dla siebie orzeczenie wspomnianej treści skarżąca mogła złożyć już po wejściu w życie z dniem 01 maja 2005 r. przepisów nowej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która nie przewiduje instytucji zasiłku stałego. Z uwagi na powyższe organ nie mógł pozytywnie rozpatrzyć wniosku o przyznanie zasiłku stałego za okres od dnia 01 października 2002 r. do dnia 30 czerwca 2004 r., gdyż przepisy obowiązującej ustawy o pomocy społecznej nie tylko, że nie wspominają o zasiłku stałym w rozumieniu poprzednio obowiązującej ustawy, ale również nie zawierają przepisów przejściowych, które pozwalałyby na stosowanie przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej do spraw nierozstrzygniętych przed wejściem w życie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 160 obowiązującej ustawy traci moc ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 z późn. zm.), a zgodnie z treścią art. 150 do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. W związku z tym za słuszną należy uznać decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O.. Brak przepisu prawa materialnego w omawianym zakresie oznaczał brak przesłanek do orzekania co do meritum sprawy, a w konsekwencji wniosek o zasiłek stały nie mógł być w ogóle rozważony skutkiem czego postępowanie umorzono z powodu jego bezprzedmiotowości. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w myśl art. 1 § 2 powołanej ustawy, wspomniana kontrola aktów i czynności z zakresu administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, obowiązującym w dacie ich wydania. Z uwagi na to, sąd administracyjny powołany do badania legalności decyzji administracyjnych nie może, w przedmiotowej sprawie, uwzględnić skargi na decyzję organu administracji, który orzekając o stanie przeszłym słusznie odwołał się do przepisów nowej ustawy o pomocy społecznej. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie zawiera przepisów przejściowych pozwalających na zastosowanie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej do spraw, które wszczęto w okresie jej obowiązywania i niezakończono do dnia 01 maja 2004 r. Z treści cytowanego powyżej art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wynika, że intencją ustawodawcy była potrzeba określenia praw do świadczeń z pomocy społecznej w oparciu o przepisy obecnie obowiązującej ustawy. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.