I SA/Wa 2002/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 17 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi L.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego A.D., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014r. Nr [...] odmawiającą przyznania L.S. pomocy finansowej na sfinansowanie jednego semestru studiów doktoranckich w kwocie [...]zł., na zadłużenie czynszowe, opłacenie rachunku za zużycie energii elektrycznej, na wykupienie leków oraz na zakup biletu miesięcznego MZA. Zaskarżona decyzja wydana została w następującycm stanie faktycznym i prawnym: L.S. w dniu [...] grudnia 2013 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie zaległości czynszowych. W dniu [...] grudnia 2013 r. wystąpił o pomoc finansową na rehabilitację. Z kolei w dniu [...] stycznia 2014 r. zwrócił się o pomoc w opłaceniu rachunku za energie elektryczną. W dniu [...] stycznia 2014 r. Prezydent [...] wezwał wnioskodawcę do zgłoszenia się celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi wnioskodawca zaproponował przeprowadzenie wywiadu w dniu [...] stycznia 2014 r. Jednocześnie złożył wniosek o pomoc na zakup leków. W trakcie wywiadu środowiskowego L.S. wskazał, że zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu razem [...] letnim synem oraz jego matką B.C. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale utrzymuje się z pomocy B.C. - pomoc ta wynosi [...] zł dziennie. Ponadto osoba ta opłaca mu internet w kwocie [...] zł. miesięcznie. B.C. nie brała udziału w przeprowadzaniu tego wywiadu, gdyż zdaniem wnioskodawcy spała w sąsiednim pokoju, którego okazania L.S. odmówił. Dodatkowo w trakcie wywiadu L.S. zawnioskował o pomoc na zakup biletu MZA, wyjaśniając jednocześnie, że pod pojęciem rehabilitacji o którą wcześniej wnioskował rozumie sfinansowanie jednego semestru studiów doktoranckich w kwocie [...] zł. Prezydent [...] decyzją dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] odmówił przyznania L.S. wnioskowanej pomocy finansowej z uwagi na brak współdziałania wnioskodawcy oraz rozbieżności w składanych wcześniej oświadczeniach, co uniemożliwiało zdaniem organu ustalenie jego faktycznej sytuacji życiowej. Wskazując jednocześnie, że część z wnioskowanych wydatków może być pokryta z pomocy B.C. jak chociażby zapłata za mieszkanie, czy też zakup leków. Ponadto organ uznał, że opłata kosztów studiów doktoranckich nie mieści się w celach pomocy społecznej. Po rozpoznaniu zażalenia L.S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2014r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Powołując się na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej organ wyjaśnił, że wynikający z ustawy obowiązek współdziałania osoby wnioskującej o udzielenie jej pomocy z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Na tej podstawie organ uznał, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest odmowa lub uniemożliwianie pracownikom socjalnym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej. Kolegium wyjaśniło również, iż podejmując decyzję na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, organ działa w ramach uznania administracyjnego i ocenia, czy brak współdziałania osoby ubiegającej się przyznanie pomocy może być podstawą odmowy jej udzielenia. W ocenie Kolegium zebrany materiał dowodowy wskazywał na brak współdziałania wnioskodawcy z organem. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca zamieszkuje razem z synem i jego matką, na której de facto jest utrzymaniu. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego wnioskodawca odmówił okazania pokoju w którym sypia, gdyż jak stwierdził spała w nim B.C. Skarżący uniemożliwił również przeprowadzenie pracownikom Ośrodka rozmowy z Panią C., która jak twierdził wnioskodawca była w tym czasie w domu. Zdaniem SKO organ pierwszej instancji nie miał zatem możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej wnioskodawcy, co musiało skutkować odmową przyznania L.S. pomocy finansowej. Zaznaczył, że wnioskodawca ubiegając się o pomoc ze środków publicznych winien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Wybór osób najbardziej legitymowanych do pomocy ze środków społecznych, należy do organu, przy czym decydujące znaczenie ma tu stan faktyczny sprawy, a w tym możliwości własne zainteresowanego i jego zasoby, stąd taki istotny jest obowiązek współdziałania osoby ubiegającej się o pomoc z organem. Na decyzję z dnia [...] kwietnia 2014 r. L.S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie lub zmianę, zarzucając organom m.in. niewłaściwe zastosowanie przepisów, błędy rachunkowe i bezzasadne zmuszanie B.C. do świadczenia wobec niego alimentów, nieuwzględnienie wieku skarżącego i stanu zdrowia oraz niepełnosprawności. Skarżący podkreślił, że działania pracowników OPS są wobec niego złośliwe i tendencyjne, gdyż to Ośrodek nie chce z nim współpracować. Ponadto skarżący wskazał, że B.C. zgłosiła się na wywiad, ale zaskarżona decyzja tego nie uwzględniła. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji. Organ również wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Pismem z dnia 23 września 2014 r. pełnomocnik z urzędu skarżącego radca prawny A.D. uzupełniła wniesiona skargę. W treści pisma pełnomocnik zarzuciła organowi naruszenie art. 11 ust. 2, art. 100 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich błędne zastosowanie. Ponadto naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co spowodowało błędne ustalenie, że w zakresie zakupu lekarstw, czy kosztów utrzymania mieszkania skarżący może korzystać z pomocy B.C. Pełnomocnik skarżącego podkreśliła, że w działaniach organu widać jasną niekonsekwencję. Z jednej strony bowiem organ nie jest w stanie ustalić faktycznej sytuacji życiowej wnioskodawcy, z drugiej zaś strony wskazuje, że może on korzystać z pomocy matki swojego syna. Ponadto nawet gdy brak współdziałania strony jest ewidentny to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele, co w przedmiotowej sprawie organy administracji całkowicie pominęły. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. – dalej ppsa) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwaną ppsa), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli jedna ze stron zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a pozostałe strony nie zażądają przeprowadzenia rozprawy w terminie 14 dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...], nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., wydana na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 dale – u.p.s) o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej na sfinansowanie jednego semestru studiów doktoranckich w kwocie [...]zł., na zadłużenie czynszowe, opłacenie rachunku za zużycie energii elektrycznej, na wykupienie leków oraz na zakup biletu miesięcznego MZA. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Dodatkowo ustawodawca w art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy wskazał, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Oznacza to obowiązek aktywnego współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej, w tym m. in. udzielanie odpowiedzi mających na celu zobrazowanie sytuacji faktycznej takiej osoby. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pracownik socjalny musi osobiście zapoznać się z warunkami życia wnioskodawcy i pozyskać wszystkie niezbędne informacje, aby w sposób wszechstronny zobrazować sytuację osoby starającej się o przyznanie świadczenia. Dopiero na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego). Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną bądź o tę pomoc się ubiegającą. Z akt administracyjnych rozpatrywanej sprawy wynika, że w związku ze złożonymi wnioskami o udzielenie pomocy finansowej, w dniu [...] stycznia 2014 r. w mieszkaniu skarżącego pracownicy socjalni przeprowadzili wywiad środowiskowy. W trakcie jego przeprowadzania wnioskodawca oświadczył, że zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu razem z [...] letnim synem oraz jego matką B.C. Nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa, ale jak wynika z adnotacji urzędnika – nie potrafi zdefiniować tego pojęcia. Skarżący oświadczył również, że nie posiada dochodów, ani środków finansowych. Jedynym jego źródłem utrzymania jest zaś pomoc żywnościowa ze strony B.C., która finansuje również jego internet w kwocie [...] zł. miesięcznie. Skarżący wskazał również, że B.C. uzyskuje dochód ok. [...] zł. miesięcznie (z prac dorywczych) z czego utrzymuje również ich wspólnego syna. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, w jego trakcie L.S. poproszony został o okazanie miejsca, w którym sypia. Skarżący wskazał, na drugi pokój odmawiając jednak jego okazania informując, że śpi w nim B.C., nie zgodził się również na rozmowę B.C. z pracownikami Ośrodka. We wcześniejszych swoich oświadczeniach skarżący wskazywał również, że otrzymuje ze strony B.C. wsparcie finansowe w wysokości [...] zł, w innych zaś, że jest to [...] zł. dziennie. Z powyższego wynika zatem, że organ miał uzasadnione podstawy do uznania, że zebrany w sprawie materiał dowodowy w szczególności oświadczenia skarżącego oraz jego zachowanie w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego – którego termin został zaproponowany przez skarżącego, nie pozwalają na ustalenie rzeczywistej sytuacji życiowej L.S. Z jednej bowiem strony skarżący twierdzi, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (pojęcia tego w wywiadzie nie potrafił zdefiniować – adnotacja urzędnika) – czyli w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s. jest osobą samotną. Z drugiej zaś strony wskazuje, że wspólnie zamieszkuje i jest utrzymywany przez matkę swojego syna, z którą korzysta wspólnie z pokoju. Oznaczałoby to, że są rodziną, pod pojęciem której ustawodawca rozumie osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s). Wątpliwości tych skarżących nie chciał wyjaśnić, ani też zweryfikować. Nie zrobiła tego również B.C, gdyż wbrew twierdzeniu skarżącego z akt sprawy nie wynika aby osoba ta zgłosiła się do ośrodka i złożyła stosowne oświadczenie. Zaprezentowana przez skarżącego postawa słusznie została zatem potraktowana, jako brak współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudności życiowych, który po myśli art. 11 ust. 2 u.p.s, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W tej sytuacji, uwzględniając postawę skarżącego, nie ma podstaw do przyjęcia, że odmawiając przyznania pomocy finansowej, organy postąpiły w sposób dowolny. Pozostaje też nadmienić, iż pomoc w formie zasiłku jest pomocą fakultatywną, przyznawaną w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organy szczegółowo przeanalizowały zgromadzony materiał dowodowy i odmówiły przyznania pomocy na wskazane cele, wyczerpująco i wiarygodnie uzasadniając swoje stanowisko, dlatego też nie można zarzucać im naruszenia art. 7, art. 77 czy też art. 107 Kpa. Sąd nie zgodził się z zarzutami skargi dotyczącymi naruszenia art. 100 u.p.s. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma wspierać jedynie takie osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc celem organu zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta nie współpracuje z ośrodkiem pomocy społecznej. Wskazać także należy, że odmawiając skarżącemu pomocy finansowej organ prawidłowo wziął pod uwagę nie tylko jej potrzeby i sytuację materialną, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Organ uwzględnił także ograniczone środki finansowe, którymi dysponuje. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że w styczniu 2014 r. Ośrodek udzielił pomocy na zasiłki celowe [...] osobom, na łączną kwotę [...] zł., co daje średnio [...] zł. na osobę w miesiącu. Dlatego też zgodzić się należy z organami, że przy tak ograniczonych środkach nie ma możliwości aby pomoc społeczna finansowała koszty związane z opłatą studiów doktoranckich, czy spłatą powstałego zadłużenia czynszowego (na dzień [...] listopada 2014 r. była to kwota [...] zł). Tym bardziej, że koszty te nie należą do niezbędnych potrzeb bytowych. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja pierwszoinstancyjna, wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, ale zgromadził istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je ocenił mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału, dlatego pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, należy uznać, iż podjęte w sprawie rozstrzygnięcia są prawidłowe i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, w tym naruszenia praw strony, Sąd uznał je za bezpodstawne. Za niezrozumiałe należy przyjąć zarzuty podnoszone wobec pracowników OPS w [...], tym bardziej, że rozpoznawanie skarg na pracowników organów nie należy do właściwości sądów administracyjnych. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a., skargę należało oddalić. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).