I SA/Wa 2003/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania J.S. od decyzji Prezydenta W. z [...] czerwca 2012 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków oraz talonów żywnościowych i zakup środków chemicznych – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy: Wnioskiem z [...] maja 2011 r. J.S. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej w wysokości [...] zł na zakup leków oraz talony do sklepu na artykuły spożywcze i chemiczne. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] czerwca 2012 r. pracownik socjalny ustalił, że J.S. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, choć zamieszkuje z dorosłą córką. Córka Pana S. studiuje na [...], nie pracuje, pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] złotych. Dochód wnioskodawcy stanowi emerytura w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Podczas wywiadu środowiskowego oświadczył, że płaci bieżące alimenty w wysokości [...] zł na młodszego syna J.S.. W stosunku do wnioskodawcy jak i jego córki orzeczona została eksmisja z zajmowanego dotychczas lokalu (wyrok z [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...]), przy jednoczesnym przyznaniu mu prawa do lokalu socjalnego. Pracownik socjalny ustalił ponadto, że wnioskodawca jest właścicielem działki i budynków położonych w M. przy ulicy [...] odziedziczonych po matce o łącznej wartości [...] złotych. Wobec powyższych ustaleń Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej W. działając z upoważnienia Prezydenta W., decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] odmówił J.S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków oraz talonów do sklepu na zakup artykułów spożywczych i chemicznych. W uzasadnieniu wskazał, że w ocenie ośrodka, dysponując własną emeryturą i zasiłkiem pielęgnacyjnym stać stronę na zaspokojenie podstawowych potrzeb takich jak żywność lub leki. Zakup leków należy do codziennych czynności osób leczących się, które muszą planować swoje wydatki tak, aby uwzględnić w budżecie domowym również wydatki na ten cel. Organ wskazał przy tym, że dochód wnioskodawcy w wysokości [...] zł przewyższa [...]% kryterium dochodowego uprawniającego do pomocy w formie nieodpłatnego dożywienia wynikającego z przepisu art. 5 pkt 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "pomoc państwa w zakresie dożywiania" z dnia 29 grudnia 2005 r. Jednocześnie wskazał, że w lutym 2012 r. wnioskodawca otrzymał dwa skierowania do PKPS-u na artykuły chemiczne i żywność, z których może korzystać w bieżącym roku. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J.S. wniósł od niego odwołanie. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powołując się na przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2004 nr 64 poz. 593 z p. zm.) organ II instancji wskazał, że dochody J.S. przekraczają kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy. Wskazał poza tym, że w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji, gdyż znajdują one odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, w tym danych uzyskanych podczas wywiadu środowiskowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało poza tym, że cele pomocy społecznej, roszczeniowa postawa skarżącego, oraz z uwagi na podnoszony fakt, że przyznanie pomocy w tym trybie ma charakter uznaniowy, uzasadniają i czynią legalnym rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazał poza tym, że zarówno organowi pierwszej instancji jak i organowi odwoławczemu doskonale jest znana sytuacja materialno-bytowa skarżącego, co wyklucza dowolność organu w podjętym rozstrzygnięciu. Powołując się ponadto na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kolegium zaznaczyło, że "zakres udzielanej pomocy uzależniony jest nie tylko od potrzeb uprawnionego, ale i od realnych możliwości podmiotów, które pomoc świadczą (...)". Wskazał jednocześnie, że w niniejszej sytuacji nie zachodzi przypadek, przemawiający za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego, zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy. Organ odwoławczy w pełni podzieli stanowisko organu pierwszej instancji, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w tym pozyskany materiał dowodowy przemawiają za odmową przyznania zasiłku celowego specjalnego na ww. cele, z uwagi na brak szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy. Zdaniem organu odwoławczego w przypadku skarżącego nie występuje żadna szczególnie uzasadniona okoliczność przemawiająca za przyznaniem zasiłku celowego specjalnego na zakup leków, przyznaniem talonów na artykuły żywnościowe i chemiczne. Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest instytucją powołaną do pokrywania wszystkich potrzeb skarżącego, zwłaszcza w wysokości przez niego wskazanej. Kolegium wskazało również, że z trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono m.in., że skarżący jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dochód w wysokości znacznie przekraczającej ustawowe kryterium dochodowe. Zamieszkuje w trzypokojowym mieszkaniu spółdzielczym, jest właścicielem nieruchomości i budynków gospodarczych w M. Majątek mógłby przynieść skarżącemu wymierne korzyści finansowe, jednakże woli on koncentrować swoje działania na prowadzeniu postępowań sądowych. Nie przyjmuje on poza tym żadnych propozycji zmiany swojej sytuacji życiowej, pomoc społeczną traktuje jako dodatkowe, stałe źródło utrzymania, składając co miesiąc wnioski o pomoc finansową. Na powyższą decyzję J.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu wskazał, że ma [...] lat, jest schorowany i jego sytuacja zdrowotna się pogarsza. Wyjaśnił, że Komornik sądowy "zabiera" mu [...] emerytury, z reszty emerytury płaci [...] zł za czynsz mieszkaniowy, [...] zł alimentów na syna J.S., [...] zł za telefon komórkowy, [...] zł za gaz i energię elektryczną oraz że otrzymuje [...] zł zasiłku opiekuńczego za [...] grupę inwalidzką. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W sprawie niniejszej wniosek taki zawarty został w skardze. Odpowiadając na skargę organ nie odniósł się do tego wniosku, nie wyrażając tym samym sprzeciwu. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 461,00 złotych (art. 8 ust. 1 pkt 1). W myśl zaś przepisu art. 41 pkt 1 ww ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególnie uzasadnione przypadki" jest pojęciem nieostrym, którego stosowanie ma charakter oceny. W tym miejscu wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że chodzi tu o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, będące często wynikiem szeregu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Wykładnia językowa tego przepisu oraz ratio legis specjalnego zasiłku celowego wskazują, że ma ono charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a szczególna sytuacja życiowa w której się znalazł (por. wyrok NSA z dnia 18.11.2010 r. sygn. akt I OSK 965/10) Z konstrukcji art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika ponadto, że decyzja podejmowana przez organ administracji na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie, wskazać należy, że J.S. uzyskuje dochody, które wyłączają możliwość przyznania mu pomocy w oparciu o art. 39 zaś przedstawiona przez organy obu instancja argumentacja na poparcie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 zasługuje na aprobatę. Na gruncie ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego, nie można uznać za "szczególny przypadek" konieczności wykupienia przez skarżącego leków oraz zakupu środków chemicznych. Trudności w realizacji tych potrzeb są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej skarżącego, czegoorgany rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie są one spowodowane żadnym zdarzeniem nadzwyczajnym (np. wypadkiem, chorobą która wystąpiła nagle i niespodziewanie). W okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że J.S. znalazł się w sytuacji szczególnej, a więc odbiegającej od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie. Zakup leków, które systematycznie przyjmuje jest wydatkiem stałym, który winien być comiesięcznie uwagledniony w jego budżecie podobnie jak wydatki na środki czystości. W sprawie istotne jest również to, że z zestawienia uzyskiwanego dochodu ([...] złotych) oraz zgłaszanej potrzeby (wykupu leków oraz talonów do sklepu na zakup artykułów żywnościowych i chemicznych) za sumę [...] złotych) nie wynika, by kwota ta przekraczała możliwości ekonomiczne skarżącego. Podkreślić przy tym należy, że celem pomocy społecznej w myśl art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin. Nie jest zaś jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei ciągle wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium. Nie bez znaczenia dla oceny zasadności odmowy przyznania skarżącemu pomocy społecznej jest również okoliczność, iż jest on dobrze znany Ośrodkowi Pomocy Społecznej gdyż często korzysta z jego pomocy. Organy dobrze znają sytuację życiową skarżącego. Nie można im zatem zarzucić zaniedbań w zakresie wyjaśnienia jego sytuacji majątkowo-bytowej. Ponadto podkreślić należy, że zawarte w skardze twierdzenie, że skarżący utracił prawo własności nieruchomości położonej w M., nie zostało poparte przez niego żadnym dokumentem. Fakt, że wobec nieruchomości podejmowane są czynności egzekucyjne świadczy jedynie o tym, że skarżący ma zobowiązania finansowe, a jego wierzyciele skierowali swoje roszczenia do jego majątku nieruchomego. Wprowadzenie tychże w posiadanie nieruchomości nie jest równoznaczne z jej utratą przez właściciela. Okoliczność ta poza tym pozostaje bez znaczenia w niniejszej sprawie. Zasiłek celowy specjalny może być bowiem przyznany, jak wskazano to już powyżej jedynie osobom, które znalazły się w niedostatku w wyniku nadzwyczajnego zdarzenia losowego. W sprawie niniejszej brak jest natomiast podstaw do uznania, że sytuacja finansowa w jakiej znajduje się skarżący była wynikiem nagłego, nieprzewidywalnego zdarzenia losowego. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że rozpoznając niniejszą sprawę organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. W ocenie Sądu, wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy zostały wyjaśnione w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Znajdują one przy tym potwierdzenie w zgromadzonym w aktach materiale dowodowym. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku.