I SA/Wa 2005/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2014 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K.K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] odmawiającą przyznania T.G. świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup [...]. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. T.G. w dniu 15 stycznia 2014 r. wystąpiła o przyznanie pomocy w wysokości [...] zł na zakup [...]. Prezydent W. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni specjalnego zasiłku celowego na powyższy zakup, wskazując, że w toku postępowania ustalono, iż wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest zaś świadczenie rentowe otrzymywane z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości [...] zł, którego wysokość przekracza, określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania wnioskowanej pomocy, wynoszące 542 zł. Z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego zasiłek celowy nie przysługuje. Mając na uwadze fakt przekroczenia kryterium dochodowego, organ pierwszej instancji rozważył czy wnioskodawczyni spełnia przesłanki do przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ust. 1 powołanej ustawy. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególny przypadek. Poza tym wnioskowana pomoc nie może być uznana za pomoc mającą na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Organ zaznaczył, że niezbędna potrzeba bytowa to taka potrzeba, bez zaspokojenia której osoba zainteresowana nie może egzystować, są zagrożone jej warunki istnienia i bytowania. Prezydent W. zaznaczył także, że już w listopadzie 2013 r. wnioskodawczyni przyznano pomoc na zakup [...] w kwocie [...] zł. T.G. nie podaje ponadto adresu do korespondencji swego syna i organ nie ma możliwości ustalić zakresu możliwej pomocy z jego strony. Wnioskodawczyni nie poinformowała również w oświadczeniu o dochodzie jednorazowym o uzyskaniu kaucji zabezpieczającej za lokal w kwocie [...] zł oraz o wysokości wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania. Zgodnie z art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej odmowa złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym jest podstawą do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła T.G. kwestionując jej zasadność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 8 ust. 1 i art. 39 ust 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182) oraz podkreślił, że przyznanie zasiłku celowego odbywa się w sferze swobodnego uznania tzn., że nawet jeśli są spełnione przesłanki przyznania tego zasiłku organ może go przyznać ale nie musi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło, że z załączonych do akt sprawy dokumentów wynika, iż dochód T.G. wynosi [...] zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (542 zł). Tym samym organ nie mógł przyznać wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca upoważnia wyjątkowo do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 41 ust. 1 powołanej ustawy odbywa się również w sferze swobodnego uznania. Przepis art. 41 ust. 1 stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. zaznaczyło, że specjalny zasiłek celowy może być przyznany jedynie w sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej. Organ odwoławczy przytoczył wyrok z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt OSK 1416/07, gdzie Sąd podkreślił, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi wyjątkowa, nadzwyczajna sytuacja, upoważniająca do przyznania tego zasiłku. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T.G. zarzucając liczne nieprawidłowości w działaniu organów. Skarżąca podniosła m.in., że organy orzekające w niniejszej sprawie "sfałszowały stan faktyczny w zakresie treści o dochodzie jednorazowym [...] zł", naruszyły jej prawa. Skarżąca uważa, że [...], czy [...] jest jej niezbędną potrzebą, aby mieć odpowiednią [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i ust. 2 powołanej ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl natomiast art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową jej dochód stanowiła renta z ZUS w wysokości [...] zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekracza wysokość kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy o pomocy społecznej, tj. 542 zł. Organy administracji publicznej rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo zatem uznały, że w związku z przekroczeniem przez skarżącą kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, brak jest podstaw do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy. W ocenie Sądu, słusznie też stwierdzono, że w przypadku skarżącej nie zostały również spełnione przesłanki do przyznania zasiłku na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż powołany przepis wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi więc o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet najwyższej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych wypadków. Muszą one mieć charakter wyjątkowy. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy w trybie art. 41 jest znajdowanie się w szczególnej sytuacji życiowej, nie zaś dochód wnioskodawcy. Z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Zdaniem Sądu, organy pomocy społecznej prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu w art. 41 ustawy o pomocy społecznej i brak było podstaw do przyznania wnioskodawczyni świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na zakup [...]. Zauważyć trzeba, że "szczególnym przypadkiem" nie jest niski dochód skarżącej. Okoliczność ta wskazuje na trudną sytuację życiową skarżącej, której ani organy rozstrzygające sprawę, ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można jej traktować jako szczególnej, a więc odbiegającej od typowych sytuacji, w jakich znajdują się inni wnioskodawcy ubiegający się o świadczenia z pomocy społecznej. Potrzeby ponoszenia wydatków, w tym związanych z zakupem [...], przez osobę posiadającą własne dochody przekraczające kryterium dochodowe nie można uznać za zdarzenie o charakterze szczególnym, w rozumieniu powołanego wyżej art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Nie jest to ten rodzaj wydatku, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia lub też służący do zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej skarżącej. Istotne jest przy tym – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – że w listopadzie 2013 r. przyznano już skarżącej pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup [...] w wysokości [...] zł. Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że w świetle przedstawionych okoliczności, sytuacja wnioskodawczyni, znana organom od dawna, nie jest sytuacją wyjątkową i szczególną, uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Podkreślić należy, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawczyni przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Zauważyć trzeba, że pracownik socjalny A.W. wskazała, iż w styczniu 2014 r. Centrum Pomocy Społecznej dysponowało kwotą [...] zł i przyznało [...] świadczeń, a średnia wysokość świadczenia wynosiła [...] zł. Pracownik socjalny wskazał, że ograniczone środki finansowe w pierwszej kolejności kierowane są do osób bez żadnego dochodu lub do osób z dochodem poniżej kryterium dochodowego. Skoro ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności muszą udzielić wsparcia osobom i rodzinom, których dochody są poniżej kryterium dochodowego, to nie może dojść do sytuacji, gdy osoby spełniające kryterium dochodowe spotkają się z odmową przyznania świadczenia, z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które kryterium to przekraczają. Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem i zapadły po przeprowadzeniu ze skarżącą w dniu [...] stycznia 2014 r. wywiadu środowiskowego (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego w aktach administracyjnych), czego wymaga przepis art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że w niniejszej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącą do otrzymania świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego i nie można zarzucić, że odmawiając wnioskowanego świadczenia, organy pomocy społecznej naruszyły granice uznania administracyjnego. Odnosząc się zaś do podnoszonych w skardze zarzutów stwierdzić należy, że są one bezpodstawne. Zdaniem Sądu, wydane w sprawie decyzje nie naruszają przepisów prawa materialnego, czy też procesowego. Sąd nie podzielił zarzutu skarżącej odnośnie pozostawania przez nią w bezdomności. Z wywiadu środowiskowego wynika, że T.G. zamieszkuje w dwupokojowym lokalu mieszkalnym nr [...], znajdującym się w budynku położonym w W. przy ul. [...]. Jeżeli chodzi o kwestię fałszowania stanu faktycznego w zakresie uzyskanego dochodu jednorazowego Sąd wskazuje, że skarżąca w dniu [...] grudnia 2013 r. otrzymała kwotę [...] zł z tytułu zwrotu wpłaconej kaucji zabezpieczającej, co wynika z pisma ZGN w [...] W. z dnia [...] stycznia 2014 r. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wniesiona skarga jest bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).