I SA/Wa 2006/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2010 r. sprawy ze skargi C. S. i M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania C. i M. małż. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] odmawiającej uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości położonej w W. w [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m² - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ przedstawił następujący stan sprawy: Prezydent W. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] odmówił uwzględnienia wniosku C. i M. małż. S. o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości położonej w W. w [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m² z uwagi na fakt, że wniosek w przedmiotowej sprawie złożony został z uchybieniem terminu wskazanego w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133 poz. 872 ze zm.). Organ wojewódzki, rozpoznając odwołanie złożone od tej decyzji przez C. i M. małż. S. wskazał, że zgodnie z ustępem 4 art. 73 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r., odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego terminu roszczenie wygasa. Określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne jest terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia. Z akt sprawy wynika bowiem, że C. i M. S. wniosek o wypłatę odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną - ul. [...] złożyli w dniu [...] maja 2009 r. czyli po ustawowo wyznaczonym terminie. Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał również, że wydanie decyzji w trybie art. 73 ust. 3 ww. ustawy z dnia 13 października 1998 r. nie stanowi zagadnienia wstępnego, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe wydanie decyzji przez Prezydenta W. Przywołał również orzecznictwo wojewódzkich sadów administracyjnych, w którym podkreślano materialny charakter terminu określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli C. i M. małż. S. wnosząc o uwzględnienie ich wniosku o ustalenie odszkodowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie została wydana decyzja Wojewody potwierdzająca przejście własności nieruchomości zajętej pod drogę na własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Dopiero ta decyzja określa wobec jakiej części odjęte zostało prawo własności. W opisanej sprawie taka decyzja nie została wydana przed dniem 1 stycznia 2001 r., ani w czasie obowiązywania terminu tj. do dnia 31 grudnia 2005 r. O fakcie zajęcia części nieruchomości skarżący dowiedzieli się dopiero, gdy zostało przesłane zawiadomienie z dnia 24 kwietnia 2009 r. o prowadzeniu postępowania zmierzającego do wydania decyzji przez wojewodę potwierdzającej przejście prawa własności. Skoro takiej decyzji nie było, skarżącym nie było znane, że część ich nieruchomości zajęta jest pod drogę publiczną. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś stwierdzenia naruszenia prawa sądy administracyjne mają jedynie uprawnienia do uchylenia zaskarżonej decyzji, nie mają natomiast uprawnień do orzekania w sprawie merytorycznie. Badając wniesioną skargę pod kątem wskazanych kryteriów należy uznać, że jest ona niezasadna. Podstawę materialnoprawną kształtującą uprawnienia strony do ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę stanowi przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) w brzemieniu: "1. Nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. 2. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca: 1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, 2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg.3. 3. Podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości, o których mowa w ust. 1, jest ostateczna decyzja wojewody. 3a. Jeżeli istnieje konieczność określenia granic nieruchomości, które przeszły na własność Skarbu Państwa lub własność jednostek samorządu terytorialnego, wydając decyzję, o której mowa w ust. 3, nie wydaje się decyzji o podziale nieruchomości. 4. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. 5. Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość nieruchomości według stanu z dnia wejścia w życie ustawy, przy czym nie uwzględnia się wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie przez osobę uprawnioną prawa do władania gruntem". Zatem warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania, o którym mowa w ww. art. 73 ust. 4 jest złożenie stosownego wniosku w terminie od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa i to bez względu na powody złożenia stosownego wniosku po terminie. Przepis art. 73 ust. 4 przewiduje prekluzję roszczeń odszkodowawczych za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne. Wygaśnięcie roszczenia oznacza, że po upływie terminu wskazanego w ustawie roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone. Określony w powołanym przepisie termin jest więc terminem materialnym. Należy w tym miejscu dodać, że wyrokiem z dnia 15 września 2009 r. w sprawie o sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 73 ust. 4 cyt. ustawy, w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że kwestia ograniczenia terminem zawitym możliwości zgłaszania wniosku o wypłatę odszkodowania została uznana za zgodną z Konstytucją w wyroku Trybunału z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 11/02. Art. 73 ust. 4 ustawy nie różnicuje pozycji prawnej byłych właścicieli, ponieważ wszystkie osoby zainteresowane uzyskaniem odszkodowania były uprawnione do złożenia wniosku w takim samym okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Skoro bowiem ustawodawca zdecydował, że wywłaszczenie nastąpiło 1 stycznia 1999 r., to każdy były właściciel nieruchomości miał możliwość zgłoszenia żądania odszkodowania w zakreślonym przez prawo terminie. Stan prawny wyraźnie bowiem wskazuje, że wystąpienie z żądaniem odszkodowania nie było uzależnione od uprzedniego wydania decyzji wojewody. Zgłoszenie w określonym przez art. 73 ust. 4 ustawy okresie wniosku było wystarczającą czynnością by uzyskać prawo do odszkodowania za wywłaszczenie. Wniosek ten stanowił bowiem oświadczenie, że były właściciel zamierza skorzystać z prawa do odszkodowania, a dopiero w następnej kolejności zawierał żądanie ustalenia i wypłaty odszkodowania w przewidzianej prawem procedurze. Przechodząc do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że skuteczne złożenie wniosku mogło natomiast nastąpić w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, jak trafnie przyjęły organy obu instancji, że termin do złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania z tytułu zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną jest terminem prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie przysługujących praw i uniemożliwia ich skuteczne dochodzenie, przy czym ze względu na jego materialny charakter nie mają do niego zastosowania przepisy regulujące instytucję przywrócenia terminu. Na treść rozstrzygnięcia Sądu nie ma również wpływu okoliczność, że decyzja Wojewody dotycząca stwierdzenia, że nieruchomość zajęta pod drogę publiczną - ulicę [...] w W. stała się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własnością gminy, do daty wydania zaskarżonej decyzji nie została jeszcze wydana. Decyzja taka bowiem ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza wywłaszczenie, które już wcześniej nastąpiło z mocy prawa. Nie ma przez to wpływu na bieg terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie. Uwzględniając powyższe rozważania należy stwierdzić, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Ponieważ jednocześnie brak jest w sprawie okoliczności, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.