I SA/Wa 2015/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. sprawy ze skarg M.M. i S.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargi. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu wniosku S.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z [...] czerwca 2010 r. nr [...], odmawiającej wznowienia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP w miejscowości B., pow. W., woj. [...] - utrzymał w mocy decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż Wojewoda [...], działając na podstawie art. 65 § 1 kpa postanowieniem z [...] marca 2010 r. nr [...] przekazał Ministrowi Skarbu Państwa wnioski S.M. i M.M. w przedmiocie wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] października 2006 r. nr [...], dotyczącego realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego organu z [...] października 2006 r. Od powyższej decyzji S.M., złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrując ponownie sprawę Minister Skarbu Państwa ustalił, że pismem z 19 czerwca 1991 r. S.M. wystąpił do Urzędu Rejonowego w S., Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami, o zarejestrowanie wniosku w przedmiocie odszkodowania za mienie pozostawione przez ojca S.M., poza obecnymi granicami RP w miejscowości B., powiat W., woj. [...]. Wniosek ten został przekazany Wojewodzie [...]. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. nr 169, poz. 1418 ze zm.) oraz art. 104 kpa, po rozpatrzeniu wniosku S.M. i M.M., wydał [...] czerwca 2006 r. decyzję nr [...] o odmowie potwierdzenia S.M. i M.M. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości B., pow. W., woj. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, iż właściciel pozostawionej nieruchomości wraz z rodziną przybył do Polski 28 września 1959 r. w ramach repatriacji, która nastąpiła na podstawie umowy zawartej 25 marca 1957 r. między Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). Ponadto Wojewoda [...] wskazał, iż wnioskodawcy nie udokumentowali okoliczności zmuszenia do opuszczenia byłego teryrorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Od powyższej decyzji S.M. wniósł odwołanie kwestionując rozstzrynięcie Wojewody [...], wnosząc o uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz o orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] października 2006 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2006 r. S.M. oraz M.M. (wspólnie) złożyli wnioski z [...] stycznia 2010 r. oraz S.M. (samodzielnie) z 3 marca 2010 r., 12 marca 2010 r., 18 marca 2010 r. w przedmiocie wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] października 2006 r. Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z [...] października 2006 r. S.M. wnioskiem z 23 czerwca 2010 r. zwrócił się do Ministra Skarbu Państwa o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] czerwca 2010 r. We wniosku z 23 czerwca 2010 r. wskazał m.in., że na początku marca 2010 r., podczas rozmowy ze znajomym, dowiedział się “że w S. mieszkają K.C. i W.M., którzy także zamieszkiwali w miejscowości B. i powrócili do Polski w ramach repatriacji z 1957 - 1959 r." Powyższe oświadczenie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Organ wyjaśnił, że z odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w S. z [...] września 1991 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po S.M., zmarłym [...] września 1986 r., na podstawie ustawy nabyli: żona J.M., syn S.M. oraz syn M.M., po 1/3 części każdy z nich. Natomiast spadek po J.M., zmarłej [...] marca 1988 r., na podstawie ustawy nabyli: syn S.M. oraz M.M., po ½ części każdy z nich. Z potwierdzonego za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Rejonowego w S. z [...] marca 2010 r. sygn. akt [...] wynika, że spadek po M.M., zmarłym [...] lutego 2010 r. na podstawie testamentu notarialnego z [...] sierpnia 2006 r. nabył bratanek M.M. w całości. Minister wskazał, że z odpisu wyroku Sądu Wojewódzkiego w S. z [...] kwietnia 1991 r. sygn. akt [...] wynika, iż S.M. (ojciec S.M. oraz M.M.) pozostawił w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. mienie poza obecnymi granicami RP w miejscowości B., pow. W., woj. [...], którego był właścicielem. Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem Karty repatriacyjnej nr [...] oraz Karty repatriacyjnej nr [...] a także oświadczeń S.M. oraz M.M. wynika, iż właściciel pozostawionego mienia poza granicami RP, S.M. jak również jego rodzina (syn S.M. oraz syn M.M. wraz z żoną właściciela pozostawionego mienia) przybyli na tereny obecnego państwa polskiego z ZSRR 28 września 1959 r. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Skarbu Państwa wskazał, że w polskiej procedurze administracyjnej obowiązuje zasada trwałości decyzji administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 16 kpa decyzję ostateczną można wzruszyć tylko wtedy, gdy zachodzą okoliczności przewidziane w Kodeksie postepowania administracyjnego, zdefiniowane w art. 145, art. 145a°,art. 154, art. 155 oraz art. 156. Są to tzw. tryby nadzwyczajne. Organ nadzoru wyjaśnił, że wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną jest możliwe, tylko w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 145 i art. 145a° kpa i jednocześnie, gdy nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wznowienia postępowania określonego w art. 146 kpa. Tak więc z chwilą złożenia wniosku o wznowienie postępowania obowiązkiem organu jest zbadanie terminu wniesienia podania o wznowienie postępowania określonego w art. 148 § 1 kpa. Przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji bada wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest o ustawowe przesłanki wznowienia, enumeratywnie wymienione w art. 145 § 1 kpa oraz czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 kpa. Tylko w przypadku ujawnienia, iż podanie o wznowienie nie wskazuje przesłanek przewidzianych w art. 145 § 1 kpa bądź nie zachowany został termin do jego złożenia przewidziany w art. 148 kpa – organ administracji może na podstawie art. 149 § 3 kpa wydać decyzję odmawiającą wznowienia postępowania. W pozostałyhch przypadkach organ administracji ma obowiązek wydać postanowienie o wznowieniu postępowania i przeprowadzić postępowanie zgodne z zasadami określonymi w art. 150 i 151 kpa. Organ wskazał, że art. 145 § 1 pkt 5 kpa wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej. Nadto te okoliczności i dowody musiały istnieć wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowymi tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. S.M. (pismo z 12 marca 2010 r.) jako podstawę do wznowienia postępowania wskazał nowych świadków tj. K.C. zam. w S. oraz W.M. zam. w S., na okoliczność przymusu wynikającego z wojny rozpoczętej w 1939 r., a pod którego wpływem działał właściciel pozostawiając nieruchomości tj. S.M. (ojciec wnioskodawcy). Organ podkreślił, że zgodnie z art. 148 § 1 kpa strona powinna wnieść wniosek o wznowienia postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do jego wznowienia. Minister Skarbu Państwa stwierdził, iż w judykaturze ugruntowało się stanowisko, wedle którego to strona powinna udowodnić zachowanie terminu do wniesienia przedmiotowego wniosku. S.M. w przedmiotowym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 23 czerwca 2010 r. wskazał, iż na początku marca 2010 r. podczas rozmowy ze znajomym dowiedział się, że w S mieszkają K.C. i W.M., którzy także zamieszkiwali w miejscowości B. i powrócili do Polski w ramach repatriacji z 1957-1959 r. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że S.M. nie spełnił warunku zawartego w dyspozycji art. 148 § 1 kpa, bowiem nie udowodnił, iż wskazanie nowych świadków w piśmie z 12 marca 2010 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło w terminie jednego miesiąca od momentu, w którym dowiedział się o ich istnieniu. Jednocześnie organ wskazał, że S.M. (pisma z 18 stycznia 2010 r., z 3 marca 2010 r. oraz z 12 marca 2010 r.) powołuje się na nową interpretację art. 2 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., jednakże podobnie jak w przypadku wskazania świadków nie udowodnił zachowania miesięcznego terminu od momentu powzięcia informacji o tej interpretacji. Niezależnie od powyższego organ wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądowym zmiana interpretacji przepisów prawa nie jest ani nowym faktem ani dowodem, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 kpa (vide: wyrok NSA z 7 maja 1997 r., SA/Sz 275/96, Lex nr 30780, wyrok NSA z 16 maja 1997 r., III SA 1549/95, Lex nr 29921). Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli M.M. i S.M. Skarżący wskazali, że zachowali termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania, a po rozmowie ze świadkami uważają, że są w stanie udowodnić fakty i przedstawić dowody, których nie mogli wykazać w 2006 r. Podnieśli, że wnioski osób będących w podobnej do ich sytuacji zostały załatwione przez organy pozytywnie. Odpowiadając na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 30 marca 2011 r. Sąd zarządził połączenie spraw o sygn. I SA/Wa 2015/10 ze skargi M.M. ze sprawą o sygn. I SA/Wa 2016/10 ze skargi S.M. celem ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenia pod sygnaturą I SA/Wa 2015/10 – na podstawie art. 111 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej ppsa). Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skargi są niezasadne. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją administracyjną, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną w przepisach prawa procesowego. W kodeksie postępowania administracyjnego przyjęto rozwiązanie wyczerpującego wyliczenia podstaw wznowienia postępowania. Oznacza to niedopuszczalność wznowienia postępowania na podstawie nie wymienionej w art. 145 § 1 oraz art. 145a §1 kpa. Po złożeniu wniosku o wznowienie postępowania organ administracji bada wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania jest oparty na ustawowych przesłankach wznowienia, enumeratywnie określonych w art. 145 § 1 kpa oraz, czy został wniesiony z zachowaniem terminów wymienionych w art. 148 kpa. Strona musi więc udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2 wydanie, Warszawa 1998 r.). Organ obowiązany jest z urzędu zbadać zachowanie tego terminu. Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek, pomimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę ogólną trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 kpa). Uchybienie terminu do wniesienia podania o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania oraz nie wskazanie przesłanek do wznowienia postępowania, są podstawą do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 kpa). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż trafnie organ uznał, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania. Jak wynika z akt sprawy, wniosek o wznowienie postępowania został złożony 19 stycznia 2010 r. (opatrzony datą 18 stycznia 2010 r.). Ma on kluczowe znaczenie dla oceny zachowania terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...] października 2006 r. We wniosku tym S.M. i M.M. zgłosili żądanie następującej treści: "W związku ze zmianą interpretacji art. 2 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. prosimy o ponowne rozpatrzenie zgłoszonego wniosku z 15 listopada 2005 r. o rekompensatę z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej". W uzasadnieniu powołali się na wydane w sprawie decyzje i ponownie przedstawili okoliczności uzasadniające - w ich ocenie - zasadność złożonego w 2005 r. wniosku o ustalenie i wypłatę rekompensaty, który był już rozpoznany przez organy obydwu instancji w postępowaniu zwykłym. Skarżący podali w tym wniosku, że na terenach dawnej Rzeczypospolitej Polskiej miało miejsce represjonowanie Polaków, brak było swobód religijnych, prowadzono rusyfikację w szkołach, była bieda oraz że rodzina skarżących repatriowała się na podstawie umowy z 25 marca 1957 r. Jednakże zważyć należy, że na etapie badania, czy został zachowany termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w rozumieniu art. 148 § 1 kpa, bez znaczenia w tym zakresie były kolejne pisma skarżących, w tym pismo z 18 marca 2010 r. ostatecznie precyzujące żądanie. W piśmie tym – na wezwanie organu – sprecyzowano wniosek co do trybu postępowania nadzwyczajnego, wskazując, że chodzi o wznowienie postępowania. Pismo to nie było więc nowym wnioskiem w sprawie, lecz rozwiewało ewentualne wątpliwości co do żądania wniosku z 18 stycznia 2010 r. Wobec tego do daty 18 stycznia 2010 r. (a nie pisma z 18 marca 2010 r.) należy liczyć termin określony w art. 148 § 1 kpa. Oznacza to, że skarżący obowiązani byli wykazać, że dowiedzieli się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania 18 grudnia 2009 r. lub później tj. do 18 stycznia 2010 r. Podnieść należy, że z akt administracyjnych wynika, że okoliczności takie jak utrudnianie praktyk religijnych, rusyfikacja, bieda, "wywłaszczenie mienia na rzecz kołchozów", były już podnoszone w poprzednim postępowaniu, więc były znane stronie wiele lat przed złożeniem wniosku o wznowienie postępowania. Są to także fakty powszechnie znane. Wobec tego dowód ze świadków mógł być przeprowadzony w postępowaniu zwykłym, a nie dopiero w postępowaniu nadzwyczajnym. Znamienne jest także to, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z 23 czerwca 2010 r. skarżący S.M. podał, że o miejscu zamieszkania świadków K.C. i W.M. dowiedział się na początku marca 2010 r., jednakże nie oznacza to, że nie byli mu znani sami świadkowie. Prawidłowo więc organ wskazał, że to strona obowiązana jest wykazać, kiedy dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia. Tymczasem, jak wynika z odpisu pozwu z [...] grudnia 1990 r. złożonego przez S.M. przeciwko Skarbowi Państwa w sprawie o ustalenie mienia pozostawionego przez jego ojca poza granicami kraju, świadek K.C. był wskazany przez powoda (tj. skarżącego S.M.) w pozwie. Oznacza to, że już w 1990 r. świadek i jego miejsce zamieszkania były skarżącemu znane. Wymaga podkreślania, że adres świadka wskazany w pozwie, jest taki sam jak w piśmie z 12 marca 2010 r. Dowodzi to, że skarżący mija się z prawdą podnosząc, że dopiero na początku marca 2010 r. dowiedział się o adresie tego świadka. Nie było przeszkód, aby w postępowaniu zwykłym zgłosić ten dowód. Natomiast co do świadka W.M. skarżący musieliby wykazać, że o osobie świadka i jej adresie dowiedzieli się w okresie nie dłuższym niż miesiąc przed złożeniem wniosku z 18 stycznia 2010 r. Tego jednakże nie wykazali, wskazując, że dopiero na początku marca 2010 r. dowiedzieli się, że świadkowie ci mieszkają w S. Ponadto, wskazać trzeba, że gdy strona wnioskuje o wznowienie postępowania na podstawie okoliczności jej znanej przed wydaniem decyzji ostatecznej (a tymi okolicznościami są podnoszone we wniosku o wznowienie i w pismach składanych w toku postępowania fakty: utrudnianie praktyk religijnych, rusyfikacja, bieda, "wywłaszczenie mienia na rzecz kołchozów"), to wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn przedmiotowych, co uzasadnia wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 kpa. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, okoliczności, które wskazali skarżący były podnoszone w postępowaniu zwykłym. Z kolei do przesłanki wznowieniowej nie można zaliczyć zmiany wykładni prawa, jeżeli nawet taka wystąpiłaby, co jednakże nie dotyczy niniejszej sprawy. Wskazany we wniosku o wznowienie postępowania art. 2 pkt 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości, który posiada obywatelstwo polskie. Zarówno w decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] października 2006 r., jak i decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2006 r. nie kwestionowana była przesłanka obywatelstwa polskiego byłego właściciela nieruchomości. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ppsa.