I SA/Wa 2018/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi U. K., B. K., P. S., W. S., J. S., J. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] i umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz U. K., B. K., P. S., W. S., J. S., J. S. po [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. S. [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżoną decyzją [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej jako: kpa) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 2042 ze zm.; dalej jako: ustawa) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].12.2016 r. znak: [...] odmawiającą potwierdzenia J. S., P. S., U. K., B. K., J. S. i W. S. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w L., składającej się z [...] działek ziemi [...] o ogólnej powierzchni [...] ha. Podstawą decyzji odmownej było uznanie, że wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w L. o ogólnej powierzchni [...] ha były złożone po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy tj. po [...] grudnia 2008r. Organ przyjął, iż sam fakt, że w aktach sprawy znajdowała się przed dniem [...].12.2008 r. uwierzytelniona kopia orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w G. z dnia [...].08.1945 r. znak: [...], z którego wynika, że M. S. pozostawił nieruchomość w L. o powierzchni [...] ha, nie świadczy o tym, że strony postępowania wystąpiły z żądaniem otrzymania rekompensaty za w/w nieruchomość bowiem w treści żadnego złożonego przed [...].12.2008 r. przez siebie wniosku nie wskazały, że ubiegają się o rekompensatę z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości położonej w L. o powierzchni [...] ha. W uzasadnieniu ww decyzji wskazano też m.in., iż ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...] (wcześniej [...]) Wojewoda [...] potwierdził w stosownych udziałach J. S., P. S., U. K., B. K., W. S. i J. S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami RP przez J. S., M. S. i A. K. nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], województwo [...] (k. 870-875). Decyzję tę oparto m.in. o uwierzytelnioną kopię orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w G. Nr [...], wg którego M. S. zostawił w L. dom [...], mieszkalny [...] izbowy, zabudowania gospodarcze, oraz działki ziemi ogrodowej o ogólnej powierzchni [...] ha (k. [...]), uwierzytelnioną kopię wyceny szacunkowej wartości budynków pozostawionych w miejscowości L., "[...]" z dnia [...].01.1983 r. (k. [...] - [...]), uwierzytelnioną kopię opisu technicznego nieruchomości położonej w L. przy "[...]", której właścicielem był M. S. (k. [...]), uwierzytelnioną kopię aktu notarialnego - umowy sprzedaży z dnia [...].11.1938 r. repertorium [...] a także wycenę ww nieruchomości przedstawiona przez skarżących. Wg organu nie budzi wątpliwości, że pierwotne wnioski złożone w dniach [...].12.2008 r., [...].12.2008 r. i [...].12.2008 r. przez J. S., P. S., M. S. i A. K. nie obejmowały nieruchomości położonej w L. o powierzchni [...] ha. Organ podał, iż pismem z [...].07.2015 r. U. K. i B. K. złożyły wniosek co do tej działki ziemi [...] ha, następnie w dniu [...].12.2015 r. U. K. złożyła wniosek uzupełniający dotyczący "działki budowlanej w L. przy ul. [...] o pow. [...] ha". Pozostali uczestnicy postępowania również złożyli w tym zakresie stosowne wnioski (w dniu [...].01.2016 r. J. S., [...].01.2016 r. J. S. i W. S., w dniu [...].02.2016 r. U. K. i B. K.). Gdy chodzi o tę nieruchomość organ wyjaśnił dalej, powołując się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 594/12, że warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia żądania w sprawie rekompensaty jest złożenie stosownego wniosku do dnia [...] grudnia 2008 r. i zachowanie tego terminu stanowi dodatkową przesłankę, od której ustawodawca uzależnił możliwość przyznania stosownego świadczenia. Podał, że termin ten wymagał wyraźnego oświadczenia, czy i w jakim zakresie wnioskodawcy domagają się zrealizowania przysługujących im praw podmiotowych oraz za jakie konkretnie nieruchomości żądają przyznania im rekompensaty. W konsekwencji organ uznał, iż złożenie wniosku po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy musiało skutkować wydaniem decyzji negatywnej. Skarżący J. S., P. S., W. S., J. S., U. K., B. K. w osobnych skargach (połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia) zarzucili ministrowi: 1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a w tym art. 7 kpa, 8 kpa, art. 9, art. 10, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 136 kpa i art. 138 kpa poprzez: - nie uznanie, że organ I instancji powinien był wezwać strony do sprecyzowania, dlaczego są rozbieżności w powierzchni nieruchomości gruntowej i jaka jest faktyczna jej powierzchnia; - poprzez nie uznanie, że organ I instancji powinien był wezwać strony do wskazania, czy działki o łącznej powierzchni [...] ha stanowią jedną nieruchomość przy ul. [...], czy też nie; - poprzez nie zawiadomienie stron o zakończeniu postępowania przed organem II instancji i nie zapewnienie im możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego przed organem II instancji; - art. 138 § 1 kpa poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie decyzji organu I instancji oraz nie przekazanie Wojewodzie [...] sprawy do ponownego rozpatrzenia; 2. naruszenie przepisów ustawy w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w tym: - art. 3 ust. 2 w zw. z art. 2 ustawy i w zw. z art. 80 kpa poprzez nie uznanie, że skarżący jako spadkobiercy właścicieli pozostawionej poza granicami RP nieruchomości, spełniają przesłanki ustawowe do otrzymania rekompensaty na podstawie niniejszej ustawy; - art. 5 ust. 1 i 2 ustawy w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 6 z art. 80 kpa poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący nie złożyli wniosku w wymaganym terminie; - art. 7 ust. 1 ustawy w zw. z art. 80 kpa poprzez nie uznanie, że w sprawie zachodziły podstawy do wydania postanowienia i kontynuowania postępowania; - art. 7 ust. 2 poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że zachodziły podstawy do wydania decyzji odmownej przez organ I instancji; 3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na: - przyjęciu, że w aktach znajdowało się tylko orzeczenie repatriacyjne, a strony nie składały wniosków o przyznanie rekompensaty za wszystkie nieruchomości pozostawione przez spadkodawców; - przyjęciu, że działki ziemi stanowiły inną nieruchomość, a nie były częścią nieruchomości przy ul. [...]; - przyjęciu, że J. S. w czasie przeprowadzenia dowodu z jej przesłuchania przed organem I instancji nie była pewna gdzie znajduje się nieruchomość będąca przedmiotem niniejszej sprawy. Skarżący wnieśli o uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa w zw. z art. 135 ppsa zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w całości; ponadto o zobowiązanie organu I instancji do wydania postanowienia w trybie art. 7 ust 1 ustawy w określonym terminie, ewentualnie organu II instancji do uchylenia decyzji organu I instancji w określonym terminie (w przypadku uchylenia przez sąd jedynie decyzji organu II instancji) oraz o zasądzenie od organu na ich rzecz kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga – w ramach większości sformułowanych w niej zarzutów - nie zasługuje na uwzględnienie, pomimo to Sąd, nie będąc związanym zarzutami skargi (art. 134 ppsa), z urzędu uchylił zaskarżoną decyzję jak i decyzję ją poprzedzającą (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ppsa i art. 135 ppsa) i na podstawie art. 145 § 3 ppsa umorzył postępowanie administracyjne w całości uznając je za bezprzedmiotowe. W kontrolowanej sprawie kluczowe znaczenie miało ustalenie, zresztą zgodne ze stanowiskiem samych skarżących, że określona we wniosku nieruchomość położona w L. o pow. [...] ha to częściowo zabudowana kamienicą nieruchomość przy ul. [...] objęta ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...]. Powyższe wynika z dokumentów będących podstawą wydania zarówno ww decyzji z [...] grudnia 2015r. jak i z dokumentów będących podstawą zaskarżonej decyzji w tym w szczególności z protokołu przesłuchania J. S. z dnia [...].09.2016 r. a także orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w G. Nr [...], wg którego M. S. zostawił w L. dom [...], mieszkalny [...] izbowy, zabudowania gospodarcze oraz działki ziemi [...] o ogólnej powierzchni [...] ha. Podczas rozprawy sądowo administracyjnej sami skarżący podnieśli, iż sporny areał ziemi to grunt pod budynkiem i wokół budynku usytuowanego przy ul. [...] w. L. a w zarzutach skargi podnosili, iż organy winny doprowadzić do doprecyzowania ww wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty i ustalenia powierzchni ww nieruchomości. Ponadto w uzasadnieniu skargi wskazano jednoznacznie, że organ winien "objąć" te działki postępowaniem prowadzonym w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość gruntową zabudowaną w L. przy ul. [...]. Minister twierdził natomiast, iż nieruchomość położona w L. o pow. [...] ha to odrębna nieruchomość niż ta położona przy ul. [...], choć na tę okoliczność nie przedstawił żadnych dowodów. Trzeba podkreślić, że istotnie w toku wydawania decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. znak: [...] organ miał wątpliwość odnośnie do powierzchni nieruchomości przy ul. [...] w. L., a ostatecznie przyjęto propozycję rzeczoznawcy majątkowego, który ww powierzchnię (określoną w operacie szacunkowym, co wynika zarówno z uzasadnienia ww decyzji jak i tegoż operatu) ustalił w oparciu o średnie areały gruntu pod podobnymi budynkami. Istotne jest jednak, że wszystkie dokumenty określające ww nieruchomość, w tym te wskazujące na jej powierzchnię tj. akt notarialny z 1938r. określający numer parceli jak i kopia orzeczenia PUR wraz z oświadczeniem jej właściciela – znajdowały się już w aktach sprawy zakończonej ostatecznie decyzją z 2015r., przy wycenie zaproponowano jednak inną, znacznie mniejszą powierzchnię a strony nie kwestionowały zapadłej w tym zakresie decyzji. W tej sytuacji nie sposób przyjąć aby przedmiotem osobnej decyzji wydawanej na podstawie przepisów ustawy (jako nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami RP) była ta sama nieruchomość, co nieruchomość, odnośnie do której potwierdzono już prawo do rekompensaty w innej ostatecznej decyzji administracyjnej jednak przy ustaleniu innej niż dotychczas powierzchni. Nie budzi przy tym wątpliwości, iż w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] grudnia 2015r. powierzchnia nieruchomości gruntowej wraz z budynkiem została określona. W sprawie nie mamy tu zatem do czynienia z sytuacją, w której przedmiotem wyceny byłaby tylko nieruchomość budynkowa, co byłoby zresztą sprzeczne z zasadą superficies solo cedit. Niezależnie od powyższego, nawet jeżeliby przyjąć, iż decyzja z [...] grudnia 2015r. jest częściowo wadliwa gdy chodzi o ustalenie stanu faktycznego sprawy (tj. co do powierzchni wycenianej nieruchomości), to jej konwalidacja nie może nastąpić poprzez wydanie kolejnej decyzji w tym samym zakresie. Wszystko to prowadzi do wnisku, iż nieruchomość oznaczona w orzeczeniu PUR jako nieruchomość stanowiąca "dom [...], mieszkalny [...] izbowy, zabudowania gospodarcze oraz działki ziemi [...] o ogólnej powierzchni [...] ha" to jedna nieruchomość, co do której na podstawie przepisów ustawy zapadło już stosowne orzeczenie organu administracji. Wobec tego w sprawie mamy do czynienia z res iudicata, a to obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji i umorzenia postepowania na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 145 § 3 ppsa. W doktrynie procesu administracyjnego przyjmuje się bowiem powszechnie, że w sytuacji gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej winien wydać decyzję o umorzeniu postępowania. Z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu przepisu art. 105 § 1 kpa mamy do czynienia m.in. wówczas, gdy sprawa administracyjna została już rozstrzygnięta ostatecznym orzeczeniem (res iudicata). Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Istotne jest przy tym, że ostateczna decyzja wydana w sprawie stanowi przesłankę umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego jedynie wówczas, gdy strony składają wniosek tożsamy z wnioskiem rozpoznanym merytorycznie ową decyzją uprzednią. Decyzja z [...] grudnia 2015r. została podjęta przy tożsamości podmiotowej sprawy i jej tożsamości przedmiotowej, przy niemalże tożsamym materiale dowodowym. Wbrew twierdzeniom samych skarżących i wbrew zebranym w sprawie dowodom organ błędnie ustalił, iż nieruchomość o powierzchni [...] ha to inna nieruchomość niż ta położona w L. przy ul. [...]. Zaskarżona decyzja narusza zatem przepisy postępowania w sposób mający wpływ na jej wynik. Ustalenie podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, z woli ustawodawcy, obligowało Sąd do podjęcia takiego rozstrzygnięcia we własnym zakresie. Bezprzedmiotowe stało się zatem odnoszenie do pozostałych zarzutów skargi, w tym choćby do zarzutu co do naruszenia art. 10 kpa, skoro skarżący nie wykazali, że mogło to mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.