I SA/Wa 2018/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi O. F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 czerwca 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-42/2022/GD w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z 3 lutego 2022 r. nr 239/2022; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz O. F. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z 9 czerwca 2022 r. 2021, nr. DAP-WOSR-7280-42/2022/GD, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (D:U. 2021, poz. 735), dalej "kpa", art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kpa oraz niektórych innych ustaw (D.U: 2017, poz. 935), i art. 9 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. D.U. 2017, poz. 2097), dalej "ustawa z 8 lipca 2005 r.), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 3 lutego 2022 r., 29 września 2021 r., znak SPN.VI.ZT/IS.7725-2638/08. Decyzją tą odmówiono O. F., D. S. i Z. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. F. nieruchomości w folwarku [...], pow. [...], woj. [...] poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ I instancji uznał, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą, że H. F. nie opuścił byłego terytorium R.P. a zatem nie został spełniony wymóg dotyczący przemieszczenia się właściciela nieruchomości pozostawionej, na obecne terytorium R.P. więc nie nabył prawa do rekompensaty jak również nie przysługuje ono jego spadkobiercom. Odwołanie wniosła O. F. Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji nie znalazł podstaw do odmiennej, niż to uczynił organ I instancji, oceny zebranych w sprawie dowodów. Powołując przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. oraz orzecznictwo NSA organ II instancji wskazał, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Polski jeżeli spełnia ona łącznie następujące warunki: -był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, art. 24 kodeksu postępowania cywilnego, § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r., oraz opuściła byłe terytorium R.P. z przyczyn o których mowa w art. 1 lub z tych przyczyn nie mogła na nie powrócić; -posiada obywatelstwo polskie. Organ przy tym wskazał, że pozostawienie majątku należy badać na okres rozpoczęcia II wojny światowej, Organ uznał, że udowodnione zostało, że przed wojną właścicielem majątku był H. F. Nie została natomiast spełniona przesłanka przemieszczenia się na obecne terytorium Polski ponieważ H. F. zmarł w [...] w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, choć ostatnio zamieszkiwał w [...]. Powołując wskazane w decyzji orzecznictwo NSA organ wskazał, że celem rekompensaty było umożliwienie osobom, które się repatriowały zagospodarowanie w nowym miejscu zamieszkania i był to rodzaj świadczenia pomocowego o charakterze socjalnym a nie tylko odszkodowawczym. Gdyby zatem przyznać rekompensatę osobie, która nie opuściła byłych terenów państwa polskiego rekompensata zatraciłaby swój pomocowy charakter a miałaby wyłącznie funkcję odszkodowawczą. Także projekt ustawy z 2005 r. wskazywał, że prawo zaliczania przysługuje obywatelom polskim zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkali w Polsce. . Sumując H. F., zdaniem organów, nie spełnił warunku o jakim mowa w art. 2 w zw. z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła skarżąca O. F. zaskarżając decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w całości wraz z decyzją organu I instancji i wnosząc o jej uchylenie i zwrot kosztów postępowania. Na podstawie art. 62 pkt 1 ppsa wniosła o zobowiązanie organu do udzielenia informacji na temat liczby rekompensat wypłaconych nie repatriantom oraz wysokości tych rekompensat, wyłączenia od orzekania ludzi którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, dokonania autokontroli przed przysłaniem skargi do WSA. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: -art. 7 Konstytucji R.P. poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej; -art. 31 ust. 3 i 64 ust. 1-3 Konstytucji oraz art. 8 § 1 kpa poprzez bezprawną ingerencję w sferę praw majątkowych podlegających dziedziczeniu w wyniku wydania bezprawnej decyzji w oparciu o nie wynikające z prawa warunki; -art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P: i art. 8 § 1 i § 2 kpa poprzez rażące naruszenie zasady równego traktowania i odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty w sytuacji w której innym osobom znajdującym się w podobnej sytuacji prawo to potwierdzono; -art. 6 kpa i art. 11 ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez naruszenie obowiązku działania na podstawie prawa w wyniku wydania decyzji na podstawie uchwały NSA z 16 grudnia 2013 r. i badanie kwestii pozostawienia mienia na okres rozpoczęcia II wojny światowej podczas gdy z przepisów prawa wynika, że stan ten bada się na dzień pozostawienia majątku; -art. 6 kpa i art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez wprowadzenie do ustawy warunku z niej nie wynikającego a to warunku repatriacji na obecne terytorium R.P. jako warunku prawa do rekompensaty podczas gdy warunku takiego w ustawie nie ma i nie było; -art. 7 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez twierdzenie, że warunki do uzyskania prawa do rekompensaty określają przepisy proceduralne podczas gdy o przesłankach tych decydują przepisy prawa materialnego a przepisy proceduralne wskazują zaś sposób w jaki prowadzi się postępowanie; -art. 107 § 3 kpa poprzez uzasadnienie decyzji na podstawie tez orzecznictwa sądowadministracyjnego a nie na podstawie przepisów prawa co w ocenie pełnomocnika Skarżącej wskazuje, że organ zamiast sprawę rozpatrzyć poszukiwał nieudolnie pretekstu aby odmówić stronie przyznania prawa do rekompensaty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zdaniem Sądu, wydając obie decyzje organy naruszyły art. 6, 7, 8,77§ 1, 80, 107 § 3, czego konsekwencją było naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Wskazać należy, że artykuł 1 tej ustawy zakreśla jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, zaś art. 2 zawiera przesłanki jakie podmiot określony w art. 1 musi spełniać, aby otrzymać prawo do rekompensaty. W art. 1 wskazano nieruchomości za jakie służy prawo do rekompensaty oraz przyczyny, okoliczności, dla których właściciele zostali ich pozbawieni. Przepis ten stanowi, że ustawa określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z b. terytorium Rzeczypospolitej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie układów zwanych "republikańskimi", wymienionych w art. 1, a także układu wymienionego w ust. 1a w związku z zamianą terytoriów dokonaną 15 lutego 1951 r. jak również innych okoliczności związanych z nią. Z kolei zgodnie z art. 1 pkt 2 tej ustawy jej przepisy stosuje się do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z II wojną światową były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei art. 2 tej ustawy określa krąg podmiotowy wskazując, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości o ile spełnią warunki o ile spełnią warunki o jakich mowa w tym przepisie. W tym miejscu należy wskazać na cel ustawy. Celem tym było zrekompensowanie utraty nieruchomości pozostawionych poza granicami obecnej Rzeczypospolitej, z których właściciele mogli swobodnie korzystać, a czego zostali pozbawieni w związku z II wojną światową. Na gruncie wykładni art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. oczywistym jest, że dotyczy ona tych właścicieli nieruchomości którzy w związku z wojną nie mogli korzystać dalej ze swej własności wobec zmiany granic państwa w związku z II wojną światową. (por wyrok NSA I OSK 303/12). Organ przyjął, że właściciel H. F. nie mógł opuścić swego majątku gdyż zmarł w 1940r. w [...]. Z tą tezą oczywiście należy się zgodzić bo jest oczywista. Jednakże umknęło uwadze organów, że zanim skończyła się II wojna światowa i doszło do zmiany granic, nieruchomość nie stanowiła już własności H. F. ale jego syna L. F., który zmarł dopiero w 2021r. . w Polsce. Oznacza to, że musiał się urodzić na terenach byłej Polski a następnie przesiedlić się do Polski. Oczywiście możliwe jest, że wcześniej nieruchomość została sprzedana ale na tę okoliczność także organ nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego ani nawet nie zobowiązał zainteresowanych do udowodnienia tych okoliczności. Organ tych kwestii w ogóle nie rozważał, co stanowi o naruszeniu art.6, 7, 8, 77 §1, 80 i 107 § 3 kpa w zw. z wyżej wskazanymi przepisami prawa materialnego, co skutkować musi uchyleniem zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ppsa. Nie ma zupełnie potrzeb do zarzucania organowi naruszenia postanowień Konstytucji skoro przepisy prawa materialnego są jasne w zakresie niezbędnym do rozpoznania sprawy. Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych zawartych w skardze jako nie mieszczących się w art. 106 § 3 ppsa, zgodnie z którym w toku rozprawy Sąd może przeprowadzić wyłącznie dowody z dokumentów i to o ile nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania. Żądanie zawarte w skardze o zwrócenie się do organu o informacje na temat wypłaconych rekompensat z zastrzeżeniem że dotyczy on nie repatriantów tego warunku nie spełnia, abstrahując od tego że żaden organ takich statystyk nie prowadzi. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, mając na uwadze również art. 5 ust. 2 ustawy z 8 lipa 2005 r. oceni wniosek spadkobierców L. F. (jednym z nich jest Skarżąca, co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] o stwierdzeniu nabycia praw do spadku z 12 września 2013 r., sygn. akt I Ns [...] pod kątem spełnienia przez niego przesłanki przesiedlenia w związku z II wojną światową. Kwestia istnienia majątku H. F. w [...]została przyznana przez organy jednakże w tym zakresie wymaga to uzupełnienia czy nie doszło do jego zbycia. W tym jednak zakresie inicjatywa dowodowa związana z przesłanką własności spoczywa na spadkobiercach byłego właściciela. Przedmiotem oceny będzie także obywatelstwo H. F. jako jedna z przesłanek do uzyskania prawa do rekompensaty. Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c i 200, 205 § 2 ppsa i § 14 ust.1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (D.U. 2015, poz. 1804), Sąd orzekł jak w wyroku.