I SA/Wa 2018/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 22 sierpnia 2023 r. nr DO-II.7610.95.2023.KC w przedmiocie nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę Zaskarżoną decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z 22 sierpnia marca 2023r., znak: DO-II.7610.95.2023.KC, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 196 r. kodeks postępowania administracyjnego (D.U. 2022, poz. 200), dalej "kpa", utrzymano w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z 27 kwietnia 2023 r., znak: SPN-IV.752.2.2023.MR, stwierdzającą nabycie z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Przedsiębiorstwo państwowe "[...]" prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W., oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 0,0087 ha, obręb [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], dalej "nieruchomość". Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (t.j. D.U. 2022, poz.2542), dalej "ustawa". Odwołanie wniósł działający w imieniu Skarbu Państwa -Prezydent [...] wskazując, że organ I instancji pominął, że nieruchomość podlegała komunalizacji a przyjęty tryb uwłaszczenia nie mógł być zastosowany gdyż nieruchomość już stanowiła własność [...]. Minister rozpoznając odwołanie nie znalazł podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że warunki nabycia nieruchomości na podstawie art. 34 ustawy wymagają łącznego spełnienia następujących przesłanek: grunt stanowił w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, był w tej dacie w posiadaniu PKP, PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu im tych gruntów w posiadanie w formie przewidzianej prawem aż do chwili do dnia wykreślenia ich z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Po spełnieniu tych przesłanek nieruchomość z dniem 27 października 2000 r. staje się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Budynki i inne urządzenia znajdujące się na tym gruncie stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Nabycie ww. praw nie może naruszać praw osób trzecich. Jak wynikało z ustaleń obu organów grunt ten stanowił i stanowi własność Skarbu Państwa zarówno na 5 grudnia 1990 r. jak i 27 października 2000 r. na podstawie decyzji o wywłaszczeniu Urzędu Dzielnicowego [...] z 2 czerwca 1975 r., znak: [...], co potwierdza ww. księga wieczysta. Posiadania gruntu przez [...] wynikało z zaświadczenia Prezydenta [...] nr [...] z 20 grudnia 2022 r., które zostało wydane na podstawie danych z ewidencji gruntów. Tym samym posiadanie zostało wydane na podstawie dokumentu wymienionego w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (D.U. Nr 4, poz. 29 ze zm.), dalej "rozporządzenie". Z wykazu inwentarzowego budowli i urządzeń wynika, że na działce tej znajduje się urządzenie srk stacyjne w okręgu nastawniczym Ebilock 950 [...] oraz oświetlenie zewnętrzne [...]. Tym samym, zdaniem organu zostały spełnione wszystkie warunki do uwłaszczenia. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził, że nie toczyło się w stosunku do tego gruntu postępowanie komunalizacyjne. Brak decyzji komunalizacyjnej wyklucza przyjęcie tezy, że nieruchomość stała się z mocy prawa własnością [...]. Organ uznał za niezasadne pozostałe zarzuty odwołania, co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący Skarb Państwa – Prezydent [...] zaskarżając ją w całości i wnosząc o uchylenie decyzji oraz zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: -art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustaw o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych ((D.U. 1990, Nr 32, poz. 1991 ze zm.), dalej "ustawa z 10 maja 1990 r.", art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez niewystarczające zbadanie kwestii czy Skarbowi Państwa w dniu 5 grudnia 1990 r. przysługiwało prawo własności nieruchomości; -art. 34 ust. 1 i 3 ustawy w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa poprzez stwierdzenie nabycia przez [...] z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. własności budowli i urządzeń posadowionych na nieruchomości podczas gdy zostały one nabyte w latach 2010/2020/2021 oraz poprzez niedokonanie wystarczających ustaleń odnośnie budowli i urządzeń istniejących obecnie i w dniu 27 października 2000 r. na tej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021 poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 2019, poz. 2325), dalej "ppsa" sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Kompetencje sądu administracyjnego nakładają na niego obowiązek oceny przebiegu postępowania administracyjnego i to zarówno czynności podejmowanych w toku tego postępowania jak i treści i podstaw wydanej decyzji administracyjnej. Działanie sądu ma bowiem na celu ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji czy postanowienia, które w jakikolwiek sposób naruszałyby obowiązujące prawo. (por. wyrok NSA Warszawa z 20 stycznia 2010 r. I GSK 982/08 LEX nr 594803). Oceniając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że nie zapadła ona z naruszeniem wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego a w konsekwencji prawa materialnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 34 ustawy o restrukturyzacji, którego treść w zaskarżonej decyzji przytoczył organ odwoławczy. Z przepisy tego wynikają przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby [...] mogły zostać uwłaszczone: -grunt, który ma być przedmiotem uwłaszczenia stanowi własność Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego; - grunt ten na 5 grudnia 1990 r. znajdował się w posiadaniu PKP; -PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do czasu wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych. Po spełnieniu tych warunków nieruchomość staje się z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Budynki znajdujące się na takiej nieruchomości stają się z mocy prawa własnością uwłaszczonego. Nabycie tych praw nie może naruszać praw osób trzecich. Wymienione w powyższym przepisie przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie a skutek prawnorzeczowy następuje na datę 27 października 2000 r. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości w świetle księgi wieczystej nr [...], że właścicielem nieruchomości w tej dacie była, i jest nią nadal Skarb Państwa. Spełniona została zatem pierwsza z przesłanek tj. przesłanka własności. Wbrew wywodom skargi organ jest związany treścią księgi wieczystej, nie jest uprawniony do jej badania, co w konsekwencji czyni niezasadnymi wszystkie zarzuty skargi oparte na tezie braku rozważenia czy nieruchomość nie stanowiła własności [...] na podstawie ustawy komunalizacyjnej. W toku postępowania Skarżący wywodził bowiem, że doszło do nabycia przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. czyli wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Nabycie mienia przez gminę, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, następuje z mocy prawa. Jak się przyjmuje w orzecznictwie sądowadministracyjnym, bez decyzji komunalizacyjnej, wydanej na podstawie art. 18 ust. 1 tej ustawy, gmina nie ma tytułu do wypowiadania się na zewnątrz w stosunku do mienia objętego komunalizacją. Dopiero zatem z chwilą wydania decyzji komunalizacyjnej, która jest wykonalna, gmina może powoływać się na przysługujące jej prawo własności nieruchomości względem podmiotów trzecich. Oznacza to, że dopiero decyzja komunalizacyjna powoduje skutek w postaci możliwości wykazywania przez gminę tytułu prawnego do danej nieruchomości. (tak NSA w wyroku z dnia 9 lutego 2021 r., I OSK 3473/18). Oznacza to, że choć o przejściu prawa własności stanowi ustawa a nie decyzja komunalizacyjna wojewody, to decyzja komunalizacyjna kreuje skutek prawnorzeczowy w odniesieniu do danej nieruchomości. (por. w wyroku NSA z dnia 14 października 2020 r., I OSK 983/20). Oznacza to, że w każdym wypadku gdy Gmina chce wykazać przysługiwanie jej tytułu prawnego do danej nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. musi uzyskać tego rodzaju decyzję administracyjną potwierdzając zmiany prawnorzeczowe. Dopóki taka nie została wydana, nie ma podstaw do twierdzenia, że nieruchomość nie stanowiła już własności Skarbu Państwa ale jednostki samorządu terytorialnego. Wszystkie powołane przez Skarżącą orzeczenia NSA czy WSA zostały wydanie na gruncie postępowań komunalizacyjnych a nie uwłaszczeniowych a zatem w sytuacji gdy przedmiotem oceny organów czy sądów była kwestia nabycia prawa do nieruchomości przez jednostki samorządowe a nie przez inne podmioty. Jak wynika z niezaprzeczonych ustaleń organów nie toczyło się żadne postępowanie komunalizacyjne, a contario zatem, nie ulega wątpliwości w świetle treści księgi wieczystej, że nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji wywłaszczeniowej z 2 czerwca 1975 r. Spełniona została pierwszy z ww. przesłanek do uwłaszczenia. Została także spełniona druga z nich. Nieruchomość, jak to wynika z dokumentu urzędowego w postaci zaświadczenia Prezydenta [...] nr [...] z 20 grudnia 2022 r., wydanego na podstawie art. 217 § 1 kpa, na postawie danych z ewidencji gruntów pozostawała we władaniu [...] w W. (Dyrekcji [...]). Zgodnie z art. 76 § 1 kpa, dokument urzędowy, a takim jest wydane w tej sprawie zaświadczenie (wydany przez uprawniony organ w zakresie jego działania), stanowi dowód tego co zostało w nim potwierdzone. Oczywiście zgodnie z art. 76 § 3 kpa możliwe jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści takiego dokumentu jednakże w tej sprawie taki kontrdowód nie został przeprowadzony. Tym samym została spełniona druga z przesłanek do uwłaszczenia. Poza tym, zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 2 powołanego wcześniej rozporządzenia wypis z rejestru gruntów może być dowodem do wykazania przez dany podmiot posiadania nieruchomości. O zakresie posiadania stanowi także, podnoszony przez Skarżąca fakt, że nieruchomość ta położona jest pomiędzy torami, co oznacza że wraz z nimi stanowiła teren wykorzystywany przez kolej na jej potrzeby. Odzwierciedlenie tego położenia wynika chociażby ze zdjęć w Geoportalu. Także podnoszona przez Skarżącą kwestia ilości znajdujących się na tej działce słupów świadczy o charakterze tej nieruchomości jako wykorzystywanej na potrzeby kolei. Nie ma przy tym znaczenia liczba słupów, które się na niej znajdują. Ani organ ani sąd nie ma wiedzy czy tych słupów powinno być na tej powierzchni kilka czy kilkanaście. Tym samy zarzuty skargi co do tego, że nie zmieściłyby się na niej nie mają istotnego znaczenia przy ocenie przesłanki wladania. Odnośnie natomiast kwestii nabycia prawa własności do znajdujących się na gruncie urządzeń infrastruktury kolejowej i daty ich wybudowania, zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci wykazu inwentarzowego wskazuje, że są tam urządzenia srk stacyjne w okręgu nastawczym i słupy oświetleniowe, z rokiem wybudowania/remontu 2010/2020/2021. Choć rzeczywiście świadczy to o tym, że nie było ich w 2000 r. ani wcześniej, to jednak ustawodawca w art. 34 ust. 4 ustawy nie wymagają dla nabycia z mocy prawa własności urządzeń czy budynków, aby zostały wzniesione najpóźniej do 27 października 2000 r. Jedynym kryterium uwłaszczenia jest w tym przypadku aby nabycie prawa własności tych budynków czy urządzeń nie naruszało praw osób trzecich. Z taką sytuacją (naruszenia) nie mamy do czynienia w tej sprawie ponieważ z niezaprzeczonych przez Skarżącego twierdzeń nie wynika aby urządzenia te nie były przez niego wybudowane. Uregulowanie to koresponduje z zasadą superficies solo cedit a więc taką w której co do zasady budynki i urządzenia dzielą los nieruchomości na której się znajdują bez względu na to kiedy urządzenia te zostały na niej posadowione. Ustawodawca wykluczył spod działania ustawy wyłącznie te nieruchomości w stosunku do których zarówno co do nieruchomości (gruntu) jak i naniesień ziściła się przesłanka "naruszenia praw osób trzecich". W tej sprawie zebrany materiał dowodowy wskazuje, że infrastruktura nie została wybudowana przez podmiot inny niż [...]. Co do kolejnej przesłanki do uwłaszczenia, nie budzi wątpliwości fakt, że [...] nie legitymuje się dowodami na okoliczność przysługiwania jej tytułu prawnego do tej nieruchomości, o jakim mowa w rozporządzeniu. Sąd nie stwierdził aby doszło do naruszenia przez organy wskazanych w skardze przepisów postępowania a w konsekwencji przepisów prawa materialnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Z tych względów, prawidłowo organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Z tych względów i na podstawie art. 151 ppsa Sąd orzekł jak w wyroku.