I SA/Wa 202/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie NSA Anna Lech WSA Jolanta Zdanowicz Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2002 r. nr [...], w części dotyczącej ustalenia odszkodowania; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje od Skarbu Państwa - kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adwokata P. W. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. I SA/Wa 202/05 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, po rozpatrzeniu odwołania W.W. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2002 r.,[...] o wywłaszczeniu, na cele budowy autostrady płatnej [...], na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K., oznaczonej w rejestrze gruntów jako działka nr [...], o pow. [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2002 r. W uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2002 r., nr [...] orzekł o wywłaszczeniu na cele budowy autostrady [...] na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K., oznaczonej w rejestrze gruntów jako działka nr [...]. Od decyzji tej odwołanie do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast złożyła W. W., wskazując, iż żąda wypłaty słusznego odszkodowania, tj. 25.000 za ar, ponieważ działka [...] przylega do działki [...] przeznaczonej pod budownictwo komercyjne i z niej została wydzielona. Rozpatrując złożone odwołanie organ podkreślił, że postępowanie wywłaszczeniowe przedmiotowej nieruchomości przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie budzi żadnych zastrzeżeń. Zastrzeżeń nie zgłaszała również odwołująca, a zarzuty podniesione w odwołaniu dotyczą jedynie operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego M. P., który to operat był podstawą ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Organ odwoławczy wskazał również, że organ orzekający w sprawie ustalenia odszkodowania przyjmując operat szacunkowy musi ocenić, czy przy jego sporządzeniu zastosowano przepisy odpowiednie do celu sporządzenia wyceny nieruchomości, w tym istotne dla sporządzonej wyceny: datę, na którą określono stan nieruchomości i datę, na którą określono wartość nieruchomości. Natomiast nie jest upoważniony do kwestionowania metody wyceny, bowiem wybór metody należy do rzeczoznawcy majątkowego (art. 154 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami). Zdaniem organu drugiej instancji, w świetle obowiązującego prawa, a w szczególności mając na uwadze normę art. 130 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., należy stwierdzić, że ustalenie wysokości odszkodowania może nastąpić tylko po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego. Ustalone w ten sposób odszkodowanie nie może być modyfikowane wolą stron lub organu orzekającego, a stosownie do postanowień art. 128 ust. 1 powołanej ustawy wysokość odszkodowania musi być równa wartości nieruchomości. Organ podniósł, że treść opinii nie wskazuje na oczywistą sprzeczność z przepisami prawa stanowiącymi podstawę prawną jej sporządzenia, dlatego brak jest podstaw do kwestionowania tej opinii przez organ orzekający, a W. W. nie przedstawiła alternatywnej opinii o wartości nieruchomości, bowiem nie przedłożyła innego operatu szacunkowego sporządzonego na potrzeby ustalenia odszkodowania w przedmiotowej sprawie. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła w terminie W. W. W skardze jak i w swoich pismach będących uzupełnieniem uzasadnienia skargi powołała się na operat szacunkowy rzeczoznawcy M. S. sporządzony na jej zlecenie, w którym kwota odszkodowania została określona na [...] zł W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że strona dysponowała czasem na złożenie dowodów mających podważać sporządzoną opinię o wartość nieruchomości, przy uwzględnieniu której ustalono odszkodowanie, a operat o wartości nieruchomości wykonany na własne zlecenie, skarżąca złożyła po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy. Nie podniosła przy tym jakichkolwiek zarzutów w stosunku do opinii przyjętej za podstawę ustalenia odszkodowania. Przedłożona przez skarżącą opinia sporządzona została w dniu [...] stycznia 2003 r., a więc po zakończeniu postępowania administracyjnego i po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy. Pismem z dnia 7 kwietnia 2005 r. skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu poparła skargę i podniosła, że zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] listopada 2002 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2002 r. została wydana z naruszeniem art. 130 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 37 i 32 ustawy z dnia 27 października 1994 r. o płatnych autostradach - gdyż w operacie szacunkowym określono cenę rynkową przedmiotowej nieruchomości na dzień [...] lipca 2002 r., gdy tymczasem prawidłowo winno się określić cenę rynkową na dzień wydania decyzji o odszkodowaniu, tj. na [...] lipca 2002 r. Skarżąca zarzuciła, że organ drugiej instancji w ogóle merytorycznie nie rozpatrzył jej odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, poprzestając na stwierdzeniu, że nie wniesiono żadnych zastrzeżeń do postępowania wywłaszczeniowego, a jedynie co do operatu szacunkowego, którego treść nie była znana skarżącej. Podkreśliła także, że w odwołaniu przedstawiła dowody na okoliczność wyższej wartości działki, która to okoliczność w wyżej wymienionym operacie nie została uwzględniona. Organ drugiej instancji nie odniósł się, do tych dowodów czym naruszył art. 7 kpa, art. 77 i 78 kpa oraz art. 136 kpa, gdyż nie zlecił uzupełnienia opinii rzeczoznawcy w oparciu o wyżej wymienione dowody. Skarżąca podniosła, że nie została przed wydaniem decyzji zapoznana z operatem szacunkowym, na podstawie którego obliczono odszkodowanie, jak również nie została poinformowana przed wydaniem decyzji o możliwości zapoznania się z innymi zebranymi w sprawie dowodami i materiałami oraz o możliwości wypowiedzenia się, co do niech. Zdaniem skarżącej organ nie dokonał oceny operatu szacunkowego będącego podstawą wydania decyzji pod kątem jego rzetelności i prawidłowości sporządzenia. Skarżąca podniosła, że niedopuszczalne jest pouczenie strony o możliwości dochodzenia swoich praw w postępowaniu administracyjnym, po jego zakończeniu, co uczynił organ w niniejszej sprawie. Reasumując skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów prawa materialnego, naruszenie także przepisów procedury administracyjnej, tj. przepisów art. 7, 8, 9, 10, 77, 78 i 136 kpa. Na rozprawie przed sądem w dniu 13 kwietnia 2005 r. pełnomocnik skarżącej sprecyzował skargę w ten sposób, że wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stał się właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Organ pierwszej instancji orzekając o odszkodowaniu oparł się na opinii rzeczoznawcy majątkowego M. P., który określił kwotę odszkodowania za nieruchomość według stanu z dnia wydania decyzji lokalizacyjnej, a wartości z dnia sporządzenia opinii, tj. [...] lipca 2002 r. Jednakże organy obydwu instancji nie odniosły się do treści opinii rzeczoznawcy, nie oceniły jej jako dowodu w sprawie pod kątem prawidłowości i rzetelności jej sporządzenia. Skarżąca od początku postępowania administracyjnego kwestionowała kwotę odszkodowania za nieruchomość. Na rozprawie odszkodowawczej w dniu 4 marca 1999 r. skarżąca przedstawiła uzupełnienie opinii rzeczoznawców B. i P. P., których pierwotna opinia (z [...] października 1998 r.) była podstawą do złożenia skarżącej oferty wykupu nieruchomości. Również w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca podnosiła niską kwotę odszkodowania i wskazywała na okoliczności uzasadniające wypłatę wyższego odszkodowania. Skarżącej nie została doręczona opinia rzeczoznawcy M. P., która była przedmiotem wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Wynika to wprost z treści odwołania W. W. Niepowiadomienie strony o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego, a następnie nie doręczenie opinii stanowi naruszenie przepisów art. 10 § 1 i 79 kpa. Zgodnie z treścią tych przepisów strona powinna być powiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia odwodu z opinii biegłego i oględzin nieruchomości. Przed wydaniem decyzji organ powinien umożliwić stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Strona nie została poinformowana o możliwości przedstawienia opinii odnośnie wyceny nieruchomości wykonanej na własne zlecenie. Dlatego podnoszenie przez organ drugiej instancji w uzasadnieniu decyzji, że skarżąca nie przedłożyła innego operatu szacunkowego jest w tej sytuacji nieuprawnione. Podkreślić także należy, że organ drugiej instancji nie dokonał oceny opinii rzeczoznawcy. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że istotne dla jej treści jest to, czy została wydana w oparciu o właściwe przepisy. Organ podkreślił, że nie jest uprawniony do kwestionowania metody wyceny. Jednakże zważyć należy, że skarżąca nie kwestionowała przyjętej przez biegłego metody wyceny. Organ drugiej instancji rozpoznając sprawę winien dokonać także oceny opinii biegłego jak każdego innego dowodu w sprawie. Organ powinien więc ocenić jej rzetelność, logiczność wniosków, zakres przyjętych transakcji do porównania i ich daty, rodzaj nieruchomości i jej położenie, sposób użytkowania, a więc dokonać oceny operatu szacunkowego pod kątem art. 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) w związku z art. 32 ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych (Dz. U. z 2001 r. Nr 110, poz. 1192). Skoro skarżąca kwestionowała kwotę odszkodowania, nie było przeszkód, aby wyznaczyć rozprawę i przesłuchać biegłego na okoliczność złożonej opinii w obecności skarżącej. Zważyć należy, że organ drugiej instancji ograniczył się jedynie do kontroli decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2002 r. Jednakże zgodnie z zasadą dwuinstancyjności (art. 15 kpa), organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę w jej całokształcie. Ma więc obowiązek rozpatrzeć wszystkie żądania strony, ustosunkować się do nich w uzasadnieniu, a także odnieść się do zarzutów odwołania. Organ odwoławczy, zgodnie z treścią art. 136 kpa, może przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów. Mając na uwadze wszystkie wyżej podniesione okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 9, 10 § 1 , 77 § 1, 79, 80, 136 kpa, a rodzaj i charakter naruszeń mogących mieć wpływ na wynik sprawy uzasadnia uchylenie decyzji organów obydwu instancji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Rozstrzygnięcie z pkt 2 wyroku uzasadnione jest treścią art. 152 tej ustawy, a z pkt 3 – treścią art. 250 wyżej powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).