I SA/Wa 2021/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Monika Sawa sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 23 lutego 2023 r. nr DO-II.7610.18.2023.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę. Minister Rozwoju i Technologii (dalej też jako Minister) zaskarżoną decyzją z dnia 23 lutego 2023 r., nr DO-II.7610.18.2023.JL, wydaną po rozpoznaniu odwołania [...] S.A. z siedzibą w [...] (dalej też jako [...] S.A. lub Spółka) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia 3 stycznia 2023 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez przedsiębiorstwo państwowe "[...]" w [...], prawa użytkowania wieczystego gruntu, położonego w [...], obręb [...], oznaczonego jako działka nr [...] o pow. 275 m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Jak wynika z akt sprawy, Spółka wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2022 r. (złożonym w dniu 29 sierpnia 2022 r.), zwróciła się do Wojewody o stwierdzenie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu ozn. jako działka [...] o pow. 0,0275 ha położonego w [...], obręb [...], dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Wojewoda decyzją z dnia 3 stycznia 2023 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa wspomnianego gruntu przez Spółkę z dniem 5 grudnia 1990 r. Decyzja ta została z urzędu sprostowana postanowieniem z dnia 3 stycznia 2023 r., [...] w którym błędnie wskazaną w decyzji datę "5 grudnia 1990 r." zastąpiono prawidłową datą "27 października 2000 r." Wojewoda w uzasadnieniu decyzji powołał art. 34 i 35 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "(...)" (Dz. U. z 2021 r. poz. 146 z późn. zm.) oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "(...)" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29). Następnie stanął na stanowisku, że spośród wymienionych w powołanym art. 34 przesłanek powstania prawa użytkowania wieczystego jedna pozostała niespełniona, gdyż Spółka posiadała dokument o przekazaniu jej spornego gruntu w formie prawem przewidzianej. Dokument taki miała stanowić decyzja Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 17 listopada 1973 r., nr [...]. Spółka złożyła odwołanie od tej decyzji zarzucając jej błędne ustalenie przez Wojewodę, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Decyzją powołaną na wstępie Minister utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Minister przypomniał treść art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Następnie wskazał, uznając za ustalone, że nieruchomość oznaczona jako działka [...], stanowiła w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa, co potwierdza treść księgi wieczystej nr [...]. Podstawę ujawnienia własności Skarbu Państwa stanowił art. 256 Traktatu pokoju między mocarstwami sprzymierzonymi i skojarzonymi i Niemcami – Wersal z dnia 28 czerwca 1919 r. (Dz. U. z 1920 r. nr 25, poz. 200) oraz ustawa z dnia 31 lipca 1920 r. ratyfikująca traktat pokoju (Dz. U. z 1920 r. r 35, poz. 199). Jako kolejną przesłankę, zgodnie z art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Minister wskazał posiadanie gruntu przez [...] w dacie 5 grudnia 1990 r., zauważył jednak, że przepis art. 34 przewiduje jednocześnie wymóg, by [...] nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu gruntów w formie prawem przewidzianej do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorców państwowych. W ocenie Ministra, [...] wykazała spełnienie przesłanki posiadania gruntu na wspomnianą datę przedkładając do akt postępowania wyciąg z ewidencji środków trwałych według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., z którego wynika, iż na przedmiotowej działce znajduje się linia kolejowa nr [...] tj. tory główne zasadnicze linii kolejowej i szlakowe, skarpy nasypu, sieć trakcyjna oraz urządzenia skr. Zdaniem Ministra, stwierdzenie nabycia przez [...] S.A. prawa użytkowania wieczystego okazało się jednak niemożliwe ponieważ w stosunku do nieruchomości oznaczonej jako działka [...] istnieją dokumenty potwierdzające ustanowienie zarządu działki na rzecz [...] S.A. tj. decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia 17 listopada 1973 r. przekazująca na rzecz Dyrekcji Okręgowej [...] w [...] teren Skarbu Państwa położony w obrębie Miasta [...] o ogólnej pow. 4 ha 0945 m2, składający się z parcel wymienionych w załączniku w tym m. in. działki [...] przeznaczonej pod budowę linii kolejowej [...]. Minister wyjaśnił, że powyższa decyzja nr [...] z dnia 17 listopada 1973 r. została wydana m.in. na podstawie art. 8 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (tj. Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159), który dotyczy przekazywania terenów państwowych w użytkowanie. Przy czym zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 22, poz. 99) grunty państwowe będące w dniu wejścia ustawy w życie tj. w dniu 1 sierpnia 1985 r. w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Wreszcie jak ustalił Minister decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia 17 listopada 1973 r. dotychczas nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. W tych warunkach Minister stanął na stanowisku, że nie została spełniona jedna z przesłanek wynikająca z art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. tj. wymóg, by PKP nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu gruntów w formie prawem przewidzianej do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorców państwowych, gdyż w obrocie prawnym pozostaje wspomniana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia 17 listopada 1973 r. Natomiast na marginesie Minister zauważył, że Wojewoda [...] ustalił, iż działka [...] stanowiła przecięcie linii kolejowej z drogą publiczną obecnie powiatową ul. [...], która została zaliczona do kategorii dróg publicznych wojewódzkich rozporządzeniem Ministra Komunikacji z dnia z dnia 14 lipca 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: białostockim, bielskim, ciechanowskim, częstochowskim, katowickim, kieleckim, krośnieńskim, łomżyńskim, nowosądeckim, ostrołęckim, pilskim, piotrkowskim, poznańskim, przemyskim, siedleckim, sieradzkim, suwalskim, rzeszowskim, tarnowskim i zielonogórskim (Dz. U. nr 30, poz. 1 51 z późn. zm.). Skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 15 grudnia 2022 r. złożyła Spółka zarzucając jej: 1. naruszenie przepisów postępowania, tj.: a) art. 7 oraz art. 8 w zw. z art. 85 k.p.a., poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, b) art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego: 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ustawy z 8 września 2000 r., poprzez odmowę stwierdzenie nabycia na rzecz [...] S.A. z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W tym miejscu przypomnieć należy, że sądowa kontrola administracji odbywa się przy uwzględnieniu kryterium legalności. Sąd może więc uchylić zaskarżoną decyzję jedynie wówczas gdy ta wydana została z naruszeniem obowiązujących przepisów postępowania lub przepisów prawa materialnego w stopniu określonym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – dalej też jako P.p.s.a.) Spór jaki zarysował się pomiędzy Skarżącą w niniejszej sprawie a organem administracji dotyczy tego, czy Minister zasadnie odmówił Spółce stwierdzenia, że doszło do nabycia przez nią z mocy prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego działkę ozn. nr geod. [...] o pow. 275 m2 położoną w [...]. Jak prawidłowo wskazał Minister materialnoprawną podstawę decyzji stanowią art. 34 i 35 ust. 1 i 2 ustawy o komercjalizacji oraz § 2 wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2001 r., które określa sposób potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe [...] gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach. Zgodnie z art. 34 ustawy o komercjalizacji, grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu [...], co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymuje się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (tj. 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego [...]. Z art. 34 ust. 1 ustawy wynikają zatem trzy przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby [...] mogły zostać uwłaszczone, tj: 1) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do gruntu; 2) posiadanie przez [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. gruntu; 3) brak dokumentów o przekazaniu [...] gruntów w formie prawem przewidzianej. Przy czym przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie którejkolwiek z nich, nawet przy spełnieniu pozostałych, uniemożliwia skorzystanie z możliwości uwłaszczenia na podstawie art. 34 ustawy o komercjalizacji. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że przedmiotowa nieruchomość stanowiła zarówno 5 grudnia 1990 r., jak i 27 października 2000 r. własność Skarbu Państwa. Tym samym, spełniona została pierwsza z przesłanek uwłaszczenia, określonych w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji. Na poparcie spełnienia przesłanki posiadania gruntu 5 grudnia 1990 r. Skarżąca przedłożyła wyciąg z ewidencji środków trwałych według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., z którego wynika, iż na przedmiotowej działce znajduje się linia kolejowa nr [...] tj. tory główne zasadnicze linii kolejowej i szlakowe, skarpy nasypu, sieć trakcyjna oraz urządzenia skr. Minister stanął na stanowisku, że powyższe dokumenty w dostatecznym stopniu wskazują na spełnienie drugiej z przesłanek wynikających z art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". Zatem i ta kwestia nie była sporna pomiędzy stornami i jednocześnie nie budzi wątpliwości Sądu. Stwierdzić należy natomiast, że w aktach rozpoznawanej sprawy znajduje się kopia powoływanej przez Wojewodę, a następnie Ministra decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 17 listopada 1973 r. nr [...] w sprawie przekazania na rzecz Dyrekcji Okręgowej [...] w [...] terenu Skarbu Państwa położonego w obrębie Miasta [...] o ogólnej pow. 4 ha 0945 m2, składającego się z parcel wymienionych w załączniku w tym m. in. działki [...] przeznaczonej pod budowę linii kolejowej [...]. Na podstawie tej decyzji teren o pow. 40.945 m2 położony w obrębie Miasta [...] został nieodpłatnie przekazany na rzecz Dyrekcji Okręgowej [...] w [...]. Jednocześnie nie ulega wątpliwości, że w skład tego terenu wchodziła parcela ozn. [...], co wynika wprost z wykazu stanowiącego załącznik do decyzji z dnia 17 listopada 10973 r. Podstawę prawną wspomnianej decyzji stanowił art. 8 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (t.j. Dz.U. z 1969 r., Nr 22 poz. 159), który w ust. 1 przewidywał, że przekazywanie terenów państwowych jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie następuje w drodze decyzji właściwego do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej organu prezydium powiatowej (miejskiej miasta stanowiącego powiat lub wyłączonego z województwa) rady narodowej wydanej na wniosek jednostki ubiegającej się o przekazanie terenu; decyzja powinna zawierać określenie czasu i warunków użytkowania. Przepis ten stanowił więc podstawę do przekazania w użytkowanie terenów państwowych, które w drodze decyzji mogły być przekazane w użytkowanie jednostkom państwowym. Nie ulega więc wątpliwości, że ta decyzja Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 17 listopada 1973 r. stanowiła podstawę oddania w użytkowanie terenu składającego się m.in. z działki ozn. [...] na rzecz Dyrekcji Okręgowej [...] w [...]. Zasadnie więc Minister w uzasadnieniu skarżonej decyzji powołał art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22 poz. 99). Przepis ten stanowił, że grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Na podstawie tego przepisu przeszły w zarząd w rozumieniu tej ustawy grunty państwowe będące w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Skoro więc teren obejmujący działkę ozn. [...] został uprzednio oddany w użytkowanie Dyrekcji Okręgowej [...] w [...], to z dniem 1 sierpnia 1985 r. (kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) przeszedł on w zarząd Kolei. Należy zauważyć, że status przedsiębiorstwa państwowego [...] został określony przepisami uchwały Rady Ministrów nr 189 z dnia 6 maja 1961 r. w sprawie nadania statutu przedsiębiorstwu "Polskie Koleje Państwowe" (M.P. Nr 47, poz. 210), która została podjęta na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach (Dz. U. Nr 54, poz. 311). Uchwała ta została następnie z dniem 9 maja 1989 r. uchylona w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 26, poz. 138). Jeden z przepisów przejściowych (art. 50 ust. 1) ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. przewidywał, że mienie oraz prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa "[...]", działającego dotychczas na podstawie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach, stają się mieniem oraz prawami i zobowiązaniami PKP, działającego na podstawie niniejszej ustawy. Podobną regulację w art. 42 zawierała ustawa z dnia 6 lipca 1995 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 95, poz. 474 z późn. zm.), która w art. 49 ust. 1 uchylała ustawę z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138 i z 1991 r. Nr 107, poz. 463). Ta z kolei ustawa utraciła moc w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "[...]". W tych warunkach nie ulega więc w ocenie Sądu wątpliwości, że działka ozn. nr geod. [...] położona w [...] obręb [...] o pow. 275 m2 pozostawała w posiadaniu [...] S.A. Jednak posiadanie to wynikało z decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 17 listopada 1973 r. nr [...] w sprawie przekazania na rzecz Dyrekcji Okręgowej [...] w [...] terenu Skarbu Państwa położonego w obrębie Miasta [...] o ogólnej pow. 4 ha 0945 m2, składającego się z parcel wymienionych w załączniku w tym m. in. działki [...] przeznaczonej pod budowę linii kolejowej [...]. Zatem organy obu instancji nie mogły na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. wydać decyzji o stwierdzeniu objęcia tej działki w użytkowanie wieczyste przez Spółkę, gdyż nie została spełniona trzecia z przesłanek wyrażonych w tym przepisie, warunkujących wydanie decyzji oczekiwanej przez Spółkę. W ocenie Sądu nie powinno budzić wątpliwości, że jedynie w razie kumulatywnego (łącznego) spełniania wszystkich przesłanek wynikających z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji możliwe jest potwierdzenie, że z mocy prawa dany teren stał się przedmiotem użytkowania wieczystego [...] S.A. Brak zatem którejkolwiek z nich wyklucza możliwość wydania pozytywnej dla Spółki decyzji w tym przedmiocie. Mając na uwadze ogół okoliczności ustalonych przez organy obu instancji należało stwierdzić, że choć sporny grunt stanowił własność Skarbu Państwa, a PKP przedstawiła w toku postępowania dokumenty potwierdzające fakt jego posiadania na dzień 5 grudnia 2000 r., to jednak poza sporem pozostaje również, że Spółka legitymowała się dokumentami o przekazaniu jej tych gruntów w formie prawem przewidzianej. Takim dokumentem o przekazaniu Spółce gruntów była decyzja Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia 17 listopada 1973 r. mocą której oddano w użytkowanie teren obejmujący m.in. z działkę ozn. [...] na rzecz Dyrekcji Okręgowej [...] w [...]. Sąd zauważył, że Minister w toku postępowania wyjaśniającego podjął wystarczające działania zmierzające do ustalenia czy decyzja ta nie została dotychczas wyeliminowana i pozostaje w obrocie prawnym. W tym zwrócił się do Skarżącej Spółki o udzielenie stosownych wyjaśnień w tym zakresie. Istnienie w obrocie prawnym decyzji o oddaniu gruntu w użytkowanie Spółce powoduje, jak słusznie przyjęły organy obu instancji, że nie było możliwe orzeczenie w trybie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o powstaniu użytkowania wieczystego na tym gruncie. Prawidłowo więc przyjął Minister, że nie została spełniona jedna z przesłanek wynikająca z art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. tj. wymóg, by [...] nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu gruntów w formie prawem przewidzianej do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorców państwowych, gdyż w obrocie prawnym pozostaje wspomniana decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] nr [...] z dnia 17 listopada 1973 r. W tych okolicznościach bez wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy pozostawała kwestia ewentualnej kwalifikacji działki [...] (lub jej części) jako drogi publicznej. Przede wszystkim należy jeszcze raz wskazać, że przyczyną wydania decyzji odmownej było stwierdzenie braku jednaj z przesłanek przewidzianych w art. 34 ust. 1 ustawy, warunkujących przyznanie PKP użytkowania wieczystego gruntu. Z akta sprawy wynika zaś, że działka ozn. nr geod. [...] sklasyfikowana jest jako Tk, czyli tereny kolejowe, brak jest w obowiązującej dokumentacji informacji by jakaś jej cześć oznaczona była symbolem dr, co mogłoby oznaczać, że stanowi drogę zaliczoną do kategorii dróg publicznych. Podsumowując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stwierdzić przy tym należy, że organy rozpatrzyły całokształt materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) i dokonały prawidłowej oceny przesłanek uwłaszczenia w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości oraz w należyty sposób uzasadniły zajęte stanowisko (art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a.). Podnieść należy, że z przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można wywodzić, że organy zobowiązane są w nieskończoność do poszukiwania dowodów służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona ich nie przedstawia. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17). Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.