I SA/Wa 2031/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 czerwca 2021 r. nr KOA/1799/Sw/21 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia 13 kwietnia 2021 r. nr ŚW-5216-4961-20/2021. Zaskarżoną decyzją z 25 czerwca 2021 r., nr KOA/1799/Sw/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania M. G. (dalej jako skarżący), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza L. z 13 kwietnia 2021 r. nr ŚW-5216-4961-20/2021 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. M. G. wnioskiem z 1 lipca 2019 r. wystąpił o przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 na dzieci W. G. i A. G.. Po rozpatrzeniu złożonego podania Burmistrz L. przyznał skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na W. G. na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. w kwocie 500 zł miesięcznie oraz na A. G. na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. także w kwocie 500 zł miesięcznie (informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego z 7 sierpnia 2019 r. nr PIU/WNI/ID/92666350). Następnie Burmistrz L. decyzją nr ŚW-5216-4961-14/2020 z 1 czerwca 2020 r. - działając na podstawie art. 4, art. 5, art. 13, art. 20 ust 1 i art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), dalej jako ustawa - uchylił prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącemu informacją nr PIU/WNI/ID/92666350 z 7 sierpnia 2019 r. na dzieci W. G. i A. G. W uzasadnieniu wskazał, że z przedłożonego organowi wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt \/l C 796/10 wynika, iż miejscem zamieszania dzieci będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki M. G. Dodał, że przedstawiona przez skarżącego ugoda z 8 listopada 2017 r. nie wprowadziła zmian w kwestii miejsca zamieszkania dzieci, czy kwestii alimentacji. Brak jest zatem przesłanek ustawowych do otrzymywania przez zainteresowanego wnioskowanego świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 19 października 2020 r. nr KOA/2070/Sw/20 uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazało, że organ pierwszej powinien ustalić, czy była żona skarżącego pobiera świadczenie wychowawcze, a jeżeli tak, to w jakiej dacie został złożony wniosek o ich przyznanie. Jeżeli te ustalenia nie pozwolą na rozstrzygniecie sprawy organ pierwszej instancji winien dokonać oceny, czy sprawowana opieka nad dziećmi stanowi opiekę naprzemienną. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz L. decyzją z 13 kwietnia 2021 r. nr ŚW-5216-4961-20/2021 uchylił w całości prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącemu informacją z 7 sierpnia 2019 r. nr PIU/WNI/ID/92666350 na dzieci W. G. i A. G. Podniósł, że 19 grudnia 2019 r. do organu wpłynął prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt \/l C 796/10 - orzekający rozwód, w którym Sąd pozostawił obojgu rodzicom wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi, ustalając ich miejsce zamieszkania w każdorazowym miejscu zamieszkania matki. Podczas rozmowy telefonicznej z matką dzieci ustalono, że w 2017 r. doszło do podpisania ugody o opiece naprzemiennej, natomiast od dnia 1 października 2018 r. do ojca przyjeżdża tylko syn, natomiast córka nie chciała i nie chce widywać się z ojcem. Matka dzieci oświadczyła również, iż zgodnie z ostatnimi ustaleniami z byłym mężem, syn przebywa naprzemiennie u ojca przez 5 dni, a następnie u matki przez 12 dni. Ponadto dzieci we wszystkich dokumentach mają wpisany adres zamieszkania matki. Matka dzieci oświadczyła również, że dzieci zamieszkują razem z nią - zgodnie z wyrokiem sądu, iż miejscem zamieszkania dzieci będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki. Na dzieci otrzymuje ona zasadzone alimenty w kwocie 2.100 zł. Ma także ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 do 31 maja. Skarżący - nie zgadzając się z decyzją organu I instancji - złożył odwołanie. Jego zdaniem organ błędnie uznał, że nie może funkcjonować opieka naprzemienna w sytuacji, gdy jeden z rodziców świadczy obowiązek alimentacyjny. Organ pierwszej instancji przeprowadził również wywiad środowiskowy w miejscu jego zamieszkania, podczas którego przedstawił on dokumenty i dowody pobytu dzieci i zakresu opieki nad nimi. Natomiast z matka dzieci organ przeprowadził jedynie rozmowę telefoniczną. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 25 czerwca 2021 r., nr KOA/1799/Sw/21, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Łomianek z 13 kwietnia 2021 r. nr ŚW-5216-4961-20/2021 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu podniosło, że stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Natomiast zastrzeżenie poczynione przez ustawodawcę w treści art. 5 ust. 2a ustawy dotyczy przypadków, w których opieka nad małoletnim sprawowana jest przez rodziców naprzemiennie. Przy czym fakt sprawowania opieki naprzemiennej musi wynikać z orzeczenia sądu, natomiast organy administracji publicznej realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku sprawowana jest przez rodziców opieka nad dzieckiem. Rozpatrywanie spraw dotyczących opieki naprzemiennej należy bowiem do kognicji sądu powszechnego. Wskazało również, że co do zasady przesłanką do uzyskania świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie małoletniego z osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia i pozostawanie na utrzymaniu tej osoby. Przywołało także treść art. 22 ustawy. Następnie Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie Sąd Okręgowy w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt VI C 796/10 orzekł rozwód między małżonkami, pozostawił obojgu rodzicom wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dziećmi, ustalając ich miejsce zamieszkania w każdorazowym miejscu zamieszkania matki, kosztami utrzymania i wychowania małoletnich dzieci obciążył oboje rodziców, przy czym ustalił udział ojca na kwotę 900 zł miesięcznie na W. G. oraz 700 zł miesięcznie na A. G.. Sąd nie orzekł o kontaktach ojca z dziećmi, jednakże przed Sądem Rejonowym w Warszawie dla Warszawy Śródmieścia w sprawie sygn. akt III Nsm 64/17 byli małżonkowie podpisali w dniu 8 listopada 2017 r. ugodę dotycząca kontaktów i opieki nad dziećmi - z której wynika, że rodzice sprawują opiekę nad dziećmi w porównywalnych i powtarzających się okresach. W dalszej części uzasadnienia Kolegium podniosło, że z rozmowy telefonicznej z matką dzieci wynika, iż ugoda sądowa dotycząca kontaktów i opieki nad dziećmi nie jest wykonywana co najmniej od października 2018 r. - obejmuje zatem okres wypłaty świadczenia wychowawczego na rzecz ojca. Uznało, że wobec tak ustalonego stanu faktycznego istnienie prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu dzieci przy matce czy powierzenie jej wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi - przesądza ustalenie do kogo należy uprawnienie do świadczenia wychowawczego na te dzieci. Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewiduje żadnych wyjątków i przypadków sprawowania opieki niezgodnie z orzeczeniem sądu w kwestii władzy rodzicielskiej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1106/20). Podsumowując Kolegium stwierdziło, że ustalenie, iż miejsce zamieszkania dzieci jest przy matce przesądza o tym, że to jej przysługuje świadczenie wychowawcze na te dzieci. Ponadto ma ona ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 do 31 maja 2021 r. Przy czym w kwestii przysługiwania świadczenia wychowawczego nie ma znaczenia, że ojciec dzieci płaci na nie alimenty. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. G., zarzucając zaskarżonej decyzji: - naruszenie prawa procesowego - art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niespełnienie statuowanego nim obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, - naruszenie prawa materialnego - art. 4 w zw. z art. 22 w zw. z art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez niezachowanie równości stron w postępowaniu, oparcie swojej decyzji na niekompletnych, niepotwierdzonych wywiadem środowiskowym na miejscu lub dokumentami, informacjach telefonicznych uzyskanymi przez oddelegowany OOP, będących sprzecznymi ze stanem faktycznym ustalonym w miejscu zamieszkania skarżącego i przedstawioną dokumentacją. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumentację na poparcie zarzutów skargi. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o zmianę decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymują swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uznał, że skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych powodów, niż w niej wskazane. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 czerwca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza L. z 13 kwietnia 2021r. w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, które zostało przyznane skarżącemu na okres do dnia 31 maja 2021 r. Zatem w dacie wydania decyzji przez organ I instancji wypłacono już skarżącemu świadczenie za okres do dnia 13 kwietnia 2021r. - a więc za ten okres prawo do świadczenia wychowawczego zostało już niejako skonsumowane. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), dalej jako ustawa. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (ust.1). Zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody (ust. 2). Decyzje przyznające świadczenie wychowawcze są natychmiast wykonalne (ust. 3). W tym kontekście należy zwrócić uwagę na charakter decyzji wydawanej w trybie art. 27 ust. 1 ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się dominujący obecnie pogląd (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 4255/18, z 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 2390/19 i z 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1465/21), że decyzja uchylająca lub zamieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 ustawy, ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc - z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji. Zatem w trybie art. 27 ustawy nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. Zważywszy na bezwzględny obowiązek niezwłocznego informowania organu przez osobę otrzymującą świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia (art. 20 ust. 1 ustawy), w przypadku niedopełnienia tego obowiązku i pobrania świadczenia, które się stronie nie należało (a okres, na jaki przyznano świadczenie dobiegł końca) zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest w oparciu o materialnoprawną podstawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 ust. 1 ustawy) wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi (wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną przewidzianą w art. 25 ust. 6 ustawy). Zaś w sytuacji gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres w jakim zostało ono wypłacone. Może to nastąpić w pierwszej kolejności przez wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, a dopiero później przez wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu. Jednakże decydujące powinny być tu okoliczności stanu faktycznego sprawy. Podobnie okoliczności stanu faktycznego powinny decydować o tym, czy rozstrzygnięcia w przedmiocie uchylenia albo zmiany decyzji oraz świadczenia nienależnie pobranego będą ujęte w jednej decyzji czy w decyzjach odrębnych. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji - 13 kwietnia 2021 r. - dopuszczalne i możliwe było jedynie orzeczenie o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego ze skutkiem ex nunc, z mocą na przyszłość, skoro świadczenie za okres do 13 kwietnia 2021 r. zostały już wypłacone, a prawo do tego świadczenia w tym zakresie skonsumowane. Natomiast pobrane przez skarżącego świadczenie za okres do 13 kwietnia 2021 r. może ewentualnie stanowić przedmiot postępowania prowadzonego w trybie art. 25 ustawy -regulującego kwestie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia i orzeczenie o jego zwrocie. Przy czym wydanie decyzji zarówno w trybie art. 27 ust. 1 ustawy, jak i w trybie art. 25 ustawy winno poprzedzać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenie jej w całokształcie, a następnie danie temu wyrazu w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji. W tym stanie rzeczy uznać należy, że organy obu instancji nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego niezbędnego dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy - czym naruszyły zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Powyższe uchybienie związane jest z błędną wykładnią, a w konsekwencji błędnym zastosowaniem art. 27 ust. 1 ustawy i oceną zaistnienia okoliczności uzasadniających wydanie decyzji na podstawie tego przepisu - co stanowi naruszenie prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji. Sąd nie oceniał merytorycznie zarzutów skargi, gdyż będą one przedmiotem rozważań organów ponownie orzekających w sprawie - zatem odniesienie się do nich w tej chwili byłoby przedwczesne. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z uzasadnienia niniejszego wyroku. Natomiast rzeczą organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa - zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.