I SA/Wa 2032/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Maria Tarnowska WSA Agnieszka Miernik (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi E. T. i A. T . na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [..] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania E. T. , utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez Z.T. w L. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. E. T. i A. T wnieśli do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ich spadkodawcę Z. T, nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] oraz [...]. Następstwo prawne po byłym współwłaścicielu powyższych nieruchomości wnioskodawcy wykazali stosownymi postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku. Organ ustalił, że właściciel pozostawionego mienia Z. T. w dniu 1 września 1939 r. mieszkał w P. Organ powołując się na brzmienie art. 25 Kodeksu cywilnego uznał, że miejscem zamieszkania Z. T. i jego rodziny przynajmniej od 1934 r. był teren Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie Z. T. pracował w P. i tam w lutym 1939 r. urodził się jego syn. Wojewoda [...] uznał, że w sprawie nie zaistniała przesłanka określona w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) i decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez Z. T w L. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. T. W odwołaniu wskazała, że jej ojciec nie miał zamiaru pozbywać się własności kamienic w L, gdzie był zameldowany na stałe i tam było jego centrum życiowe. Zamieszkiwanie rodziny przed wojną w P. było czasowe, związane wyłącznie z pracą zawodową i dlatego w P. wynajmowane było mieszkanie. W ocenie odwołującej się również losy rodziny w czasie wojny i bezpośrednio po jej zakończeniu wskazują, że zmiana miejsca zamieszkania była następstwem okoliczności związanych z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r., a nie dobrowolnej decyzji rodziny. Minister Skarbu Państwa, w wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez Z. T. w L. Organ odwoławczy przychylił się do stanowiska Wojewody, że nie udowodniono, iż Z. T. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał na byłym terytorium RP, a materiały dowodowe zgromadzone w aktach sprawy wskazują , że jego zamiar stałego pobytu nie koncentrował się w L. W ocenie Ministra, organ pierwszej instancji wywiązał się z obowiązku ciężaru dowodowego, a strona przy tym nie przedstawiła wystarczających dowodów świadczących o zamieszkiwaniu byłego właściciela w dniu 1 września 1939 r. w L. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję w imieniu własnym i brata A. T. wniosła E. T. .W skardze zarzuciła brak odniesienia się przez Ministra Skarbu Państwa do okoliczności podniesionych przez stronę i przedstawionych przez nią dokumentów, a także pominiecie szeregu dokumentów, które potwierdzają fakt zamieszkiwania Z. T. w L. na dzień 1 września 1939 r. skarga została uzupełniona pismem z dnia 2 kwietnia 2011 r. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wymienionych w niej tzw. układów republikańskich (art. 1 ust.1). Przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy). Określając krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie ustawodawca nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je zostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie wszystkie warunki określone w art. 2 ustawy. Przepis ten stanowi, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Niespełnienie wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje zaś wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W niniejszej sprawie obywatelstwo polskie właściciela mienia pozostawionego poza granicami obecnej Rzeczypospolitej Polskiej – Z. T. zostało ustalone na podstawie orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...] z dnia [...] marca 1946 r. [...]. Organ prawidłowo ustalił, że Z. T. pozostawił w L. przy ul. L. połowę kamienicy jednopiętrowej obejmującej [...] pokoi i [...] kuchnie oraz [...] lokali sklepowych oraz połowę kamienicy dwupiętrowej przy ul. [...] obejmującej [...] pokoi i [...] kuchnie. Nie budzą wątpliwości ustalenia organu, że do 1934 r. Z. T. zamieszkiwał w L. i pracował w Urzędzie [...] nr [...] w L., a w lutym 1934 r. uzyskał stanowisko kontraktowe w Urzędzie [...] nr[...] w P. Sporne natomiast pozostaje ustalenie miejsca zamieszkania Z. T. na dzień 1 września 1939 r. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. RP Nr 101, poz. 580) miejscem zamieszkania jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności. Definicję "zamieszkania" stworzyły też, powoływane przez skarżącą, przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Skarbu Państwa co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489 ze zm.). Zgodnie z § 3 ust. 2 przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. W przepisie § 9 tego rozporządzenia przewidziano także możliwość zamieszkiwania w dwóch lub więcej miejscowościach – wówczas za miejsce zamieszkania będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność. W ocenie Sądu, materiał dowodowy zebrany w toku postępowania nie pozwala na dokonanie przez organy orzekające jednoznacznego ustalenia, że miejscem zamieszkania Z. T. był P. a nie L. O ile można uznać, że materiał dowodowy w sprawie został przez organy w sposób wyczerpujący zebrany, o tyle nie można zgodzić się z oceną, że okoliczność dotycząca miejsca zamieszkania ojca skarżącej w P. na dzień 1 września 1939 r. została udowodniona. Przy ocenie, czy Z. T. przebywał z zamiarem stałego pobytu w L. czy w P., organy orzekające zupełnie pominęły niektóre dokumenty znajdujące się w aktach sprawy. Na okoliczność miejsca zamieszkiwania organ nie wziął pod uwagę jako dowód orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzki Oddział w [...] z dnia [...] marca 1946 r. L.dz.[...], w którym stwierdzono, że repatriant Z. T. ostatnio zamieszkiwał w L. , ul. [...]. Istotne dla sprawy jest, że jest to dokument sporządzony bezpośrednio po opuszczeniu przez Z. T. byłego terytorium państwa polskiego i informacje zawarte w tym dokumencie zostały ustalone na podstawie przedłożonych dokumentów i przesłuchanych świadków. Z innego dokumentu znajdującego się w aktach sprawy - wyciągu ewidencyjnego z [...] grudnia 1934 r. wynika, że miejscem zamieszkania Z. T. był L., ul.[...], natomiast w dokumencie tym P. został wskazany jako miejsce zamieszkania czasowego. W ocenie Sądu, fakt, iż ten dokument pochodzi z 1934 r. nie powoduje jego nieprzydatności. Jasno bowiem wynika z niego, że zamiarem Z. T. przebywanie w P. miało być czasowe i związane było z wykonywanym zawodem. Wskazany w zeszycie ewidencyjnym z 1959 r. adres zamieszkania do 1939 r. – P., ul. [...] nie przesądza, czy był to pobyt stały, czy czasowy. Podobnie okoliczność urodzenia się syna Z. T. – A. T. w P.nie przesądza tego, że pobyt rodziny w tym mieście miał charakter pobytu stałego. Powyższe wskazuje, w ocenie Sądu, że nieuprawnione pozostaje stanowisko organu, że w sposób jednoznaczny zostało udowodnione, iż w dniu 1 września 1939 r. ośrodkiem rodzinnym Z. T. był P., ul. [...]. Budzą zastrzeżenia ustalenia organu, iż w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy Z. T. opuścił L. dobrowolnie z przyczyn nie pozostających w związku z wojną. Losy rodziny po wybuchu II wojny światowej, przedstawione przez skarżącą, zdają się przeczyć, że pozostawienie mienia w L. było dobrowolne a nie związane z wojną. Organ pominął te okoliczności. Skoro zaś nie zostało jednoznacznie przesądzone, że właściciel pozostawionej na kresach nieruchomości nie zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na terenie byłej Rzeczypospolitej Polskiej, to nie można uznać, że nie spełniał jednej z koniecznych przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. warunkujących przyznanie prawa do rekompensaty. Nietrafnie zatem Wojewoda [...], w oparciu o art. 7 ust. 2 powołanej ustawy, odmówił potwierdzenia następcom prawnym Z. T. prawa do rekompensaty, a Minister Skarbu Państwa utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Należy zatem postawić organom zarzut, iż rozstrzygając sprawę dopuściły się one naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu uchybiły one również przepisom prawa materialnego. Organy bowiem w sposób niewyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ustalone okoliczności faktyczne sprawy nie znajdują jednoznacznego potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.