I SA/Wa 2034/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant starszy referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi O. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 lipca 2023 r. nr KOC/3580/Sr/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia 25 lipca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: prezydent) z dnia 21 marca 2023 r. nr UD-XVII-WŚW.8252.2.2022.TDU w przedmiocie odmowy przyznania O. K. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem M. K. SKO wskazało, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023, poz. 390, dalej jako ustawa). Stanowi on, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują tub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzja prezydenta pomimo częściowo błędnego uzasadnienia jest prawidłowa. SKO nie zgodziło się ze stanowiskiem prezydenta, że przesłanką odmowy przedmiotowego świadczenia może być to, że czynności wykonywane przez skarżącą nie spełniają warunków dających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, że z treści orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 5 września 2022 r. wynika, że syn skarżącej – M. K. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i konieczna jest stała i długotrwała opieka lub pomoc innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. SKO wskazało (powołując się m.in. na wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r. sygn. I OSK 1854/19), że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Jak wskazano, niedopuszczalnym jest samodzielne uznanie przez organ, że osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji lub że nie wymaga tej opieki w określonym zakresie czy czasie. SKO zaaprobowało natomiast – za organem I instancji – że skarżąca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem, a więc że zachodzi brak związku skutkowo – przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem ww. opieki. Organ podał, że skarżąca nie wykazała by kiedykolwiek pracowała na umowę o pracę lub umowę cywilnoprawną. Dalej organ wskazał, że skarżąca ma 41 lat, syn skarżącej urodził się w 2006 roku, a znaczny stopień niepełnosprawności, z którym wiąże się konieczność sprawowania opieki, zgodnie z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, datuje się u niego od [...] lutego 2022 r. W ocenie organu w takich okolicznościach nie można uznać, że niepełnosprawność syna była główną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca podejmowała krótkoterminowe prace dorywcze, jednak okoliczność ta nie została w żaden sposób udokumentowana. Organ ustali ponadto, że syn skarżącej uczęszcza do [...] w [...] o profilu [...], a wcześniej tj. w okresie od 29 kwietnia 2022 r. do 18 października 2022 r. M. K. był wychowankiem Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego w [...]. Organ zwrócił uwagę, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz oświadczenia skarżącej nie wynika, aby w tym okresie skarżąca podejmowała czynności zarobkowe. Końcowo organ uznał, że brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją/ niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Zdaniem SKO skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów wskazujących na to, że podejmowała w Polsce czynności zarobkowe, nie ma więc przesłanek do otrzymywania świadczenia w związku z zaprzestaniem podejmowania pracy z powodu stanu zdrowia syna. W skardze na ww. decyzję skarżąca zarzuciła SKO naruszenie: - art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 77 kpa, art. 75 § 1 kpa. art. 78 § 1 kpa, art, 80 i art. 107 § 3 kpa, - polegające na nieprawidłowej wykładni omawianych norm i w konsekwencji ich nieprawidłowym ich zastosowaniu - co doprowadziło do błędnego uznania przez organ, iż zostały spełnione przesłanki w/w normy podczas gdy prawidłowa wykładnia omawianych przepisów, w szczególności w zestawieniu z materiałem zgromadzonym przez organ oraz stanowiskiem zaoferowanym przez skarżącą winna doprowadzić organ do wniosków przedstawionych przez skarżącą, - art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - polegające na nieprawidłowej wykładni omawianych norm i w konsekwencji ich nieprawidłowym zastosowaniu - co doprowadziło do błędnego uznania przez organ, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego gdyż zakres czynności sprawowanych przez matkę osoby niepełnosprawnej nie ma charakteru czynności opiekuńczych. Wg skarżącej prawidłowa wykładnia i zastosowanie ww. przepisów prowadzi do wniosku, że przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne ze względu na brak możliwości podjęcia pracy w związku ze sprawowaną opieką nad synem z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności. W piśmie procesowym z dnia 4 października 2024 r. pełnomocnik ustanowiony z urzędu podtrzymał stanowisko i zarzuty zawarte w skardze. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390) dalej ustawa. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad określonym członkiem rodziny. Z treści art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy (zawierającego definicję określenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa") wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Drugą zaś przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, spowodowane koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Z przywołanego unormowania wynika zatem, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby osoba ubiegająca się o nie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16). Dlatego też musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma więc obowiązek ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Przyjęcie związku przyczynowo - skutkowego jako wieloczłonowego, po myśli uchwały Sądu Najwyższego z 21 sierpnia 2014 r., sygn. akt III CZP 49/14 (OSNC 2015, Nr 5, poz. 60) i jej uzasadnienia oraz części powoływanych w nim orzeczeń Sądu Najwyższego, wymaga wystąpienia normalnego związku przyczynowego między kolejnymi członami następujących po sobie zdarzeń prawnych aż do ostatniego (tak NSA w wyroku z dnia z dnia 14 lutego 2024 r. I OSK 196/23, LEX nr 3689606). W kontrolowanej sprawie nie jest sporne (po zweryfikowaniu przez kolegium stanowiska prezydenta w tej kwestii), że syn skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji ani też to, że skarżąca zapewnia tę opiekę, jednakże okoliczność ta nie może stanowić o spełnieniu przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską, ani też opieka ta nie była związana z brakiem możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Jak wynika z akt sprawy syn skarżącej został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności w dniu [...] września 2022 r. Skarżąca ani przed tą datą, ani po tej dacie nigdy nie pracowała na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej, ani nie wykonywała innych prac zarobkowych. Skarżąca nie wykazała także żadnej aktywności zawodowej w okresie od 29 kwietnia 2022 r. do 18 października 2022 r. gdy jej syn przebywał w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym w [...]. W takich okolicznościach, w ocenie Sądu, organ zasadnie przyjął, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem. Świadczy to o braku związku przyczynowo - skutkowego w myśl art. 17 ust. 1 ustawy – pomiędzy ewentualnie sprawowaną nad synem opieką a permanentnym brakiem aktywności zarobkowej skarżącej. Nie może zostać uwzględniona deklarowana okoliczność, że skarżąca (wg oświadczenia) podejmowała krótkoterminowe prace dorywcze, gdyż nie zostało to w żaden sposób udokumentowane. Wobec tego, wbrew zarzutom skargi, organ nie naruszył przepisu art. 17 ust. 1 ustawy bowiem prawidłowo uznał – w świetle stanu faktycznego sprawy – że nie spełnione są przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zaprzestanie lub niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby decydujące się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyrok NSA z 14 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1239/22). Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, czego w kontrolowanej sprawie skarżąca nie wykazała (por. NSA w wyroku z dnia z dnia 14 lutego 2024 r. I OSK 196/23, LEX nr 3689606). W sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy, zatem – wbrew zarzutom skargi - nie doszło do ich naruszenia przez SKO. Nie bez znaczenia w sprawie jest też okoliczność, że syn skarżącej uczęszcza do technikum, a zatem skarżąca ma obiektywną możliwość podjęcia pracy choćby w niepełnym jej wymiarze. Organ nie naruszył także przepisów, tj. art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 77 kpa, art. 78 § 1 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa. Organ ustalił stan faktyczny sprawy (weryfikując tym samym stanowisko prezydenta), dokonał trafnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i zasadnie stwierdził, że skarżąca nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, a stanowisko to organ uzasadnił stosownie do wymogów art. 107 § 3 kpa. Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).