I SA/Wa 2047/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Gabriela Nowak asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2008 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania U. S., decyzją z dnia [...] listopada 2007 roku, nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] września 2007 roku, w sprawie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego na syna – M. S. oraz dodatków do tego zasiłku. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono następujący stan sprawy. Wnioskiem z dnia 25 lipca 2007 roku U. S. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej W. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - na syna M. S. M. S. ma 21 lat, uczęszcza na zajęcia w Warsztatach Terapii Zajęciowej dla Osób Niepełnosprawnych przy przychodni lekarskiej A., a U. S. ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem. Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2007 r. Prezydent W. odmówił przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, uzasadniając to tym, że warsztaty terapii zajęciowej nie są szkołą, a więc zasiłek rodzinny nie przysługuje. Od powyższej decyzji odwołanie w złożyła wnioskodawczyni. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło, że w myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992, ze zm.), zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 504 zł, a w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł. Organ wskazał, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę nie przekracza wskazanego kryterium, co wynika z akt sprawy. Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych "zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt. 1 i 2, do ukończenia przez dziecko 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności." Kolegium rozważało odpowiedź na pytanie, czy nauka przez niepełnosprawnego syna skarżącej odbywająca się w Warsztatach Terapii Zajęciowej dla Osób Niepełnosprawnych uprawnia do zasiłku rodzinnego. Analizując definicję szkoły zawartą w ustawie o świadczeniach rodzinnych oraz przepisy ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 roku, Nr 256, poz. 2572, ze zm.), organ doszedł do przekonania, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca stworzył - na użytek postępowania w sprawie o świadczenia rodzinne - definicję szkoły, która częściowo tylko pokrywa się z definicją szkoły zawartą w ustawie o systemie oświaty. Zdaniem organu w definicji tej umieszczony został zamknięty katalog kryteriów, które powinny spełniać podmioty, aby można je było uznać za szkołę. W świetle ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. 2008 r. Nr 14 poz. 92) i zawartych w niej postanowień dotyczących warsztatów, Kolegium uznało, że warsztat terapii zajęciowej nie jest ośrodkiem umożliwiającym realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, a co za tym idzie, nie jest szkołą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ II instancji wywiódł, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była rozstrzygnięciem zgodnym z przepisami prawa. Od tej decyzji U. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wskazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. jest dla niej krzywdząca. Podniosła, że niepełnosprawny syn uczęszcza na zajęcia w warsztatach, które są - zgodnie z zaświadczeniem - pewną formą nauki i realizują podobną formę kształcenia do ośrodka szkolnego lub szkoły zawodowej specjalnej. Zatem mieszczą się w pojęciu szkoły, a więc syn powinien mieć prawo do zasiłku rodzinnego do 24 roku życia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W rozpoznanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Dokonując tej kontroli, w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie i po rozważeniu podniesionych przez skarżącą zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i decyzji utrzymanej nią w mocy, bowiem oba rozstrzygnięcia nie naruszają prawa. Zgodnie z art. 6 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 roku, Nr 139, poz. 992, ze zm.) zwanej dalej "ustawą", zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 pkt 1 i 2, do ukończenia przez dziecko: 1. 18 roku życia, 2. nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, 3. 24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności. Definicje zawartych w ustawie wyrażeń zostały zamieszczone w art. 3 ustawy, który w pkt. 18 wyjaśnia, że pod pojęciem "szkoły" należy rozumieć: "szkołę podstawową, gimnazjum i ponadgimnazjalną, a także specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki". Natomiast użyte w art. 3 pkt. 19 ustawy określenie "szkoła wyższa" oznacza "szkołę wyższą w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym, przepisów o wyższych szkołach zawodowych oraz o wyższym szkolnictwie wojskowym". Z powyższego wynika, iż zasadą jest, że prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje osobom uprawnionym, określonym w art. 4 ust. 2 ustawy, do ukończenia przez dziecko 18 roku życia i to bez względu na to, czy uczy się ono w szkole, czy też nie. Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje także wydłużenie okresu zasiłkowego, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko lub osobę uczącą się 21 roku życia. Zasiłek rodzinny przysługuje w tej sytuacji po ukończeniu 18 lat, pod warunkiem, że osoby te uczą się w szkole - do czasu ukończenia tej nauki. Do wydłużenia okresu zasiłkowego uprawnia wszakże wyłącznie nauka w placówkach uważanych za szkołę w rozumieniu art. 3 pkt 18 ustawy. Kolejna możliwość wydłużenia okresu zasiłkowego wskazana w ustawie dotyczy dziecka, do ukończenia przez nie 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub o znacznym stopniu niepełnoprawności. Niewątpliwym jest, że M. S. - który ukończył 21 lat, a nie ukończył 24 roku życia - spełnia kryterium wieku. Jednakże zasiłek rodzinny przysługuje w takiej sytuacji osobie uprawnionej pod warunkiem, że w tym czasie kontynuuje ona naukę w szkole lub w szkole wyższej w rozumieniu art. 3 pkt 18 i 19 ustawy. W świetle powyższego bezdyskusyjnym jest, że nie ma podstaw do wypłaty zasiłku rodzinnego na dziecko, jeżeli po ukończeniu 18 roku życia kontynuuje ono edukację w formach pozaszkolnych - eksternistycznie, w charakterze wolnego słuchacza, czy też w ramach kursów. Podstawową kwestią jest więc odpowiedź na pytanie, czy Warsztaty Terapii Zajęciowej dla Osób Niepełnosprawnych przy przychodni lekarskiej A. w W. są szkołą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych i czy umożliwiają realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Z art. 3 pkt. 18 ustawy wyraźnie wynika, że pod pojęciem "szkoły" należy rozumieć: "szkołę podstawową, gimnazjum i ponadgimnazjalną, a także specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania oraz ośrodek umożliwiający dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki". Zatem definicja ta nie zawiera określenia "Warsztaty Terapii Zajęciowej dla Osób Niepełnosprawnych". Ponadto, zgodnie z wydanym zaświadczeniem, Warsztaty Terapii Zajęciowej dla Osób Niepełnosprawnych przy przychodni lekarskiej A. są placówką prowadzącą terapię - "w trakcie której osoby niepełnosprawne nabywają nowych umiejętności i zdobywają wiedzę niezbędną do podjęcia zatrudnienia." Zaświadczenie nie odwołuje się więc do wymaganego ustawowo kryterium "obowiązku szkolnego i obowiązku nauki". Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008, Nr 14, poz. 92), wprost wskazuje na takie placówki jak warsztaty, stanowiąc, że "do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się uczestnictwo tych osób w warsztatach terapii zajęciowej, zwanych dalej "warsztatami" (art. 10 pkt. 1). Z kolei zgodnie z art. 10a tej ustawy "warsztat oznacza wyodrębnioną organizacyjnie i finansowo placówkę stwarzającą osobom niepełnosprawnym niezdolnym do podjęcia pracy możliwość rehabilitacji społecznej i zawodowej w zakresie pozyskania lub przywracania umiejętności niezbędnych do podjęcia zatrudnienia". Realizowanie tak określonego celu odbywa się przy zastosowaniu technik terapii zajęciowej, zmierzających do rozwijania: 1) umiejętności wykonywania czynności życia codziennego oraz zaradności osobistej, 2) psychofizycznych sprawności oraz podstawowych i specjalistycznych umiejętności zawodowych, umożliwiających uczestnictwo w szkoleniu zawodowym albo podjęcie pracy. W rozumieniu tej ustawy "rehabilitacja osób niepełnosprawnych oznacza zespół działań, w szczególności organizacyjnych, leczniczych, psychologicznych, technicznych, szkoleniowych, edukacyjnych i społecznych, zmierzających do osiągnięcia, przy aktywnym uczestnictwie tych osób, możliwie najwyższego poziomu ich funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej" - (art. 7). "Rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego przez umożliwienie jej korzystania z poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy" - (art. 8). Potwierdzeniem powyższego celu jest przepis stanowiący, iż rehabilitacja uczestnika warsztatu ma doprowadzić do podjęcia zatrudnienia i kontynuowania rehabilitacji zawodowej w warunkach pracy chronionej lub na przystosowanym stanowisku pracy (art. 10a ust. 5 tej ustawy). W świetle powyższego Sąd przychyla się do stanowiska wyrażonego przez organy orzekające w niniejszej sprawie, że z analizy wyżej wskazanych przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej nie wynika, aby warsztaty realizować miały obowiązek nauki lub obowiązek szkolny, nawet w zakresie specyficznym – dostosowanym do potrzeb i możliwości osób niepełnosprawnych. Z definicji warsztatów i z opisu ich działania wynika, że są one ukierunkowane wyraźnie na uzyskiwanie lub przywracanie osobom niepełnosprawnym cech i zdolności, dzięki którym mogłyby funkcjonować na rynku pracy. Z tego też powodu nie mogą być uznane za "szkołę" w rozumieniu art. 3 pkt. 18 i 19 ustawy o świadczeniach rodzinnych. A zatem wnioskowany przez skarżącą zasiłek nie może być przyznany. W ocenie Sądu – wobec tak sformułowanego celu przyświecającego warsztatom – organy administracji nie mogły wydać w niniejszej sprawie decyzji pozytywnej. Skoro zasiłek przysługuje wyłącznie w przypadku kontynuowania nauki w szkole, czyli placówce realizującej obowiązek szkolny i obowiązek nauki, a warsztaty takich obowiązków nie realizują, to wbrew twierdzeniom skarżącej, oznacza to, że zasiłek rodzinny nie przysługuje. Zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. słusznie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W., w sprawie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego na M. S. oraz dodatków do tego zasiłku. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.