I SA/Wa 2048/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. P. i W. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej postanawia odmówić J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. J. P., wnioskiem z dnia 31 października 2011 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. P. i W. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wniosek rozpoznany został - wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. W dniu 4 stycznia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw J. P. od postanowienia z dnia 20 grudnia 2011 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie. Poza mieszkaniem o powierzchni [...] m² nie posiada ona żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podkreśliła, że koszty utrzymania i leczenia wynoszą około 70% jej dochodu. W tej sytuacji nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Przy piśmie z dnia 21 listopada 2011 r. oraz z dnia 10 grudnia 2011 r. nadesłane zostały dokumenty potwierdzające podnoszone okoliczności. W złożonym sprzeciwie skarżąca podkreśliła, że nie otrzymała rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami RP mienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej ppsa, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 ppsa). W niniejszej sprawie J. P. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, a więc w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2 ppsa. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację materialną należy wskazać, że skarżąca utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz że uzyskiwany dochód w większości przeznacza na utrzymanie i leczenie. Podkreślić jednak należy, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., potwierdzone zostało J. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wysokość rekompensaty przysługującej wnioskodawczyni określono na kwotę [...] zł oraz wskazano, że realizacja rekompensaty nastąpi w formie wypłaty świadczenia pieniężnego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego na wskazany numer rachunku bankowego. Nie ulega zatem wątpliwości, że J. P. uprawniona jest do otrzymania rekompensaty we wskazanej wyżej wysokości. Nie można zatem uznać, że wnioskodawczyni znajduje się w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacji majątkowej skarżącej – uprawnionej do świadczenia pieniężnego w tak znacznej wysokości - nie można bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieposiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, które mimo podejmowanych starań, z przyczyn od siebie niezależnych, nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa i zgromadzić na ten cel potrzebne środki. Dopiero gdyby z przyczyn niezależnych od strony okazało się to niemożliwym, może zwrócić się o pomoc państwa. Występując jednak z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.