I SA/Wa 2048/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. sprawy ze skargi J. P. i W. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat K. C. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2011 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2011 r., nr [...] potwierdzającą J. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ przestawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Pismem z 13 grudnia 1990 r. J. P. złożyła do Urzędu Miejskiego w G. wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. X. (matkę) nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Pismem z 29 grudnia 2008 r. J. P. złożyła do Wojewody [...]ponowny wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Pismem z 11 grudnia 2009 r. W. P. wskazał J. P. jako osobę uprawnioną do realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Wojewoda Pomorski decyzją z [...] kwietnia 2011 r. potwierdził J. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Organ I instancji ustalił, że wniosek wyżej wymienionej został złożony w terminie przewidzianym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Ponadto w ocenie organu I instancji J. P. spełniła przesłanki zdefiniowane w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. W konsekwencji uzasadnione stało się potwierdzenie jej prawa do rekompensaty. W opinii Wojewody [...] drugi ze spadkobierców J. X. – W. P. nigdy nie ubiegał się o potwierdzenie prawa do rekompensaty i nie złożył wniosku w terminie wskazanym ustawą tj. do dnia 31 grudnia 2008 r. Zaś dokonane przez niego wskazanie z 2009 r. na rzecz J. P. jest nieskuteczne w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Rozpoznając złożone odwołanie organ II instancji wskazał, że z ustaleń podjętych przed organem wojewódzkim wynika, że wniosek w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty złożył jeden z następców prawnych właściciela mienia tj. J. P. Z żadnego z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, iż J. P. działała w sprawie nie tylko w imieniu własnym, ale też i pozostałych następców prawnych właściciela mienia. Za powyższym przemawia treść wniosku z dnia 13 listopada 1990 r., z którego bezspornie wynika, że wyżej wspomniana była jedyną stroną w sprawie. Pismo z dnia 11 grudnia 2009 r., w którym to W. P. wskazał J. P. jako wyłącznie uprawnioną do ubiegania się o prawo do rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości pozostaje bez wpływu . Powyższe wskazanie było pierwszą czynnością W. P. w sprawie wszczętej na wniosek J. P. Z powyższego stanu faktycznego wynika- zdaniem organu- , że skarżący W. P nigdy nie starał się o realizację prawa do rekompensaty dla siebie. Nie był również czynnym uczestnikiem postępowania, nie przedkładał wniosków dowodowych oraz nie interesował się przebiegiem postępowania. Mając powyższe na uwadze w ocenie organu odwoławczego brak jest uzasadnionych podstaw do uznania faktu, że wniosek J. P. zapoczątkował postępowania w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty wobec wszystkich spadkobierców J. X. Oceniając znajdujące się więc w aktach sprawy oświadczenie W. P. o wskazaniu J. P., organ stwierdził , że spełnia wymogi formalne przewidziane w ww. regulacji prawnej, nie może być jednak skuteczne z racji uchybienia terminu, do którego mogło być złożone. Z treści art. 5 ust. 1 ustawy wynika bowiem, iż "Potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej. się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r.". Powyższy termin jest także wiążący dla osoby dokonującej wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Mając powyższy stan faktyczny na uwadze , Minister Skarbu Państwa uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji, że postępowanie wszczęte wnioskiem J. P. było prowadzone w celu potwierdzenia prawa do rekompensaty wyłącznie na jej rzecz., wskazanie zaś dokonane na rzecz J. P. z racji uchybienia terminu jest nieskuteczne, w konsekwencji nie ma wpływu na wynik sprawy. Na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. P. oraz W. P. wnosząc o jej uchylenie . W skardze zarzucili naruszenie art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez odmowę przyznania W. P. prawa do rekompensaty. W piśmie procesowym z dnia 24 sierpnia 2012 r. uzupełniono zarzuty skargi podnosząc dodatkowo zarzuty naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 28 w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.), poprzez wydanie decyzji drugiej instancji również względem skarżącego reprezentowanego przez skarżącą, podczas gdy postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej było prowadzone wyłącznie względem skarżącej, a tym samym decyzja drugiej instancji została skierowana do osoby nie będącej stroną w postępowaniu administracyjnym; - art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej u.p.r.), poprzez utrzymanie w mocy decyzji pierwszej instancji, pomimo braku wezwania skarżącej przez organ pierwszej instancji do przedłożenia oświadczenia skarżącego o wskazaniu skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części należnej skarżącemu; - art. 9 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji pierwszej instancji, pomimo braku udzielenia przez organ pierwszej instancji niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w zakresie możliwości przedłożenia przez skarżącą oświadczenia skarżącego o wskazaniu skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części należnej skarżącemu; - art. 8 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji pierwszej instancji polegające na przyjęciu przez organ pierwszej instancji oświadczenia skarżącego o wskazaniu skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części należnej skarżącemu przy jednoczesnym stwierdzeniu uchybienia terminu na złożenie tegoż oświadczenia przez skarżącego, to jest naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania administracyjnego do władzy publicznej; - art. 7 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji pierwszej instancji polegające na braku ustalenia przez organ pierwszej instancji rzeczywistego żądania skarżącej, to jest potwierdzenia prawa skarżącej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w całości, przysługującego skarżącej jako spadkobierczyni właścicielki nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz jako osoby wskazanej przez drugiego ze spadkobierców tejże właścicielki, czym naruszono zasadę prawdy obiektywnej; Naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 2 w zw. z art. 3 ust. 2 u.p.r., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu w decyzji drugiej instancji utrzymującej w mocy decyzję pierwszej instancji, iż istnienie prawa do rekompensaty zależne jest od złożenia wniosku w terminie oznaczonym ustawowo na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty, podczas gdy termin ustawowy zastrzeżony jest wyłącznie na dochodzenia tego prawa; - art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 u.p.r., poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu w decyzji drugiej instancji utrzymującej w mocy decyzję pierwszej instancji, iż termin wyznaczony ustawowo na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty wiąże również spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej do złożenia oświadczenia o wskazaniu spadkobierców uprawnionych do prawa do rekompensaty, podczas gdy przepisy ustawy nie określają terminu na złożenie tegoż oświadczenia; - art. 5 ust. 2 u.p.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegającą na uznaniu w decyzji drugiej instancji utrzymującej w mocy decyzję pierwszej instancji, iż wniosek złożony przez skarżącą nie obejmuje swoim zakresem również części prawa do rekompensaty przysługującego skarżącej na podstawie złożonego przez skarżącego oświadczenia o wskazaniu skarżącej jako uprawnionej do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części należnej skarżącemu. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem. Przedmiotowa sprawa prowadzona była na podstawie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej ( Dz. U. nr 169 poz. 1418 ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Do wniosku należało dołączyć dokumenty wymienione w art. 6 przedmiotowej ustawy. W przypadku niespełnienia wymogów zawartych w ust. 1-3 w/w artykułu wojewoda zobowiązany był wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia wezwania (art. 6 ust. 6). Mając powyższe na uwadze Sąd podzielił pogląd organów obu instancji, że w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. został złożony wniosek J. B. P. z 13 listopada 1990 r. oraz z 29 grudnia 2008 r. Podkreślić należy, że skoro przepis prawa materialnego zakreśla wprost termin do dokonania danej czynności, to termin ten nie może zostać przedłużony ani skrócony przez organ administracji publicznej z urzędu ani na wniosek strony. Tym samym nie mają tu zastosowania zasady wyprowadzone z doktryny i orzecznictwa, że sprawa do chwili rozstrzygnięcia może być modyfikowana w ten sposób, że zmienia się jej zakres podmiotowy . Z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że wniosek o przyznanie rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez J. X. został złożony jedynie przez jej córkę J. P. , nie został zaś złożony w terminie przez syna W. P. Z treści złożonego wniosku wynika bezspornie, że składająca go działała wyłącznie w imieniu własnym i na własną rzecz. Brak jest także w aktach przedmiotowej sprawy pełnomocnictwa do działania również w imieniu pozostałych spadkobierców. Wskazać należy, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie tworzy po stronie spadkobierców łącznego uprawnienia do potwierdzenia tego prawa. W oparciu o ustawę z 2005 r., każdy spadkobierca może samodzielnie wystąpić z wnioskiem w imieniu własnym i na własną rzecz. Ratio legis takiej regulacji ma na celu ułatwienie dochodzenia rekompensaty, bez konieczności ustalania wszystkich możliwych spadkobierców i umożliwia potwierdzenie prawa do rekompensaty przez składającego wniosek w zakresie jego udziału spadkowego w takiej nieruchomości nie naruszając jednocześnie uprawnień pozostałych spadkobierców. Pod rządami aktualnie obowiązującego prawa dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty każdemu spadkobiercy przysługuje odrębna legitymacja do złożenia wniosku, bez złożenia którego jednak prawo do przyznania rekompensaty nie może być potwierdzone. Zatem wobec nie złożenia wniosku przez W. P. w określonym w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. terminie, a także nie wymienienie go także we wcześniejszych wnioskach złożonych w dniu 29 grudnia 2008 r. przez J. B. P. oraz brak pełnomocnictwa do działania w jego imieniu powoduje, że zarzuty skargi Sąd uznał za nieuzasadnione i podzielił w pełni stanowisko organu. W tym miejscu zaznaczenia wymaga, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/045, wynika, że przyrzeczona kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli RP (wg stanu prawnego z dnia l września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy - decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej - manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Zaakcentowano również, że w odniesieniu do tych osób (inaczej niż w przypadku nacjonalizacji mienia) nie nastąpiło przymusowe przejęcie ich praw majątkowych lub zarządu mieniem przez państwo polskie czy jego instytucje. Państwo polskie, a z instytucjonalnego punktu widzenia - Skarb Państwa Rzeczypospolitej Polskiej - nie stało się bowiem beneficjentem przejęcia czy też tylko użytkownikiem mienia (ruchomego oraz nieruchomego) pozostawionego poza wschodnimi granicami państwa polskiego a zmiana granic nie została spowodowana przez państwo polskie ani nie przyczyniło się ono do tej zmiany. Zatem kompensacja wartości pozostawionego mienia przez państwo polskie nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania (w znaczeniu cywilnoprawnym) za mienie wywłaszczone de facto (lub bez podstawy prawnej), ale charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd stwierdził, że nie doszło do naruszenia art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. Zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zdaniem sądu , istotny z punku widzenia przeniesienia praw na wskazaną osobę jest termin w jakim powyższa czynność powinna zostać dokonana. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika ,tak jak przyjęły to organy orzekające w sprawie, że zarówno wniosek z 13 listopada 1990 r. jak i wniosek z 29 grudnia 2008 r., złożony w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, podpisany został przez J. P. Oba wnioski co do swojej treści nie budzą żadnych wątpliwości, że są składane wyłącznie w imieniu własnym. Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem organów rozpoznających sprawę, że w niniejszym postępowaniu administracyjnym J. P. działała wyłącznie w imieniu własnym. Zgodzić należy się też co do zasady z twierdzeniami zawartymi w skardze, że termin 31 grudnia 2008 r. odnosi się tylko do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty , nie odnosi się natomiast do wskazania określonego w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. Należy jednak zauważyć, że zdaniem sądu termin ten się nie odnosi do wskazania, o ile w terminie do 31 grudnia 2008 roku został złożony stosowny wniosek przez osobę wskazującą uprawnionego do rekompensaty. Zatem wskazanie złożone w dniu 11 grudnia 2009 r. przez W. P. nie może zostać uznane za skuteczne w sytuacji nie złożenia przez niego wniosku do 31 grudnia 2008 r. Odmienne rozumienie tego przepisu doprowadziłoby do obejścia obwarowań określonych w art. 5 ust. 1 ustawy dotyczących terminu do składania stosownego wniosku . Za niezasadny należy również uznać zarzut nieważności postępowania określony w art. 156 § 1 pkt 4 kpa tj. skierowanie decyzji do osoby nie będącej stroną postępowania. W. P. nie brał udziału w postępowaniu przed organem I instancji, nie została mu też doręczona decyzja I instancji. Jednak istota nieważności decyzji w tym przypadku wiąże się z nieprawidłowym ukształtowaniem stosunku prawnego, a nie z doręczeniem decyzji nie tylko stronom postępowania, ale też innym podmiotom. Dlatego też doręczenie decyzji Ministra Skarbu Państwa również W.P. nie stanowi o jej nieważności. Minister Skarbu Państwa winien- po złożeniu odwołania od decyzji organu I instancji przez W. P.- stwierdzić jego niedopuszczalność. Miało więc miejsce naruszenie prawa procesowego tj. art. 134 kpa, ale nie w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.