I SA/Wa 2048/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w osobie: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. P. i W. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie J. P., wnioskiem z dnia 31 października 2011 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. P. i W. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższy wniosek rozpoznany został - wydanym przez referendarza sądowego - postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r. W dniu 4 stycznia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw J. P. od postanowienia z dnia 20 grudnia 2011 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest emerytura w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie. Poza mieszkaniem o powierzchni [...] m² nie posiada ona żadnego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podkreśliła, że koszty utrzymania i leczenia wynoszą około 70% jej dochodu. W tej sytuacji nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. Wnioskodawczyni oświadczyła ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Przy piśmie z dnia 21 listopada 2011 r. oraz z dnia 10 grudnia 2011 r. nadesłane zostały dokumenty potwierdzające podnoszone okoliczności. W złożonym sprzeciwie skarżąca podkreśliła, że nie otrzymała rekompensaty za pozostawione poza obecnymi granicami RP mienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2048/11 odmówił J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Sąd pierwszej instancji podał, że skarżąca utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz że uzyskiwany dochód w większości przeznacza na utrzymanie i leczenie. Wskazał jednak, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., skarżącej potwierdzone zostało prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a przysługująca jej rekompensatę określono na kwotę [...] zł. Ponadto Sąd pierwszej instancji wskazał, że realizacja rekompensaty nastąpi w formie wypłaty świadczenia pieniężnego ze środków Funduszu Rekompensacyjnego na wskazany numer rachunku bankowego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro nie ulega wątpliwości, że skarżąca jest uprawniona do otrzymania rekompensaty wyżej wymienionej wysokości, to nie można uznać, że znajduje się w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacji majątkowej skarżącej – uprawnionej do świadczenia pieniężnego w tak znacznej wysokości - nie można bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieposiadających środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, które mimo podejmowanych starań, z przyczyn od siebie niezależnych, nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Podkreślił, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko jej podstawowe potrzeby życiowe (np. żywość, niezbędne leki). Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia J. P. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniosła o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 186/12 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, że obowiązkiem Sądu pierwszej instancji rozpoznającego przedmiotowy wniosek była ocena sytuacji skarżącej pod kątem spełnienia przesłanek, o którym mowa w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej "P.p.s.a.") na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów źródłowych i oświadczeń tj. w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony zgodnie z art. 252. i art. 255 P.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższa ocena nie została dokonana w sposób prawidłowy, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby rekompensata z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wysokość [...] złotych, została skarżącej wypłacona. Oznacza to, że podstawy faktyczne na które powołał się Sąd pierwszej instancji nie znajdują oparcia w materiale dowodowym sprawy. Dopiero bowiem pełne ustalenie sytuacji majątkowej, w tym struktury i wysokości posiadanych przez nią środków pieniężnych, umożliwi właściwą ocenę, czy skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec stwierdzenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, że z akt sprawy nie wynika, aby rekompensata z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej wysokość [...] złotych, została skarżącej wypłacona, Sąd wezwaniem z dnia 27 marca 2012 roku zobowiązał organ, do udzielenia w terminie 14 dni, informacji, czy skarżącej wypłacona została rekompensata z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami RP nieruchomości położonej w [...] przy ul.[...] – zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...]. W odpowiedzi na wezwanie organ poinformował, że J. P.do chwili obecnej nie została wypłacona rekompensata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: w myśl art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie J. P. wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, a więc w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2 P.p.s.a. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Oceniając przedstawioną przez wnioskodawczynię sytuację materialną należy wskazać, że skarżąca utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości [...]zł brutto miesięcznie oraz że uzyskiwany dochód w większości przeznacza na utrzymanie i leczenie. Podkreślić jednak należy, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2011 r., potwierdzone zostało J. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wysokość rekompensaty przysługującej wnioskodawczyni określono na kwotę [...] zł. Jednakże z akt sprawy (pismo z dnia 4 kwietnia 2012 r. Ministra Skarbu Państwa – k.109) wynika, że powyższa rekompensata do chwili obecnej nie została wypłacona skarżącej. Nie ulega zatem wątpliwości, że J. P. nie otrzymała rekompensaty we wskazanej wyżej wysokości. Można zatem uznać, że wnioskodawczyni znajduje się w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.