I SA/Wa 206/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie WSA Elżbieta Lenart asesor WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant Piotr Kabała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2006 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stypendium szkolnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] dotyczącą przyznania stypendium szkolnego. W jej uzasadnieniu organ II instancji stwierdził, że decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Prezydent Miasta P. przyznał R. S. pomoc materialną o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego w roku szkolnym 2004/2005 w wysokości [...] zł. Świadczenie to, przyznane w połowie jako pomoc rzeczowa, zrealizowane miało być po uprzednim przedłożeniu rachunków lub faktur dokumentujących dokonanie stosownych zakupów przyborów i pomocy szkolnych, zawierających jednocześnie opis transakcji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji stanął na stanowisku, że spełnione zostały ustawowe przesłanki niezbędne do uruchomienia wnioskowanej pomocy, niemniej jednak wysokość stypendium ustalono tylko do końca roku kalendarzowego z uwagi na termin zatwierdzenia wielkości środków budżetowych na 2006 r. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem R. S. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. W jego uzasadnieniu kwestionując konieczność przedłożenia rachunków na zakup pomocy rzeczowej stwierdził, że pomoc w takiej formie jest mu zbędna, ponieważ jako słuchacz [...] największe wydatki ponosi na usługi kserograficzne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. rozpatrując odwołanie stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ powołał się na treść art. 90d ust. 1 i art. 90p ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. z 2004 r. Dz.U. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) oraz uchwałę Rady Miasta P. (wydaną na podstawie art. 90f tej ustawy) z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] ustalającą regulamin udzielania pomocy materialnej dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta P. Zdaniem organu odwoławczego przepisy te określają elastyczne mechanizmy przyznawania pomocy edukacyjnej, uwzględniając w szczególności sytuację materialną uczniów i ich rodzin oraz inne okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1 ustawy o systemie oświaty a także formy, tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego. Z załączonego do akt sprawy "Sprawozdania z przebiegu weryfikacji i przyznania stypendium szkolnego" wynika, że do wniosku o przyznanie tej formy pomocy dołączono zaświadczenie z zakładu pracy matki odwołującego się o wysokości wynagrodzenia w kwocie [...] zł, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające zarejestrowanie M. i R. S. jako bezrobotnych, zaświadczenia stwierdzające wypłatę dodatku mieszkaniowego w kwocie [...] zł, zasiłki rodzinne w wysokości [...] zł oraz zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Dochód pięcioosobowej rodziny wnioskodawcy ustalony został na kwotę [...] zł ([...] zł na członka rodziny), co dawało możliwość przyznania stypendium szkolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. nie podzieliło poglądu skarżącego o niewłaściwej formie udzielanej mu pomocy. Zarówno w stanowisku Szkolnej Komisji odpowiedzialnej za weryfikację pod względem merytorycznym wniosku skarżącego, jak też w opinii Dyrektora [...] w P. proponowano udzielenie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym. Zakup przyborów szkolnych oraz refundacja kosztów udziału odwołującego się w pozaszkolnych zajęciach (w wymiarze orzeczonym kwestionowaną decyzją) stanowią w ocenie organu optymalną formę pomocy edukacyjnej. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie R. S. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu podniósł, że przyznana mu kwota znacznie przekracza jego potrzeby jako słuchacza [...] w zakresie zakupu podręczników, przyborów szkolnych, materiałów piśmienniczych, na które miałby przedstawiać rachunki. Stwierdził, że są mu za to niezbędne środki na wyżywienie. Podkreślił, że forma przyznanego mu stypendium nie odpowiada zasadom państwa demokratycznego, a znane mu przykłady zagranicznej pomocy stypendialnej obejmują jedynie nieobwarowane żadnymi warunkami świadczenia gotówkowe wielokrotnie wyższe od zaproponowanej mu pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn niż w niej podano. Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie zostało przeprowadzone na podstawie art. 90d ustawy dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jednolity z 2004 Dz.U. Nr 256, poz. 2572, ze zm.). Przepis ten w ust. 1-6 stanowi, że stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie: 1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą; 2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do wychowanków ośrodków, o których mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2, oraz słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych. Stypendium szkolne może być udzielane uczniom szkół ponadgimnazjalnych oraz słuchaczom kolegiów, o których mowa w ust. 3, także w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania. Stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4, nie jest możliwe, natomiast w przypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w ust. 3, udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 i 4, nie jest celowe. Stypendium szkolne może być udzielone w jednej lub kilku formach jednocześnie. Z przytoczonych przepisów wynika, że co do zasady stypendium szkolne powinno być przyznawane w formie pomocy rzeczowej lub całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania. Dopiero w sytuacji, w której organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w tych formach, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4 art. 90d (czyli całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania), nie jest możliwe, może przyznać stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego. Z analizy akt sprawy wynika, że w rozpatrywanej sprawie decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Prezydent Miasta P. przyznał R. S. pomoc materialną o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego w roku szkolnym 2004/2005 w wysokości [...] zł. Świadczenie to przyznane zostało w połowie w formie pieniężnej, a w połowie jako pomoc rzeczowa, realizowana po uprzednim przedłożeniu rachunków lub faktur dokumentujących dokonanie stosownych zakupów przyborów i pomocy szkolnych, zawierających jednocześnie opis transakcji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji w żaden sposób nie wyjaśnił jednak, dlaczego część przyznanego stypendium jest w formie rzeczowej, a część w formie świadczenia pieniężnego. Nie wyjaśnił jakie okoliczności przesądziły o tym, że nie było możliwe przyznanie całego stypendium szkolnego w formach określonych w art. 90d ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty. Oznacza to, że w tych istotnych kwestiach zachodzą poważne wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione w toku postępowania. Brak także dowodów na to, że organ prowadził w tym kierunku postępowanie wyjaśniające. Niezależne od tego organy rozpatrujące sprawę nie zwróciły uwagi na fakt, że zgodnie z treścią art. 90n ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane m.in. na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia, po zasięgnięciu opinii odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2 tej ustawy. W aktach sprawy brak jest takiej opinii dyrektora szkoły, o której mowa w przywołanym art. 90n ust. 2 pkt 1, czyli uzasadnionego merytorycznie stanowiska dyrektora szkoły dotyczącego formy przyznawanego stypendium szkolnego. Zdaniem Sądu, nie można uznać za taką opinię jednozdaniowej wypowiedzi zawartej w znajdującym się w aktach sprawy wniosku R. S. o przyznanie świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym. Wyjaśnienie podniesionych wątpliwości było elementem niezbędnym do prawidłowego przeprowadzenia postępowania i wydania decyzji w sprawie przyznania stypendium szkolnego. Wobec stwierdzenia, że kontrolowane postępowanie nie wyjaśniło powstałych wątpliwości, Sąd uznał, że organy rozpatrujące przedstawioną sprawę nie poczynił właściwych ustaleń, przez co nie wyjaśniły dokładnie sprawy i nie rozpatrzyły całego materiału dowodowego. Oznacza to, że zapadłe decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 i 107 §3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uzupełnić zebrany w sprawie materiał dowodowy o prawidłowo sporządzoną, merytorycznie uzasadnioną opinię dyrektora, ewentualnie przeprowadzić inne dowody, które pozwolą odpowiedzieć na pytanie, czy istnieją przesłanki uniemożliwiające przyznanie stypendium szkolnego w formach określonych w art. 90d ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty, co pozwalałoby organowi na przyznanie tego stypendium w formie świadczenia pieniężnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.