I SA/Wa 2072/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2019 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] odmawiającą potwierdzenia B. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości położonej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...],[...], w części dotyczącej [...] ha sadu wraz z 49 drzewami oraz [...] ha ogrodu. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: W. B. wnioskiem z dnia [...] stycznia 1991 r. zwrócił się o przyznanie rekompensaty za pozostawiony przez J. B. majątek na byłych terenach II RP, we [...] przy ul. [...]. Wojewoda [...] ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] potwierdził B. B. (następcy prawnemu W. B.) prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez J. B. we [...] przy ul. [...], w zakresie dotyczącym parceli wraz z ogrodem o pow. [...] morgi, zabudowanej domem mieszkalnym o pow. użytkowej [...] m². W dniu [...] maja 2018 r. dokonano na rzecz B. B. wypłaty rekompensaty. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., wydaną na skutek wniosku B. B., w ocenie którego zakres przyznanej rekompensaty za pozostawione mienie nie obejmował całości żądań, odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione we [...] przy ul. [...], obejmujące ogród o pow. [...] ha oraz sad z 49 drzewami o pow. [...] ha. Organ pierwszej instancji uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do stwierdzenia, że w skład pozostawionego mienia wchodził także przedmiotowy ogród o pow. [...] ha oraz sad z 49 drzewami o pow. [...] ha. B. B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy zaznaczył, że w dotychczasowym postępowaniu zgromadzono materiał dowodowy potwierdzający następstwo prawne B. B. po dawnym właścicielu pozostawionego mienia, a ponadto uwierzytelnioną kopię Karty Ewakuacyjnej wystawionej na J. B., uwierzytelnioną kopię zaświadczenia wydanego przez urząd Głównego Budownictwa Wojskowego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia [...] kwietnia 1945 r. oraz uwierzytelnioną kopię orzeczenia PUR z dnia [...] czerwca 1947 r. L.dz. [...]. Minister przytoczył treść art. 6 ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określającego dokumenty i oświadczenia, które należy dołączyć do wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty i podkreślił, że w rozpoznawanej sprawie Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia B. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi graniami RP we wskazanej wyżej części, gdyż strona nie przedstawiła wiarygodnego materiału dowodowego, zgodnego z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ odwoławczy zaznaczył, że w zgromadzonym materiale dowodowym występują dwa dokumenty opisujące pozostawione mienie, tj. uwierzytelniona kopia zaświadczenia wydanego przez urząd Głównego Budownictwa Wojskowego ZSRR oraz uwierzytelniona kopia orzeczenia PUR z dnia [...] czerwca 1947 r. L.dz. [...]. Opis mienia w każdym z tych dokumentów jest rozbieżny. Zaświadczenie urzędu Głównego Budownictwa Wojskowego ZSRR różni się od orzeczenia PUR, gdyż jest w nim mowa o [...] hektarowym ogrodzie i [...] hektarowym sadzie koło domu. Zdaniem Ministra stanowisko Wojewody [...] odnośnie przypisania większej mocy dowodowej orzeczeniu PUR, niż zaświadczeniu urzędu Głównego Budownictwa Wojskowego ZSRR, który nie może stanowić dowodu na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, jest prawidłowe. Urząd Głównego Budownictwa Wojskowego ZSRR nie jest – w ocenie organu - podmiotem, w rozumieniu art. 76 kpa, który mógłby wystawić prawnie wiążący dokument urzędowy potwierdzający stan prawny nieruchomości. Powołane zaświadczenie nie zostało sporządzone przez upoważniony i właściwy do tego organ państwowy, w wymaganej formie, co oznacza, że nie stanowi ono dokumentu urzędowego stanowiącego dowód tego, co zostało w nim stwierdzone, w rozumieniu art. 76 § 1 kpa. Ponadto w/w zagraniczny podmiot nie posiadał żadnej podstawy prawnej (wynikającej z przepisów obowiązujących na obszarze RP, czy też zawartej w ustawodawstwie innych państw) do wystawiania dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości przez obywateli polskich opuszczających byłe terytorium RP. Tym samym, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, przedmiotowe zaświadczenie zostało wystawione przez nieupoważniony do tego podmiot zagraniczny, działający bez podstawy prawnej co powoduje, że nie można uznać jego mocy dowodowej w kwestii poświadczenia prawa własności. Twierdzenie skarżącego, że organ pierwszej instancji naruszył swoim działaniem art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a także art. 75 § 1 kpa są więc bezzasadne. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że orzeczenie PUR jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 kpa, a ponadto był on wydawany na wniosek osoby zainteresowanej, która musiała dostarczyć dowody zostawionego mienia, a w przypadku braku tego typu dokumentów przedstawić świadków mogących zeznać odnośnie pozostawionego majątku. Orzeczenie stanowiło jednocześnie podstawę do osiedlenia się i otrzymania ekwiwalentu na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Brak jest zatem uzasadnionych podstaw do umniejszenia mocy dowodowej omawianego dokumentu jako dowodu w przedmiotowej sprawie. W świetle powyższego Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że decyzja Wojewody [...] jest zgodna z prawem. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł B. B. zarzucając, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji wadliwe uznanie, że skarżący nie przedstawił wiarygodnego materiału dowodowego potwierdzającego prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. B. nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego w części dotyczącej ogrodu o pow. [...] ha oraz sadu o pow. [...] ha z 49 drzewami, a w szczególności, że dowodu takiego stanowić nie może zaświadczenie Głównego Budownictwa Wojskowego ZSRR, w sytuacji, w której ustawa dopuszcza dowodzenie przedmiotowej kwestii wszelkimi środkami dowodowymi, strona przedstawiła wiarygodny materiał dowodowy, a jedynie wadliwa jego ocena doprowadziła organ do sprzecznych ze stanem faktycznym wniosków, - art. 77 § 1 kpa, art. 7 kpa i art. 8 § 1 kpa, poprzez odstąpienie od zebrania materiału dowodowego niezbędnego do ustalenia czy Główne Budownictwo Wojskowe przy Radzieckim Komitecie Narodowym ZSRR - Zarząd [...], Okręgowego Budownictwa Wojskowego - Biuro Mieszkaniowe - Komunalne dysponowało uprawnieniem do wydawania dokumentów potwierdzających pozostawienie - w związku ze stałym wyjazdem z terenu państwa - określonych nieruchomości przez osoby fizyczne i w konsekwencji arbitralne i nieuzasadnione uznanie, że nie istniały podstawy prawne dla działania wskazanego organu w zakresie wydania omawianego dokumentu, - art. 77 § 1 kpa, art. 7 kpa i art. 8 § 1 kpa - poprzez odstąpienie od rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, a to: a. decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] z dnia [...] listopada 1989 r. nr [...], b. elaboratu szacunkowego inż. J. K. z listopada 1989 r., c. odpisu aktu notarialnego - Umowa Użytkowania Wieczystego – Rep. A II Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1990 r. i w konsekwencji pominięcie faktu, że do 1990 r. organy państwowe uznawały za udowodnione, że J. B. pozostawił we [...] przy ul. [...] również ogród o pow. [...] ha oraz sad o pow. [...] ha z 49 drzewami, co było działaniem pomijającym słuszny interes strony postępowania, a nadto pozbawiającym zaufania do władzy publicznej, - art. 80 kpa, art. 7 kpa i art. 8 § 1 kpa, poprzez dowolną - a nie swobodną - ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci: a. wniosku J. B. z dnia [...] lutego 1946 r. o przyznanie majątku w zamian za pozostawiony we [...] wraz z załącznikiem, b. zaświadczenia Głównego Budownictwa Wojskowego przy SNK ZSRR z dnia [...] kwietnia 1945 r. wraz z tłumaczeniem uwierzytelnionym przez zaprzysiężonego tłumacza sądowego z dnia [...] lutego 1947 r., c. protokołu spisanego w Państwowym Urzędzie Repatriacyjnym Wojewódzki Oddział w [...] z dnia [...] czerwca 1947 r., d. orzeczenia PUR z dnia [...] czerwca 1947 r. L.dz. [...] i w konsekwencji przypisanie większej mocy dowodowej orzeczeniu PUR, niż zaświadczeniu GBW ZSRR w sytuacji, w której orzeczenie PUR wydane zostało na podstawie zaświadczenia GBW ZSRR, jest zatem dokumentem względem niego pochodnym, co powoduje, że jego wartość dowodowa winna być oceniana na podstawie treści zaświadczenia GBW ZSRR, nie zaś odwrotnie, jak to uczyniły organy obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zdaniem Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097 ze zm.). Zgodnie z art. 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości, o ile spełnia on łącznie wymagania określone w pkt 1 i pkt 2 powołanego przepisu, tj. był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz posiada obywatelstwo polskie. W przypadku śmierci właściciela prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim lub niektórym spadkobiercom, wskazanym przez pozostałych, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (art. 3 ust. 2 ustawy). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że wskazane wyżej przesłanki muszą być spełnione łącznie, aby osoba ubiegająca się o rekompensatę mogła zrealizować swoje prawo. Brak spełnienia choćby jednej z powołanych przesłanek skutkuje wydaniem przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). Postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczynane jest na wniosek strony (art. 5 ust. 1 ustawy) Przepis art. 6 powołanej ustawy w sposób szczegółowy określa natomiast istotne źródła dowodowe, które mogą służyć ustaleniu spełnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Stosownie do treści art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. do wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty należy dołączyć, m.in., dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Istotne przy tym jest, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa do rekompensaty ciąży obowiązek udowodnienia spełnienia przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, co potwierdza stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne. Jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., dowodami potwierdzającymi tytuł prawny do nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP oraz określającymi m.in. jej rodzaj i powierzchnię, mogą być w szczególności - urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw. W przypadku zaś braku dokumentów zawierających urzędowy opis mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, jeżeli zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się pozostawiona nieruchomość lub w miejscowości sąsiedniej, a także nie są osobami bliskimi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w stosunku do dawnego właściciela lub jego spadkobierców (art. 6 ust. 5). Zauważyć przy tym należy, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. nie wyklucza innych dowodów niż wymienione w art. 6, jednak dowodom wskazanym w ustawie nadaje określoną rangę. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że powołany art. 6 nie statuuje zamkniętego katalogu dowodów i środków dowodowych, ani reguł wedle których dowody te należy oceniać. Ma on jednak znaczenie, gdyż rekompensata, o której mowa w ustawie, jest świadczeniem realizowanym ze środków publicznych i z tego powodu dokonane ustalenia, uzasadniające wypłatę świadczenia, muszą być oparte na rzetelnym i weryfikowalnym materiale dowodowym. Przy czym dowodem potwierdzającym posiadanie nieruchomości poza obecnymi granicami Polski, jej rozmiar i powierzchnię mogą być tylko dokumenty urzędowe, o których mowa w art. 76 § 1 i 2 kpa, a więc dokumenty sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy w zakresie ich działania. W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej odmówiły potwierdzenia B. B. prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez J. B. na byłych terenach państwa polskiego, we [...] przy ul. [...], w części dotyczącej [...] ha sadu wraz z 49 drzewami oraz [...] ha ogrodu uznając, że skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających, że w skład pozostawionego mienia wchodził także przedmiotowy ogród o pow. [...] ha oraz sad z 49 drzewami o pow. [...] ha. W szczególności - zdaniem organów - dowodu takiego nie stanowi powoływana przez skarżącego uwierzytelniona kopia zaświadczenia wydanego przez urząd Głównego Budownictwa Wojskowego ZSRR z dnia [...] kwietnia 1945 r., które nie ma charakteru dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 kpa. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Słusznie organy orzekające uznały, że zasadniczym dowodem w przedmiotowej sprawie jest orzeczenie PUR z dnia [...] czerwca 1947 r. L. dz. [...], które jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 kpa, wymienionym w art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W dokumencie tym wskazano natomiast, że w skład pozostawionego przez J. B. majątku we [...] przy ul. [...] wchodził dom murowany jednopiętrowy o pow. [...] m² wybudowany na parceli wraz z ogrodem jeden morg. Zauważyć należy, że wcześniejszą decyzją z dnia [...] marca 2013 r. Wojewoda [...], w oparciu m.in. o przedstawione orzeczenie PUR z dnia [...] czerwca 1947 r., potwierdził B. B. prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez J. B. w zakresie dotyczącym parceli wraz z ogrodem o pow. [...] morgi, zabudowanej domem mieszkalnym o pow. użytkowej [...] m². W przedmiotowym orzeczeniu PUR z dnia [...] czerwca 1947 r. nie wskazano innych składników pozostawionego majątku. Z analizy akt wynika jednocześnie, że w dniu [...] czerwca 1947 r. sporządzony został protokół przesłuchania J. B., spisany w państwowym Urzędzie Repatriacyjnym Wojewódzki Oddział w [...], który podpisany został przez J. B.. W protokole tym wskazano, że nieruchomość pozostawiona we [...] przy ul. [...] obejmowała dom murowany o ogólnej pow. użytkowej [...] m², wybudowany na parceli wraz z ogrodem o pow. [...] morgi. Powyższe potwierdzone zostało oświadczeniem świadka A. B., złożonym pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Istotne jest, że protokół ten sporządzony został w obecności i na wniosek dawnego właściciela – J. B., który nie wskazał innych poza w/w składników pozostawionego mienia. Powyższy protokół był następnie podstawą orzeczenia PUR z dnia [...] czerwca 1947 r. Prawidłowo więc organy uznały, że dowodem potwierdzającym składniki pozostawionego majątku jest w/w orzeczenie PUR i że stanowi ono dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 kpa. Charakteru takiego nie posiada natomiast powoływane przez skarżącego zaświadczenie wydane przez urząd Głównego Budownictwa Wojskowego ZSRR z dnia [...] kwietnia 1945 r. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokument ten nie został sporządzony przez upoważniony i właściwy do tego organ państwowy, w wymaganej formie. Podkreślenia wymaga, że dokument ten nie został wymieniony w art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie korzysta on z domniemania przewidzianego w art. 76 § 1 kpa i podlega swobodnej ocenie dowodów na zasadach ogólnych. Słusznie zatem organy orzekające uznały, że w zgromadzonym materiale dowodowym brak jest dokumentów potwierdzających, że w skład pozostawionego mienia wchodził sporny ogród o pow. [...] ha oraz sad z 49 drzewami o pow. [...] ha. Dokumentów takich nie stanowią również powoływana przez skarżącego decyzja z [...] listopada 1989 r., elaborat szacunkowy z 1989 r., czy też akt notarialny z [...] kwietnia 1990 r. Wydane w sprawie decyzje organów obu instancji odmawiające potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP we wskazanej wyżej części są więc zgodne z prawem. Skoro nie udowodniono faktu posiadania i pozostawienia opisanych wyżej składników nieruchomości poza obecnymi granicami RP, to nie budzi wątpliwości, że nie zostały spełnione przesłanki określone w ustawie z dnia z 8 lipca 2005 r. warunkujące potwierdzenie prawa do rekompensaty za w/w mienie. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia powołanych w skardze przepisów kpa. Organy orzekające podjęły czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a ich ocena była zgodna z zasadą swobodnej oceny dowodów. Wniesiona skarga jest wiec bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.