I SA/Wa 2077/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2005 r. sprawy ze skargi I. O. i S. K. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2002 r., nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżących I. O. i S. K. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 2077/04 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), po rozpatrzeniu wniosku I. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] z dnia [...] września 2002 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1993 r. – w części dotyczącej działki nr [...], położonej w P., przy ul. [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] września 2002 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 1993 r. stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Główne Biuro Studiów i Projektów Energetycznych " [...]" w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w P., przy ul. [...], oznaczonego jako działki nr [...],[...] o powierzchni ogólnej [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie własności budynków i urządzeń położonych na tym gruncie. Aktem notarialnym z dnia 22 grudnia 1995 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu i własności budynku sprzedano Biuru Studiów i Projektów Energetycznych "[...]" SA i prawa te zostały ujawnione w księdze wieczystej KW [...]. Z wniosku M. W. postępowanie uwłaszczeniowe zostało wznowione, a następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r. uznał, że decyzja uwłaszczeniowa została wydana z naruszeniem prawa. Od decyzji tej M. W. złożyła odwołanie, a Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] września 2002 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Pismem z dnia 20 stycznia 2002 r. I. O. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej w części dotyczącej nieruchomości ujętej uprzednio w księdze wieczystej KW [...], tj. działki nr [...] o pow. [...] m2, ze wskazaniem, że w dniu 18 marca 1992 r. złożono wniosek o zwrot nieruchomości. Podniosła, że naruszone zostały prawa osób trzecich, gdyż postępowanie uwłaszczeniowe winno być zawieszone. W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją nr [...] z dnia [...] września 2002 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, w części dotyczącej działki nr [...]. Organ centralny wskazał, że orzeczeniem Kierownika Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej w P. z dnia [...] czerwca 1963 r. dokonano wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa m.in. części działki nr [...] o pow. [...] m2, KW [...], stanowiącej współwłasność: I. O. do 1/2 części, W. W. do 1/8 części oraz S. i H. małżonków S. do 3/8 części. Obszar wywłaszczony został następnie oznaczony jako działka nr [...]. Zgodnie z art. 2 ust 1-2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. ustawodawca uwłaszczył z dniem 5 grudnia 1990 r. państwowe osoby prawne posiadające w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy, przy czym uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich. Prawo zarządu w stosunku do działki nr [...] wynika z decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] kwietnia 1981 r., co wskazuje na zaistnienie przesłanek uwłaszczenia. Pismem z dnia 18 marca 1992 r. M. W., wniosła o zwrot wywłaszczonej działki (Urząd Rejonowy w P. otrzymał wniosek w dniu 30 marca 1992 r.). Pismem z dnia 4 lipca 1993 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpili także S. S., S. S. i K. S. – spadkobiercy po H. S.. Wniosek ten został złożony już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Wobec tego nie można uznać, że decyzja uwłaszczeniowa narusza prawa osób trzecich. Postępowanie o zwrot nie jest bowiem wszczynane z urzędu. Organ podniósł, że w świetle postanowienia Sądu Rejonowego w P. w sprawie III Ns [...] spadek po W. W., byłym współwłaścicielu nieruchomości nabyli W. W. i A. H.. Z kolei aktem notarialnym z dnia 18 wrzenia 1980 r. spadkobiercy przenieśli udział 1/8 części we współwłasność nieruchomości na M. W.. Z powyższego wynika, że M. W. nie była nigdy współwłaścicielką nieruchomości objętej orzeczeniem z dnia[...] czerwca 1963 r. oraz nie była ona spadkobiercą po W. W.. Wobec tego nie mogła skutecznie żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdyż wniosek o zwrot odnosi się do byłego właściciela lub jego następcy prawnego. Organ wskazał, że chociaż M. W. była jedną ze stron postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości, to jednak nie oznacza to przyznania jej praw odnoszących się do następstwa prawnego po W. W.. Dlatego wniosek M. W. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mógł wywołać w procesie uwłaszczeniowym skutków z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ podniósł także, że z materiałów sprawy nie wynika, aby zaistniały inne przesłanki określone w art. 156 § 1 kpa. I. O. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Badając ponownie sprawę organ potrzymał ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazał, że w świetle akt sprawy istniały przesłanki do uwłaszczenia, gdyż istniało prawo zarządu, a działka nr [...] została wywłaszczona w 1963 r. Współwłaścicielami działki byli: I. O., W. W., S. i H. S.. Spadek po W. W. nabyli W. W. i A. H. , a po W. W. A. H.. Spadkobiercą nie była więc M. W., która też nie była współwłaścicielką wywłaszczonej działki. Przeniesienie przez osoby fizyczne aktem notarialnym z dnia 18 września 1980 r. na M. W. udziału w nieruchomości nie mogło zatem dotyczyć tych praw rzeczowych, które od 1963 r. należały do Skarbu Państwa. Tym samym wniosek M. W. z dnia 30 marca 1992 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie mógł wywołać w postępowaniu uwłaszczeniowym skutków z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wniosek o zwrot działki nr [...] złożyli S. S, S. S. i K. S. - pismem z dnia 4 lipca 1993 r. Wniosek ten został złożony już po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej i nie mógł wywołać skutków wstecznych. Brak więc podstaw do przyjęcia tezy, że decyzja uwłaszczeniowa w przedmiotowym zakresie rażąco narusza prawo. Wskazany przez I. O. wniosek z dnia 30 września 1992 r. nie jest wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz pismem do Urzędu Rejonowego w P. przekładającym odpis decyzji, pełnomocnictwo i kopię mapy ewidencyjnej. Wniosek taki był bowiem złożony przez M. W., a nie przez byłych współwłaścicieli. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie złożyła I. O. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazała, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego i błędne ustalenie, iż wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożony został po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej, podczas, gdy wniosek ten złożono przed wydaniem tej decyzji. Podniosła także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez błędny brak uznania, iż decyzja w przedmiocie uwłaszczenia, jako rażąco naruszająca prawo, winna być uznana za nieważną. Skarżąca wskazała, że organ błędnie przyjął, że pismo z dnia 30 września 1992 r. nie jest wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wskazała, że pismo to dotyczyło uzupełnienia wniosku o zwrot i było kierowane do uprawnionego podmiotu dla rozpoznania tej sprawy. Wobec tego błędnie organ ustalił, że wniosek o zwrot nieruchomości nie został złożony przez I. O. przed dniem 21 września 1992 r., tj. przed datą wezwania jej pełnomocnika do uzupełnienia wniosku. Skarżąca podniosła, że organ administracji pominął, iż z mocy art. 34 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 70 z póżn. zm.) oraz art. 60 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.) stronami postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości są wszyscy spadkobiercy wywłaszczonego właściciela. Jeśli zatem nastąpiło wszczęcie postępowania, obejmowało ono wszystkich spadkobierców W. W.. Skarżąca zarzuciła, że organ administracji dopuścił się także naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ustawy z dnia 20 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Zgodnie z treścią tego przepisu, grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, będące w dniu wejścia w życie ustawy w zarządzie państwowych osób prawnych, stają się z tym dniem przedmiotem użytkowania tylko wówczas, gdy nie narusza to praw osób trzecich. Ponieważ wynik takiego postępowania jest postępowaniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 kpa dla postępowania o stwierdzenie nabycia użytkowania, postępowanie to winno być zawieszone. Wydanie decyzji o uwłaszczeniu z naruszenie praw osób trzecich stanowi rażące naruszenie prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że załączone do skargi zawiadomienie Urzędu Rejonowego w P. z dnia 21 września 1992 r. dotyczyło sprawy zwrotu nieruchomości z wniosku M. W., a więc osoby, która nie była właścicielką działki nr [...], ani nie była spadkobierczynią po byłych właścicielach nieruchomości. Także pismo z dnia 30 września 1992 r., na które wskazywała strona, nie było wnioskiem o zwrot, co omówiono w zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, że fakty zostały ustalone po zebraniu pełnej dokumentacji, a całość materiału dowodowego została szczegółowo oceniona w zaskarżonej decyzji. W świetle materiału dowodowego brak jest podstaw do przyjęcia zaistnienia przesłanek do zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który z mocą art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stał się właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która to kontrola dokonywana jest pod względem zgodności z prawem. Skarga jest zasadna. Analiza zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego oraz wydanego w jego następstwie decyzji będącej przedmiotem skargi wskazuje, że organ administracyjny nie dokonał wszechstronnej i dokładnej oceny dowodów. Organ wskazał, że wniosek o zwrot nieruchomości złożyła osoba nieuprawniona - M. W.. Prawdą jest, że wniosek z dnia 18 marca 1992 r. (data prezentaty Urzędu Rejonowego w P. - 30 marca 1992 r.) podpisany został przez adwokata M. H. działającą jako pełnomocnika M. W.. Do wniosku zostało złożone pełnomocnictwo od M. W. z dnia 15 marca 1992 r. ( k. 5 i 9 akt Urzędu Wojewódzkiego w P., teczka nr [...].). Wniosek dotyczył zwrotu nieruchomości wywłaszczonych dwoma decyzjami administracyjnymi: z [...] czerwca 1963 r. i[...] kwietnia 1965 r. Pismem z dnia 21 września 1992 r. Urząd Rejonowy w P. wezwał adwokata H. do złożenia orzeczeń wywłaszczeniowych i wskazania aktualnych numerów działek (k. 10 akt administracyjnych j.w.). W odpowiedzi na pismo Urzędu, adwokat H. złożyła pismo z dnia 30 września 1992 r., do którego załączyła m.in. pełnomocnictwo od I. O. , byłej współwłaścicielki do 1/2 części nieruchomości (vide akta organu centralnego karty nienumerowane oraz k. 6 akt Urzędu Wojewódzkiego w P., teczka nr A). Z treści pełnomocnictwa z dnia 2 września 1992 r. wynika, że udzielone ono zostało w sprawie o zwrot nieruchomości. Data udzielenia pełnomocnictwa i jego treść, fakt, że pełnomocnictwo złożone zostało w związku ze złożonym przez tego samego pełnomocnika w dniu 18 marca 1992 r. wnioskiem o zwrot nieruchomości wywłaszczonych dwoma decyzjami administracyjnymi, oraz że pełnomocnictwo pochodziło od wywłaszczonego wcześniej współwłaściciela winno skutkować podjęciem przez organ stosownych czynności. Organ winien wyjaśnić, o ile miał w sprawie wątpliwości, w jakim celu zostało złożone pełnomocnictwo od I. O., czy wobec jego treści i okoliczności złożenia O. wnosi o zwrot nieruchomości, objętej wnioskiem z dnia 18 marca 1992 r. Jest bowiem rzeczą logiczną, że pełnomocnictwo zostało złożone w określonym celu. Organ jednakże zignorował fakt złożenia pełnomocnictwa i okoliczności jego złożenia, nie zwrócił uwagi, do działania w jakiej sprawie została umocowana pełnomocnik i co wynika z treści pełnomocnictwa oraz nie wezwał ani I. O., ani adwokata H. do wyjaśnienia tych wątpliwości. Okoliczność, że strona postępowania działa przez profesjonalnego pełnomocnika nie zwalnia organu od wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Twierdzenie organu, że wniosek o zwrot nieruchomości złożony przed datą wydania decyzji uwłaszczeniowej został złożony jedynie przez M. W., w sytuacji, gdy do pisma pełnomocnika z dnia 30 września 1992 r. zostało złożone pełnomocnictwo od I. O., z umocowaniem do zwrotu nieruchomości z przyczyn wyżej wskazanych jest nieuprawnione. Podkreślić także należy, że w początkowym etapie postępowania administracyjnego sprawa zwrotu nieruchomości z obydwu decyzji wywłaszczeniowych była objęta wspólną sygnaturą ([...]). Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w P. dnia [...] lipca 1997 r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] marca 1997 r. zwrócono byłym właścicielom i ich spadkobiercom działki objęte decyzją wywłaszczeniową z 1965 r. Istotne jest, że zwrot tych nieruchomości nastąpił w oparciu o wnioski, pełnomocnictwa, dokumenty i pisma złożone w sprawie wszczętej wnioskiem z dnia 18 marca 1992 r. przez M. W., w tym także w oparciu o pełnomocnictwo O. z dnia 5 września 1992 r. W aktach administracyjnych brak jest bowiem oddzielnego wniosku O. o zwrot działek objętych decyzją wywłaszczeniową z 1965 r. W tej sytuacji niezrozumiałym jest dlaczego organ uznał, że w sprawie zwrotu działek z decyzji wywłaszczonej z 1963 r. O. nie składała wniosku o zwrot, a w sprawie zwrotu działek z decyzji wywłaszczeniowej z 1965 r. O. (też reprezentowana przez tego samego pełnomocnika) wniosek taki złożyła. Wobec powyższego stwierdzić należy, że w oparciu o te same dokumenty organ dokonał odmiennej oceny prawnej tej samej sytuacji faktycznej. Mając na uwadze wszystkie wyżej omówione okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów art. 7, 8, 77 § 1, 80 kpa, a rodzaj i charakter naruszeń mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia uzasadniają uchylenie obydwu decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Rozstrzygnięcie z pkt 2 i 3 wyroku ma umocowanie w treści przepisu art. 152 i 200 wyżej powołanej ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę organ wyjaśni cel złożenia pełnomocnictwa przez I. O. w sprawie zainicjowanej wnioskiem z dnia 18 marca 1992 r. złożonym przez M. W., a co za tym idzie skutki prawne związane ze złożeniem tego pełnomocnictwa i charakter uczestnictwa O. w tym postępowaniu w okresie przed wydaniem decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] lutego 1993 r. Następnie organ rozważy, czy decyzja uwłaszczeniowa dotknięta jest wadami określonymi w przepisie art. 156 kpa.