I SA/Wa 2084/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Sędziowie Asesor WSA Joanna Skiba Asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi "[...]" Spółka Akcyjna z siedzibą w Z. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia zabytku do jak najlepszego stanu oddala skargę. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr l.dz. [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. z o. o. z siedzibą w Z. od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] października 2006 r. nr l.dz. [...] nakazującej [...] Sp. z o. o. przywrócenie zabytku – budynku przy ul. [...] w Z. – do jak najlepszego stanu w zakresie obejmującym usunięcie stolarki okiennej PCV na pierwszym piętrze budynku i zamontowanie okien drewnianych według wzoru historycznej stolarki, do dnia 31 grudnia 2006 r. – uchylił zaskarżoną decyzję w części wyznaczonego terminu wykonania powyższych prac i wyznaczył termin wykonania nakazanych prac do dnia 30 listopada 2007 r. oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. W uzasadnieniu decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podał, że [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków, działając z urzędu, decyzją z dnia [...] października 2006 r. nakazał [...] Sp. z o. o. przywrócenie zabytku – budynku przy ul. [...] w Z. – do jak najlepszego stanu w zakresie obejmującym usunięcie stolarki okiennej PCV na pierwszym piętrze budynku i zamontowanie okien drewnianych według wzoru historycznej stolarki, do dnia 31 grudnia 2006 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. z o. o. wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym, w przypadku gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru roboty budowlane (...) lub podjęto inne działania, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję zobowiązująca do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Budynek położony przy ul. [...] w Z. został wpisany do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Z. z dnia [...] września 1965 r. Następnie w wyniku przeprowadzonej kontroli budynku w dniu 28 października 2003 r. przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, w obecności prezesa Spółki [...], stwierdzono, iż właściciel obiektu wymienił stolarkę okienną drewnianą na nową z PCV, bez wymaganego prawem pozwolenia organu ochrony zabytków. Wobec powyższego, została wydana przez ten organ decyzja z dnia [...] marca 2004 r. nakazująca [...] – prezesowi zarządu [...] sp. z o. o. przywrócenie do stanu poprzedniego stolarki okiennej w zabytkowym budynku. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Kultury z dnia [...] lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1737/04 po rozpoznaniu skargi Spółki [...], uchylił obie decyzje, ze względu na fakt, iż decyzja organu pierwszej instancji skierowana została do niewłaściwego podmiotu. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał jednakże, iż "celem ochrony zabytków jest m. in. zapewnienie im warunków trwałego zachowania i odnosi się to również do zachowania i utrzymania autentycznej stolarki okiennej". Ponownie rozpoznając sprawę, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podniósł, że pracownicy [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przeprowadzili w dniu 19 czerwca 2006 r. ponowną kontrolę przedmiotowego budynku, z udziałem pełnomocnika Spółki [...], podczas której stwierdzono, iż [...] okien drewnianych zostało wymienionych na okna plastikowe, bez wymaganego prawem pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że w przedmiotowej sprawie dopuszczono się samowoli, z naruszeniem przepisu art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytku. Ponadto, zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 11 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga także podejmowanie działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru zabytków. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślił, iż wpisanie budynku do rejestru zabytków oznacza, że ochronie konserwatorskiej podlegają wszystkie jego elementy, bez względu na ocenę ich wartości czy stanu technicznego. Właściciel obiektu jest bezwzględnie obowiązany do uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na wszelkie prace prowadzone przy zabytku. Fakt, że stolarka okienna była zniszczona nie zwalniał inwestora z obowiązku uzyskania odpowiednich pozwoleń i przeprowadzenia prac zgodnie z zaleceniami konserwatorskimi. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podkreślił również, iż okno, jako integralna część elewacji budynku, wywiera znaczny wpływ na architektoniczny wyraz całej budowli, a zatem dla ochrony zabytków istotną kwestią jest zachowanie konstrukcji i materiału stolarki okiennej. W przypadku, gdy zachodzi konieczność wymiany okien, jedynym rozwiązaniem dopuszczalnym ze stanowiska konserwatorskiego jest odtworzenie cech charakterystycznych oryginalnej stolarki, tj. kształtu, proporcji oraz formy wypełnienia samego otworu okiennego, na którą składa się podział na kwatery, rodzaj, kształt i wielkość poszczególnych szyb i profili. Wobec powyższego, zdaniem organu, niedopuszczalne jest wprowadzenie zmian o charakterze architektonicznym, takich jak zmiana podziałów czy sposobu otwierania, bowiem każda zmiana detalu wpływa na ogólny wygląd elewacji, a stolarka okienna z PCV degraduje wartości zabytkowe kamienicy. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podał, że inwestor został powiadomiony przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, iż w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków znajduje się tzw. karta biała (karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa), opracowana w 2000 r., ze zdjęciami budynku z okresu przed demontażem drewnianej stolarki okiennej oraz opisem tej stolarki. Organ ochrony zabytków miał podstawę prawną do wydania decyzji zobowiązującej do przywrócenia zabytku – budynku przy ul. [...] w Z. – do jak najlepszego stanu, w zakresie obejmującym usunięcie stolarki okiennej PCV na pierwszym piętrze budynku i zamontowanie okien drewnianych według wzoru historycznej stolarki. Jednocześnie, z uwagi na fakt, iż termin wykonania ww. prac, wyznaczony w decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków upłynął w dniu 31 grudnia 2005 r., organ drugiej instancji wyznaczył nowy termin doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu - do dnia 30 listopada 2007 r. Skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła [...] S.A. z siedzibą w Z.; zarzucając naruszenie: • art. 45 ust. 1 pkt 1, poprzez błędne przyjęcie, iż możliwe jest przywrócenie budynku do stanu poprzedniego i ponowne zamontowanie okien, które zagrażały życiu przechodzących mieszkańców, jak i miały negatywny wpływ na stan techniczny budynku; • art. 45 ust. 1 pkt 1, poprzez błędne przyjęcie, iż możliwe jest przywrócenie budynku do stanu poprzedniego i zamontowanie okien o nieokreślonym w decyzji wzorze historycznym, a zatem wydanie decyzji, która niemożliwa jest do wykonania; • art. 45 ust. 1 pkt 2, poprzez jego nieuwzględnienie i błędne uznanie, iż wyremontowany budynek nie spełnia wszelkich wymaganych prawem norm prawnych, jak i estetycznych, a tym samym nie jest potrzebne nakładanie obowiązku w postaci wymiany stolarki okiennej, który doprowadzi do "pogorszenia stanu budynku", na tle innych budynków znajdujących się w okolicach rynku w Z.; • błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż zamontowane okna nie spełniają swoich zadań, odbiegają od historycznego wzorca i nie mogą zostać w budynku, skoro ich ewentualny demontaż, będzie miał negatywny wpływ na jego wizerunek; – wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wydanie zgody na pozostawienie stolarki okiennej w budynku. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, jak również decyzja poprzedzająca nie naruszają prawa. Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a nie podziela zarzutów skargi. Poza sporem jest, że budynek położony przy ul. [...] w Z. został wpisany w [...] r. do rejestru zabytków. W wyniku kontroli zabytku przeprowadzonej przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w dniu 28 października 2003 r. stwierdzono, iż właściciel obiektu wymienił stolarkę okienną drewnianą na nową z PCV, bez wymaganego prawem pozwolenia organu ochrony zabytków, i decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nakazano prezesowi zarządu [...] sp. z o. o. przywrócenie do stanu poprzedniego stolarki okiennej w zabytkowym budynku. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Kultury z dnia [...] lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1737/04 po rozpoznaniu skargi Spółki [...], uchylił obie decyzje, ze względu na fakt, iż decyzja organu pierwszej instancji skierowana została do niewłaściwego podmiotu – osoby fizycznej będącej prezesem spółki, a nie do spółki będącej właścicielem zabytku. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest nakazanie przywrócenia zabytku do jak najlepszego stanu w zakresie obejmującym usunięcie stolarki okiennej PCV na pierwszym piętrze zabytkowego budynku i zamontowanie okien drewnianych według wzoru historycznej stolarki. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2007 r. uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] października 2006 r. nakazującą [...] Sp. z o. o. przywrócenie zabytku – budynku przy ul. [...] w Z. – do jak najlepszego stanu w zakresie obejmującym usunięcie stolarki okiennej PCV na pierwszym piętrze budynku i zamontowanie okien drewnianych według wzoru historycznej stolarki, do dnia 31 grudnia 2006 r. – w części dotyczącej wyznaczonego terminu wykonania powyższych prac, i wyznaczył nowy termin wykonania nakazanych prac - do dnia 30 listopada 2007 r., oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 1 i 11 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.), prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru oraz podejmowanie innych działań, które mogłyby prowadzić do naruszenia substancji lub zmiany wyglądu zabytku wpisanego do rejestru wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, a tryb i sposób wydawania stosownych pozwoleń określa rozporządzenie Ministra Kultury z dnia 9 czerwca 2004 r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich i architektonicznych, a także innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych i poszukiwań ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych (Dz. U. Nr 150, poz. 1579). Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r., w przypadku, gdy bez wymaganego pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków lub w sposób odbiegający od zakresu i warunków określonych w pozwoleniu wykonano przy zabytku wpisanym do rejestru prace konserwatorskie, restauratorskie, roboty budowlane, badania konserwatorskie, architektoniczne lub podjęto inne działania, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 6-8 i 10-12, wojewódzki konserwator zabytków wydaje decyzję: 1) nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu lub uporządkowanie terenu, określając termin wykonania tych czynności, albo 2) zobowiązującą do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu we wskazany sposób i w określonym terminie. Skarżąca spółka, będąca właścicielem zabytkowego budynku, dokonała w nim, bez wymaganego prawem zezwolenia, wymiany historycznej drewnianej stolarki okiennej w oknach na stolarkę okienną PCV. W tej sytuacji decyzja zobowiązująca właściciela do doprowadzenia zabytku do jak najlepszego stanu, poprzez usunięcie okien wykonanych z PCV i zamontowanie okien drewnianych według wzoru historycznej stolarki, jest zgodna z prawem. Sąd podziela stanowisko organu, iż wpisanie budynku do rejestru zabytków oznacza, że ochronie konserwatorskiej podlegają wszystkie jego elementy, bez względu na ocenę ich wartości czy stanu technicznego. Właściciel obiektu jest bezwzględnie obowiązany do uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na wszelkie prace prowadzone przy zabytku. Prawidłowo organ uznał, że jeśli istnieje konieczność wymiany okien, jedynym rozwiązaniem dopuszczalnym ze stanowiska konserwatorskiego jest odtworzenie cech charakterystycznych oryginalnej stolarki, tj. kształtu, proporcji oraz formy wypełnienia samego otworu okiennego, na którą składa się podział na kwatery, rodzaj, kształt i wielkość poszczególnych szyb i profili, ponieważ okno, jako integralna część elewacji budynku, wywiera istotny wpływ na architektoniczny wyraz całej budowli. Dlatego też, dla ochrony zabytków istotne jest zachowanie konstrukcji i materiału stolarki okiennej, a niedopuszczalne jest wprowadzenie zmian o charakterze architektonicznym, takich jak zmiana podziałów czy sposobu otwierania, bowiem każda zmiana detalu wpływa na ogólny wygląd elewacji, a stolarka okienna z PCV degraduje wartości zabytkowe kamienicy. Bezzasadne są zarzuty skargi odnoszące się do "przywrócenia budynku do stanu poprzedniego", bowiem decyzja zobowiązuje do przywrócenia budynku "do jak najlepszego stanu", na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków, a nie do "poprzedniego stanu", o czym mowa w art. 45 ust. 1 pkt 1 tej ustawy - jak zarzucono w skardze. Sąd nie podziela również twierdzeń strony skarżącej, która wprawdzie przyznała, że wymiana okien nastąpiła bez zgody konserwatora, jednakże wymiana ta spowodowana była wyższą koniecznością, bowiem stan wyższej konieczności nie uzasadnia samowolnego dokonania zmiany historycznej, drewnianej stolarki okiennej na stolarkę z PCV. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.