I SA/Wa 2086/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2023 r. nr KOA/4315/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 10 sierpnia 2023 r. nr KOA/4315/Sr/23 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z 10 lipca 2023 r. nr SR/ŚP/447/2022/23 odmawiającą przyznania K. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: K. S. wnioskiem z 9 maja 2023 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – K. S.. Burmistrz [...] decyzją z 10 lipca 2023 r. odmówił przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia wskazując, że matka wnioskodawcy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 29 marca 2023 r. została zaliczona od osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność nie powstała zatem do ukończenia 18-go roku życia, ani też w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia. Okoliczność ta – zdaniem organu I instancji - stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.).   Burmistrz [...] wskazał ponadto, że K. S. na podstawie decyzji z 25 kwietnia 2023 r. nr SR/SZO/369/2022/23, ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką począwszy od 1 marca 2023 r. Stanowi to negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. ustawy. K. S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie rozpoznając sprawę wskazało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18-go roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia. Organ odwoławczy wskazał, że Burmistrz [...] wadliwie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na powstanie niepełnosprawności po ukończeniu 18 albo 25 roku życia. Przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił bowiem moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, z dniem 23 października 2014 r., na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443). Zdaniem Kolegium pomimo tej oceny rozstrzygnięcie Burmistrza [...] jest prawidłowe z powodu innych okoliczności. SKO w Warszawie zaznaczyło, że co do zasady posiadanie ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Co prawda, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Strona może bowiem złożyć żądanie uchylenia, w trybie art. 155 kpa, decyzji przyznającej np. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko to jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W ocenie SKO w Warszawie taka sytuacja nie zachodzi jednak na gruncie niniejszej sprawy. Organ odwoławczy podkreślił, że wnioskodawca działający przez zawodowego pełnomocnika, który ma doświadczenie w tego typu sprawach, w piśmie przewodnim, przy którym przedłożono wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, kategorycznie oświadczył, że nie będzie wnioskować o uchylenie, w trybie art. 155 kpa, decyzji Burmistrza [...] z 25 kwietnia 2023 r. ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką K. S.. W żaden sposób nie została zatem wyeliminowana negatywna przesłanka wyłączająca nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowo zatem organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. K. S. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącego stanowi negatywne kryterium do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 5 pkt 5 powołanej ustawy przez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Skarżący wniósł ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że matka skarżącego K. S. (ur. [...] [...] [...] r.) orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 29 marca 2023 r. nr [...] została zaliczona od osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji do 31 marca 2026 r. Okoliczność powyższa stanowi przesłankę uzasadniającą wystąpienie przez osobę sprawującą opiekę z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Istotne przy tym jest, że wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak słusznie stwierdził zatem organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wynikająca z art. 17 ust. 1b ww. ustawy przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Zauważyć jednak należy, że stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przy czym zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W sytuacji zatem, gdy zachodzi zbieg uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Przy czym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i jednego ze ww. wyżej świadczeń, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany (jak w przedmiotowej sprawie) specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji w trybie art. 155 kpa. W świetle powołanych wyżej przepisów nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego świadczenia konkurencyjnego. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika tymczasem, że skarżący na mocy decyzji Burmistrza [...] z 25 kwietnia 2023 r. nr SR/SZO/369/2022/23 ma przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką począwszy od 1 marca 2023 r. do 31 października 2023 r. Nie ulega wątpliwości, że okoliczność ta stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dniu złożenia wniosku z 9 maja 2023 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego decyzja z 25 kwietnia 2023 r. pozostawała w obrocie prawnym i jak wynika z analizy wniosku skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, jednoznacznie oświadczył, że w jego ocenie brak jest w chwili obecnej konieczności składania wniosku o uprzednie uchylenie decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, albowiem w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Słusznie zatem organy rozpoznające przedmiotową sprawę uznały, że w sprawie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniające odmowę przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazano wyżej w sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 powołanej ustawy, jest rezygnacja z przysługującego świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, co powinno nastąpić poprzez wyeliminowanie z obrotu prawnego, w trybie art. 155 kpa, decyzji przyznającej to świadczenie. W rozpoznawanej sprawie oczywiste jest, że skarżący nie zrezygnował z uprzednio przyznanego specjalnego zasiłku opiekuńczego, odmówił wystąpienia z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej prawo do tego zasiłku i nie została wydana ostateczna decyzja o wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji z 25 kwietnia 2023 r. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, co przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, to brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wydane w sprawie decyzje organów obu instancji odmawiające przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego są więc zgodne z prawem. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i podlega oddaleniu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.