I SA/Wa 2087/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik (spr.) Protokolant referent stażysta Beata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o. o. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia akt sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz [...] sp. z o.o. w [...] kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] po rozpatrzeniu wniosku Spółki [...] o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej postanowieniem tego organu z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] - utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Postanowienie Kolegium z dnia [...] kwietnia 2014 r., zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. [...]Spółka [...] wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] o udostępnienie akt postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1950 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dawnym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...]. Uzasadniając wniosek Spółka przedłożyła kopię prawomocnego wyroku wstępnego Sądu [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt [...], w którym uznano za usprawiedliwione co do zasady skierowane do Miasta [...] roszczenie tej Spółki o oddanie w wieczyste użytkowanie gruntu nieruchomości [...] oraz sprzedaż prawa własności kamienicy murowanej posadowionej na tym gruncie na podstawie art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu przed nowelizacją z dnia 7 stycznia 2000 r. (Dz. U. Nr 6, poz. 70). Ponadto podniosła, że postanowieniem Sądu [...] z dnia [...] października 2013 r., sygn. akt [...] zawieszono postępowanie z powództwa Spółki przeciwko Miastu [...] do czasu zakończenia postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym [...] w sprawie o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lutego 1950 r. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] nie uwzględniło wniosku [...] Spółki [...] argumentując, iż analiza dokumentów prowadzi do stanowiska, że Spółka nie ma legitymacji do ubiegania się o udostępnienie przez organ akt postępowania nadzorczego w powyższej sprawie. Wnioskodawcy nie służy bowiem żaden tytuł prawnorzeczowy do wyżej opisanego gruntu nieruchomości [...]. W wyniku wniosku Spółki o ponowne rozpoznanie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał na treść art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Podmiot ma interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jego sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego - realne, rzeczywiste powiązanie, czyniące go "zainteresowanym" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnionym do udziału w nim w charakterze strony. Stwierdzenie braku interesu prawnego powoduje, że podmiotowi nie przysługuje przymiot strony postępowania. Interes prawny musi przy tym istnieć obiektywnie, a nie odzwierciedlać subiektywne odczucia danego podmiotu. Od interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, gdy dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Zdaniem organu odwoławczego, taka sytuacja istnieje w przedmiotowej sprawie. Następnie, Kolegium przywołało przepis art. 73 § 1 k.p.a., w myśl którego w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Stosownie natomiast do postanowień art. 74 § 2 k.p.a. odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek i odpisów, uwierzytelnienia takich odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Jak podkreślił organ II instancji, z treści art. 73 § 1 k.p.a. wyraźnie wynika, że prawo domagania się spełnienia przez właściwy organ administracji obowiązków określonych w art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. przysługuje wyłącznie podmiotowi, który ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., a to oznacza, że organ rozpatrujący wniosek winien w pierwszej kolejności ustalić, czy wnioskodawca legitymuje się przymiotem strony. Kolegium, nie podzieliło poglądu [...] Spółki [...], iż wstępny wyrok Sądu [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. ustalił prawo użytkowania wieczystego przysługujące tej Spółce do przedmiotowego gruntu. Za takim stwierdzeniem przemawia jednoznacznie treść sentencji wyroku a także fakt, iż postępowanie w tej sprawie Sąd zawiesił do czasu wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzji oceniającej legalność orzeczenia administracyjnego z dnia [...] lutego 1950 r. Następnie, organ odwoławczy podkreślił, że nawet gdyby wnioskodawcy przysługiwało prawo wieczystego użytkowania przedmiotowego gruntu to i tak zgodnie z najnowszą linią orzeczniczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaprezentowaną w wyroku z dnia 7 października 2013r., sygn. akt: SA/Wa 1695/12 nie zostałaby ona uznana za stronę postępowania nadzorczego w opisanej sprawie, a w konsekwencji za podmiot uprawniony do zapoznania się z aktami sprawy. W konsekwencji, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] organ I instancji prawidłowo ocenił legitymację Spółki odmawiając jej przymiotu strony w prowadzonym postępowaniu nadzorczym, a tym samym także umożliwienia zapoznania się z aktami tej sprawy. Skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosła [...] Spółka [...] Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 i 73 Kodeksu postępowania administracyjnego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia [...] kwietnia 2014 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] lutego 2014 r., a także o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych. Spółka wyjaśniła, że wnosząc o udostępnienie jej akt postępowania dotyczącego oceny w postępowaniu nadzorczym orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1950 r., wbrew stanowisku organu, legitymowała się interesem prawnym. Spółka jest posiadaczem nieruchomości [...]. Prawo posiadania przedmiotowej nieruchomości wynika z przepisu art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zaś tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości został potwierdzony przez Sąd [...] prawomocnym wyrokiem wstępnym z dnia [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt [...] uznającym, że [...] Sp. [...] przysługuje wieczyste użytkowanie ww. gruntu (działki gruntu) oraz prawo do nabycia budynku posadowionego na tej działce. Wyrok wstępny ma charakter wyroku ustalającego. Ponadto, skarżąca stwierdziła, że postanowienie Sądu [...] z dnia [...] października 2013 r., sygn. akt [...] zawieszające postępowanie w sprawie do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym [...] o nr [...] wiąże nierozerwalnie te dwie sprawy i stanowi podstawę do wykazania niezbywalnego interesu prawnego i rzeczowego Spółki w jak najszybszym zakończeniu postępowania nadzorczego przed Kolegium. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe kryteria kontroli, Sąd uznał, że skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek nie ze wszystkich przyczyn w niej podniesionych. Przedmiotem kontroli jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., poprzedzone postanowieniem tego organu z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy [...] Spółce [...] udostępnienia akt postępowania dotyczącego oceny orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1950 r., nr [...] odmawiającego przyznania dawnym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...]. Postanowienie organu I instancji zostało wydane m.in. na podstawie art. 73 k.p.a. Przepis ten reguluje zasady udostępniania akt stronie postępowania, tj. umożliwia ich przeglądanie oraz sporządzanie z nich notatek, kopii lub odpisów (§ 1). Strona może żądać uwierzytelnienia sporządzonych przez siebie odpisów z akt sprawy lub kopii lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to jednak uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Z treści art. 73 § 1 k.p.a. wynika więc, że prawo domagania się spełnienia przez właściwy organ administracji obowiązków określonych w art. 73 § 1 i § 2 k.p.a. przysługuje podmiotowi, który ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się więc do oceny czy prawomocny wyrok wstępny Sądu [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt [...], w którym uznano za usprawiedliwione co do zasady skierowane przez Spółkę, wobec Miasta [...], roszczenie o oddanie w wieczyste użytkowanie gruntu nieruchomości [...] oraz sprzedaż prawa własności kamienicy murowanej posadowionej na tym gruncie na podstawie art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami - przesądza o interesie prawnym skarżącej, gwarantującym wgląd w akta nadzorczej sprawy dotyczącej oceny orzeczenia z dnia [...] lutego 1950 r. Zgodnie z ww. art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., w brzmieniu pierwotnym, "Posiadaczom nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 5 grudnia 1990 r. nie legitymowali się dokumentami o przekazaniu im tych nieruchomości, wydanymi w formie przewidzianej prawem, i nie legitymują się nimi w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy, oddaje się je odpowiednio w użytkowanie wieczyste, w drodze umowy, lub w trwały zarząd, w drodze decyzji. Jeżeli oddaniu w użytkowanie wieczyste podlega nieruchomość gruntowa zabudowana na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją stałą, stosuje się odpowiednio przepis art. 200 ust. 1 pkt 1." Z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że stroną postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W orzecznictwie, jednolicie przyjmuje się też, że stronami postępowania nadzorczego w sprawach z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) oprócz następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości [...] są te wszystkie podmioty, którym przysługuje obecnie prawnorzeczowy tytuł do przedmiotowej nieruchomości. Osobami tymi są: osoba bądź osoby zgłaszające roszczenia dekretowe bądź ich spadkobiercy (wnioskodawcy), właściciel gruntu, czy też osoby będące użytkownikami wieczystymi gruntu. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że właścicielem nieruchomości położonej [...] jest Miasto [...], zaś władającym tą nieruchomością jest [...] Spółka [...] W konsekwencji, wbrew twierdzeniom skarżącej, Spółka nie dysponuje tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości, jak również prawomocny wyrok wstępny Sądu [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r., sygn. akt [...] nie potwierdza, że Spółce przysługuje wieczyste użytkowanie przedmiotowej działki gruntu oraz prawo do nabycia budynku posadowionego na tej działce. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę, wyrok ten wywołuje jednak określone skutki prawne wpływające na sytuację procesową Spółki - czego jednak organy obu instancji nie dostrzegły. Pojęcie "żądanie usprawiedliwione w zasadzie" (co zostało wyartykułowane w wyroku wstępnym z dnia [...] sierpnia 2009 r.) oznacza bowiem istnienie między stronami procesu stosunku prawnego uzasadniającego uwzględnienie powództwa (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt II CSK 12/08 – baza orzeczeń Sądu Najwyższego http://www.sn.pl). Inaczej mówiąc, moc wiążąca wyroku wstępnego oznacza, że po jego uprawomocnieniu się nie można podważać zasadności dochodzonego roszczenia (vide: baza orzeczeń sądów powszechnych http://orzeczenia.ms.gov.pl). W konsekwencji, w tej konkretnej sprawie, usprawiedliwionym jest uwzględnienie żądania [...] Sp. [...] w przedmiocie udostępnienia akt postępowania nadzorczego dotyczącego kontroli orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] lutego 1950 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dawnym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...], albowiem wynik tego postępowania (ewentualne stwierdzenie nieważności orzeczenia dekretowego) może uniemożliwić Spółce realizację dochodzonego roszczenia, jakim jest ustanowienie użytkowania wieczystego ww. gruntu w trybie powoływanego wyżej art. 207 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz sprzedaż prawa własności kamienicy posadowionej na tym gruncie. Jednocześnie, Sąd w niniejszym składzie zauważa, że przywoływany przez Kolegium wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2013 r., sygn. akt SA/Wa 1695/12 zapadł całkowicie w odmiennych okolicznościach faktycznych sprawy. Wobec powyższego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] nie przeprowadziło prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, co skutkowało błędną oceną prawną. Tym samym, organy administracji naruszyły przepis art. 73 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. Rozpoznając sprawę ponownie, Kolegium weźmie pod uwagę powyższą ocenę prawną. W konsekwencji, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy – jak w punkcie trzecim sentencji wyroku. ----------------------- 1