I SA/Wa 209/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Joanna Skiba Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...] oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], oznaczonej jako działki o nr [...], obręb [...]. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Nieruchomość położona w K. przy ul. [...], oznaczona nr hip. [...], stanowiła własność A. S. Z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wystąpiła G. K., która nabyła prawa do spadku po A. S. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] kwietnia 1992 r., sygn. akt [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania, Prezydent Miasta K. wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej ustalił, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość na podstawie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, została przejęta przez Skarb Państwa, który na mocy zaświadczenia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] października 1970 r., nr [...] został ujawniony jako właściciel w prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. księdze wieczystej KW Nr [...]. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] Prezydent Miasta K. wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej orzekł, na podstawie art. 105 kpa, o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody [...] wniosła G. K., zarzucając zastosowanie wobec A. S. przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...]. Na powyższą decyzję skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodka Zamiejscowego w K. wniosła G. K. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2003 r., sygn. akt II SA/Ka 2231/03 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę G. K. - jako złożoną po terminie. Wskazał, że o zachowaniu terminu do wniesienia skargi decyduje data przekazania skargi przez organ do Sądu, a przedmiotowa skarga została przekazana z uchybieniem terminu. Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2006 r. ( data prezentaty 11 października 2006 r.) G. K. wystąpiła do Ministra Budownictwa i Transportu o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta K. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] stycznia 2003 r. - wskazując na jej sprzeczność z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1973 r., sygn. akt I CR 59/73. Następnie pismem z 28 października 2006 r. ( data prezentaty 30 października 2006 r.) sprecyzowała swój wniosek w ten sposób, że wnosiła o unieważnienie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r., oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2003 r. – z powodu tego, iż stanowią "integralne dzieło postkomunistów". Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Budownictwa decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] - odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...] oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...]. Minister stwierdził, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogli żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli - stosownie do przepisu art. 137 - stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast art. 216 jednoznacznie stanowi, że przepisy ustawy dotyczące zwrotu nieruchomości stosuje się do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie jej przepisów - jak również odpowiednio do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie innych aktów prawnych, które zostały enumeratywnie wymienione w ust. 1. Z powyższego przepisu wyraźnie wynika zatem, że przepis art. 136 ust. 3 tej ustawy nie znajduje zastosowania w przypadku nieruchomości przejętych na podstawie innych aktów prawnych niż w nim wymienione - w tym na mocy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87). Minister uznał również, iż podnoszone przez G. K. zarzuty - dotyczące zastosowanie wobec A. S. przepisów w/w dekretu z dnia 8 marca 1946 r. - nie mogą być rozpatrywane w niniejszym postępowaniu, bowiem jego przedmiotem nie jest ocena prawidłowości nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa, lecz ocena legalności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003r. oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2003r. Minister dodał, że zarzut niezgodności rozstrzygnięć organów administracji z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 1973 r. sygn. akt I CR 59/73, także nie jest zasadny. W powołanym postanowieniu Sąd Najwyższy stwierdził, że zaświadczenie wydziału gospodarki komunalnej i mieszkaniowej prezydium miejskiej rady narodowej stwierdzające, iż Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) nabył z mocy prawa własność nieruchomości nie stanowi wystarczającej przesłanki do wpisu w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że strona kwestionująca fakt przejęcia przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa na mocy przepisów dekretu z dnia 8 marca 1946 r. winna dochodzić swoich racji w postępowaniu przed sądem powszechnym. Zatem mając na uwadze treść przepisu art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami Minister Budownictwa stwierdził, że Prezydent Miasta K. wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu. W dniu 8 sierpnia 2007 r. do Ministra Budownictwa wpłynął wniosek G. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy - w którym zakwestionowała ona wydane rozstrzygnięcie stwierdzając, że przedmiotowa nieruchomość " nie przeszła na skarb państwa, lecz została zrabowana przez "racjonalistów stanu" przy sfałszowaniu wszelkiej dokumentacji". Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podniósł, że zgodnie z art. 156 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, dotkniętej którąkolwiek z wad wymienionych w § 1, a także sprawdza, czy nie zachodzą przesłanki negatywne skutkujące stwierdzeniem nieważności, wymienione w § 2 tego artykułu. Po zbadaniu kwestii zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 156 § 1 kpa, Minister stwierdził, że sprawa zwrotu przedmiotowej nieruchomości na podstawie przepisów art. 136-142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jest bezprzedmiotowa. Wskazał, że na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w wywłaszczeniu. Jednakże w art. 216 tej ustawy wyliczono enumeratywnie ustawy - na podstawie których przejęto lub nabyto na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości - do których mają zastosowanie w/w przepisy ustawy. Wynika z nich, że nie mają one zastosowania do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) . Zatem - rozpatrując ponownie sprawę rozstrzygniętą decyzją Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. - Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja ta zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie, zaś G. K. nie przedstawiła argumentów, które mogłyby podważyć stanowisko zajęte przez organ nadzorczy. Minister dodał, że w niniejszym postępowaniu nadzorczym nie podlega ocenie kwestia zasadności zastosowania do spornej nieruchomości przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Sprawa ta ma charakter cywilnoprawny i pozostaje bez związku z oceną decyzji wydanych w sprawie zwrotu tej nieruchomości w trybie administracyjnoprawnym na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2007 r. G. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła organowi, iż podejmując rozstrzygnięcie działał z naruszeniem przepisów prawa oraz konstytucyjnej gwarancji równości wobec prawa stwierdzając, że "zaskarżona decyzja jest celowo spreparowana tak, aby ominąć naruszone przepisy prawa towarzyszące rabunkowi dochodzonej nieruchomości i jest równocześnie modną formą zaporowych sztuczek opartych na "argumentach" i przemilczaniu dowodów". W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Jeżeli chodzi o istotę instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, to w tej mierze można odwołać się do motywów uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992r. III AZP 4/92 (OSNCAP i US 1992r, Nr 12, poz. 211). W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy pokreślił, że decyzja administracyjna obarczona ciężkimi wadami wymienionymi w treści art. 156 §1 kpa wywołuje skutki prawne, lecz nie takie, które powinna powodować decyzja prawidłowa, ale dotknięta ułomnościami o charakterze podmiotowym lub przedmiotowym. Te ułomne skutki prawne decyzji wadliwej nie są uznawane przez prawo i w celu ich cofnięcia eliminuje się taką decyzję z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Zasadniczy sens tej instytucji prawnej polega więc na tym, że w każdym przypadku decyzja dotknięta wadami wymienionymi w art. 156 §1 kpa powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego, a tym samym powinny być zawieszone skutki prawne, które decyzja taka wywołała. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest bowiem wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji wynikającej z art. 16 kpa i może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja ta dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wynikających z art. 156 § 1 kpa. Przepis ten w pkt. 2 nakłada na organ administracji publicznej obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 kpa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Oznacza to, iż decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa, a to oznacza, że w tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może uczynić w postępowaniu odwoławczym. Organ nadzoru, w tym postępowaniu działa jako organ kasacyjny i nie może rozstrzygać żadnej innej kwestii merytorycznej (vide wyrok NSA z 27.10.1995 r. III SA 829/95 niepublikowany, wyrok Sądu Najwyższego z 7.03.1996 r. III ARN 70/95, OSNAP 1996/18/258). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem rozpatrywanej skargi jest decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] grudnia 2007 r. utrzymująca w mocy decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2003 r. - orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Sąd uznał, że organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie, dokonały właściwej oceny kwestii niemożliwości zastosowania art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", do zwrotu nieruchomości przejętej na rzecz Skarbu Państwa na mocy dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87). Wynika to ewidentnie z treści art. 216, w którym wyliczono enumeratywnie ustawy, do których mają zastosowanie powyższe przepisy – nie ma wśród nich w/w dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Uznać więc należy, że organy administracji publicznej - oceniając w postępowaniu nadzorczym zgodność z prawem decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] stycznia 2003 r. - słusznie stwierdziły, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że kontrolowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i prawidłowo odmówiły stwierdzenia jej nieważności. Zarzut skarżącej sprowadza się w istocie do kwestionowania zasadności objęcia przedmiotowej nieruchomości dekretem z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Jednakże w niniejszym postępowaniu nadzorczym, kwestia prawidłowości zastosowania do przedmiotowej nieruchomości przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich - nie podlega ocenie ani organów orzekających w sprawie ani Sądu. Konkludując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadniły przekonująco swoje decyzje nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).