I SA/Wa 2094/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Bogdan Wolski Protokolant ref. Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora do spraw Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] odmawiającą przyznania A. Ż. świadczenia w formie zasiłku celowego na [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. organ I instancji odmówił A. Z. przyznania zasiłku celowego na [...]. Powodem takiego rozstrzygnięcia był brak współdziałania A. Z. z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej oraz niewykorzystywanie przez wnioskodawczynię możliwości poprawienia swojej sytuacji finansowej, przejawiające się m.in. w postaci odmowy przez A. Z. prawidłowego uzupełnienia wniosku w sprawie otrzymania zasiłku rodzinnego i świadczenia alimentacyjnego. Ponadto organ I Instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie wykazuje w dochodach swojej rodziny otrzymywanych alimentów na dziecko. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem A. Z. złożyła odwołanie wskazując, że decyzja narusza jej prawa oraz prawa jej małoletniej córki. Dodatkowo odwołująca się podkreśliła, że w jej ocenie brak współpracy leży po stronie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., a nie jej. Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy przywołał treść art. 4, art. 8 ust. 1 i 3, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, dotyczące przesłanek warunkujących możliwość przyznania zasiłku celowego. Jednocześnie organ odwoławczy przywołał treść art. 11 ust. 2 powołanej ustawy, w myśl którego osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W ocenie Kolegium brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło również, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. Z. dnia [...] maja 2010 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie jej zasiłku celowego. W trakcie wywiadu środowiskowego przedstawiła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2010 r. potwierdzające jej problemy z [...]. W tej sytuacji organ odwoławczy stanął na stanowisku, że wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą, nie ma jednak ustalonego stopnia niepełnosprawności, nie jest też zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Nie otrzymuje także świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zasiłku rodzinnego na córkę, gdyż uporczywie wpisuje we wnioskach o te świadczenia nieprawidłowy stan cywilny. Twierdzi bowiem, że jest mężatką, podczas gdy na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] kwietnia 2004 r., sygn. akt I [...] został orzeczony rozwód między nią a byłym mężem L. Z. Takie postępowanie wnioskodawczyni powoduje brak rozpatrzenia jej wniosków o przyznanie tego świadczenia. Kolegium wskazało nadto, że dochodem rodziny A. Z. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku będącego przedmiotem sprawy były: zasiłek okresowy w wysokości [...] zł oraz alimenty w wysokości [...] zł, płacone na rzecz córki przez L. Z. Przy czym wnioskodawczyni mimo pisemnego wezwania przez organ I instancji z dnia 1 czerwca 2010 r. nie przedstawiła kopii odcinka alimentów, a dowody wpłaty przekazem pocztowym zostały uzyskane od L. Z. Organ odwoławczy podkreślił fakt, że A. Z. była wielokrotnie informowana o konieczności złożenia prawidłowego wniosku o zasiłek rodzinny i o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Wielokrotnie także organy wskazywały na potrzebę ustalenia stopnia niepełnosprawności odwołującej się, co mogłoby potwierdzić jej niezdolność do pracy i pozwolić na skorzystanie z szeregu innych świadczeń. Pracownik pomocy społecznej przeprowadzający wywiad rodzinny pozostawiał A. Z. formularz wniosku koniecznego do wystąpienia o ustalenie stopnia niepełnosprawności, jednak nie skorzystała z niego. Wnioskodawczyni twierdzi bowiem, że za jej stan zdrowia odpowiedzialny jest były mąż i o uznanie tego stanu walczy w sądzie, na co jednak nie przedstawiła żadnych dowodów. W piśmie z dnia 9 czerwca 2010 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu I instancji z dnia 1 czerwca 2010 r. o przedstawienie kopii odcinka alimentów, kopii decyzji o przyznaniu zasiłku rodzinnego na córkę oraz kopii orzeczenia lekarskiego o ustaleniu stopnia niepełnosprawności lub trwałej niezdolności do pracy, A. Z. wskazała, że zasiłku rodzinnego nie otrzymuje i w związku z tym nie może przedłożyć kopii decyzji. Natomiast odnośnie żądania przedstawienia kopii odcinka alimentów wskazała na bezskuteczność egzekucji, jednak nie odniosła się w jakikolwiek sposób do kwestii comiesięcznego przekazywania pocztą przez L. Z. alimentów na córkę. W kwestii ustalenia stopnia niepełnosprawności załączyła ksero dawnego zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy. Podała, że nie występowała o nowe orzeczenie o niepełnosprawności, gdyż wcześniejsze nie było brane pod uwagę przez organy orzekające w jej sprawach. Ponadto przedstawiła faktury, z których wynika, że w miesiącu kwietniu i maju 2010 r. wydała [...] zł na leczenie córki. Mając powyższe na względzie Kolegium stanęło na stanowisku, że analiza powołanych wcześniej przepisów prawa prowadzi do wniosku, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Przy czym możliwości to nie tylko środki finansowe, ale każda inna forma, która pomoże w przezwyciężeniu trudnej sytuacji i będzie zapobiegać jej ponownemu wystąpieniu w przyszłości. Dopiero niemożność samodzielnego pokonania trudności stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa. Celem pomocy społecznej nie jest bowiem utrzymywanie na koszt podatnika osób i rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Pomoc społeczna ma charakter jedynie uzupełniający, a jej zakres jest uzależniony od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Nadto organ odwoławczy zauważył, że ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym, tzn. nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, jednakże tego nie czynią. Dlatego też osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych w postaci np. zasiłku celowego lub okresowego na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny pod rygorem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że obowiązek współdziałania powinien być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej oraz z dostosowaniem do konkretnej sytuacji i osoby. Przy czym przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym, w tym do skorzystania z uzasadnionych i rozsądnych propozycji tego pracownika mających na celu pomoc osobie w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Zatem roszczeniowa postawa świadczeniobiorcy i brak jego współpracy może być przyczyną odmowy przyznania pomocy. Tymczasem z akt sprawy wynika, że A. Z. oparła swoją egzystencję na środkach uzyskiwanych z pomocy społecznej i jest stałą klientką Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. Jedynym dodatkowym dochodem rodziny są wpłaty na poczet alimentów dokonywane przez L. Z. Ponadto A. Z. mimo pouczeń pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie uporczywie nie akceptuje zapadłego wyroku rozwodowego wpisując nieprawdziwe dane we wnioskach o zasiłek rodzinny i o świadczenie z funduszu alimentacyjnego na córkę, przez co nie może uzyskać wnioskowanych świadczeń. Nie podejmuje także żadnych działań mających na celu ustalenie jej stopnia niepełnosprawności, co mogłoby pozwolić na przyznanie jej renty inwalidzkiej, bądź skorzystania z szeregu innych uprawnień. Z drugiej strony nie rejestruje się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, utrzymując jedynie, że nie pozwala na to jej stan zdrowia. Zdaniem Kolegium A. Z. mimo stosownych pouczeń i wskazań nie podejmuje jakichkolwiek działań mogących doprowadzić do poprawy sytuacji materialnej swojej rodziny i pozwalających na skorzystanie z przysługujących jej uprawnień. Dodatkowo zataja fakt uzyskiwania dochodu w formie należnych jej córce alimentów. Wobec tego organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie doszło do braku współdziałania A. Z. z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. odmawiającą przyznania A. Z. zasiłku celowego na [...]. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła A. Z. W obszernym uzasadnieniu skargi szeroko przedstawiła i opisała swoją trudną sytuację życiową, zdrowotną i materialną oraz wskazała, że zaskarżona decyzja jest błędna. W ocenie skarżącej spełnia ona wszystkie przesłanki do otrzymania wnioskowanej pomocy, która jej się należy. Ponadto skarżąca podniosła, że nie można jej zarzucić braku współdziałania z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w O. Zła współpraca wynika bowiem ze złej woli Ośrodka Pomocy Rodzinie, który nie chce jej zrozumieć i pomóc w skomplikowanej i trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi. Postępowanie administracyjne w przedstawionej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.). Ustawa ta określa rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Przedmiotem niniejszej sprawy jest zatem ocena, czy w świetle przepisów tej ustawy organy administracji publicznej w sposób prawidłowy dokonały ustalenia przesłanek stanowiących podstawę do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Artykuł 4 tej ustawy nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w którym ustawodawca uznał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela w obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Organy pomocy społecznej są zobowiązane zatem jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą ze środków publicznych uprawnia organ do powstrzymania się od jej udzielenia. Stosownie zatem do treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozumieniu tego przepisu jest nieujawnienie otrzymywanych przez skarżącą alimentów na córkę. Za brak współdziałania należy uznać również zachowanie skarżącej polegające na niewystąpieniu z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności, co mogłoby pozwolić na przyznanie jej renty inwalidzkiej bądź skorzystania przez nią z innych uprawnień. Należy zaznaczyć, że skarżąca była wielokrotnie informowana o potrzebie wystąpienia z takim wnioskiem oraz miała dostarczone przez pracownika socjalnego odpowiednie formularze wniosku. Jeżeli zatem A. Z. podnosi, że jest osobą chorą i niezdolną do pracy, to niewątpliwie powinna poczynić kroki celem udokumentowania stopnia niepełnosprawności, którą jest ewentualnie dotknięta, w szczególności, że dotychczas skarżąca nie spełniała przesłanki dotyczącej całkowitej niezdolności do pracy, co Sądowi orzekającemu wiadome jest z urzędu (wyrok w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1219/08). Orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia [..] kwietnia 2003 r. nr [..] stwierdziło bowiem u skarżącej jedynie lekki stopień niepełnosprawności, a z treści tego orzeczenia wynika również, że nie ma żadnych ograniczeń w podjęciu przez skarżącą pracy uwzględniającej jej możliwości psychofizyczne. Jeśli więc dotychczasowy stan zdrowia skarżącej nie uległ pogorszeniu, to niewątpliwie skarżąca powinna poczynić samodzielne starania o uzyskanie pracy lub też zarejestrować się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, co umożliwiłoby jej ewentualne uzyskanie pracy uwzględniającej jej kwalifikacje oraz możliwości psychofizyczne. W tym zakresie skarżąca nie czyni jednak żadnych starań. Kolejną istotną kwestią, na którą organ wielokrotnie zwracał A. Z. uwagę, stanowi mijające się z prawdą oświadczenie skarżącej, że jest mężatką, które skarżąca zamieszcza wypełniając wnioski o świadczenie rodzinne i o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Fakt ten powoduje, że wnioski o te świadczenia pozostają bez rozpoznania na skutek ich nieuzupełnienia w wyznaczonym przez organy terminie. Skarżąca oczywiście może mieć własne zdanie w niniejszej sprawie, jednakże dopóki w obrocie prawnym pozostałej prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w O. z dnia [...] kwietnia 2004 r. sygn. akt [...] orzekający rozwód między nią a L. Z., to jego postanowienia są wiążące dla organów administracji publicznej i błędne przekonania skarżącej nie mogą stanowić podstawy do rozpatrzenia jej wniosków. Fakt, że skarżąca mimo wysiłków pracowników organów pomocy społecznej nie przyjmuje faktu rozwodu do wiadomości i dlatego w wyznaczonych przez organy terminach nie prostuje błędnych wpisów w złożonych wnioskach, czym świadomie pozbawia się możliwości otrzymania wnioskowanej pomocy, a zatem poprawy swojej sytuacji materialnej, niewątpliwie spełnia przesłanki z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto fakt zatajenia przez skarżącą uzyskiwania dochodu w postaci należnych jej córce alimentów świadczy o tym, że skarżąca ubiegając się o pomoc społeczną nie jest skłonna wypełniać obowiązków nałożonych na świadczeniobiorców przez art. 109 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Jest to również przykład braku odpowiedniej współpracy skarżącej z Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w O. Nie ulega wątpliwości, że instytucje pomocy społecznej mają na celu przede wszystkim zapewnienie osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej pomocy w pokonaniu tych trudności. Ustawodawca wśród zasad i celów pomocy społecznej wskazał również na możliwość odmowy jej udzielenia lub jej wstrzymania czy zmodyfikowania w przypadku określonych negatywnie ocenianych zachowań świadczeniobiorcy. Miejsce wskazanych przepisów w ustawie oznacza, jak wielką uwagę zarówno ustawodawca, jak i organy administracji muszą przywiązywać do współdziałania osoby ubiegającej się o przyznanie środków pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazła. Dodatkowo podnieść należy, że rodzina A. Z. od wielu już lat jest objęta właściwą opieką socjalną. Skarżąca wielokrotnie w 2010 r. korzystała ze środków pomocowych właśnie z powodu swojej trudnej sytuacji życiowej. Jednak zachowanie skarżącej będące podstawą odmowy przyznania zasiłku celowego w przedmiotowej sprawie zdaniem Sądu trafnie zostało zakwalifikowane przez organy administracji jako odmowa współdziałania w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Podsumowując powyższe rozważania Sąd stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy oraz dokonały analizy zebranych w sprawie dowodów zgodnie z zasadami określonymi w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 kpa. W uzasadnieniu zaś wydanych orzeczeń podały, w oparciu o prawidłowo zinterpretowane przepisy ustawy o pomocy społecznej, wszystkie powody, dla których skarżącej nie może być przyznane wnioskowane świadczenie w postaci zasiłku celowego. Organy rozstrzygając tę sprawę nie naruszył również granic uznania administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.