I SA/Wa 2097/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Emilia Lewandowska asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2007 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2006 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2006 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 2097/06 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2006 r. Nr [...], odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w W. w rejonie ulicy [...], stanowiącej działki ewidencyjne nr [...], [...] i [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] metrów kwadratowych. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, co następuje. Nieruchomość oznaczona jako działki ewidencyjne nr nr [...], [...] i [...] z obrębu [...], położona w W. przy ulicy [...], stanowiąca własność H. P., została wywłaszczona decyzją z dnia [...] sierpnia 1975 r., znak [...], na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz.64), w związku z przeznaczeniem jej pod budowę kanału odwadniającego zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji nr [...] z dnia [...] stycznia 1974 r. Wnioskiem z dnia [...] marca 2003 r. spadkobierczyni poprzedniej właścicielki nieruchomości domagała się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgodnie z art.136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz.2603 z późn.zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do przepisu art.137 ustawy stała się zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na części wywłaszczonej nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia (pismo Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w W. S.A. z dnia [...] lutego 2005 r.). Z pisma Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w W. z dnia [...] czerwca 2005 r. wynika, że koryto kanału [...] zajmuje część powierzchni działek [...] i [...], zaś działka nr [...] nie została wykorzystana pod budowę kanału odwadniającego. Pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w W. S.A. poinformowało organ I instancji, że przez teren działek nr ew. [...] i [...] przebiega rów odwadniający o nazwie [...] odprowadzający nadmiar wody ze stawu "[...]" natomiast działka nr [...] znajduje się na skraju Parku Leśnego [...] i jest zalesiona. Powyższe ustalenia potwierdzone zostały podczas oględzin przedmiotowego terenu przeprowadzonych w dniu [...] listopada 2005 r. Z powyższego wynika, iż działki o nr ewid. [...] i [...] zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia. Rozpatrywanie spełnienia się tej przesłanki w odniesieniu do działki o nr ewid. [...] jest bezprzedmiotowe albowiem jest to działka nie objęta decyzją lokalizacyjną, przewidującą budowę rowu, a przede wszystkim jest to działka wywłaszczona nie z inicjatywy organu a na wniosek jej ówczesnej właścicielki, powołującej się na to, iż wobec wywłaszczenia dwóch pozostałych działek działka [...] nie będzie się nadawała do racjonalnego wykorzystania. Z orzecznictwa NSA wynika natomiast, iż w tego typu sytuacji o zwrot działki wywłaszczonej na wniosek właściciela ubiegać się można tylko wtedy, kiedy zachodzą warunki do zwrotu nieruchomości wywłaszczonych z inicjatywy organu. Sytuacja taka nie występuje w sprawie. Z tej racji decyzję organu I instancji należało utrzymać w mocy. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniosła R. P.. Skarżąca podniosła, iż ustalenia faktyczne organów odnośnie tego, czy nieruchomość wywłaszczona została wykorzystana na cel wywłaszczenia są powierzchowne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Wojewody [...] na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 – zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało uwzględnić albowiem zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji wydano z naruszeniem art.7 i 77§1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przesłanki zwrotu nieruchomości wywłaszczonej określa art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z tym przepisem poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art.137 ust.1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Zgodnie natomiast z art.137 ust.2 ustawy, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część, jeżeli istnieje możliwość jej zagospodarowania zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot. Organy orzekające w przedmiocie wniosku skarżącej winny były zatem ustalić: po pierwsze, czy doszło do zrealizowania inwestycji, na potrzeby której wywłaszczenie nastąpiło, po drugie, jeżeli do realizacji doszło, to czy pod inwestycję tę zajęta została cała wywłaszczona nieruchomość, czy też tylko jej część. W ocenie Sądu wskazane wyżej okoliczności faktyczne, mające zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie zostały w wyczerpujący sposób wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym. Z uzasadnienia decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 1975 r., znak [...], wynika, iż działki należące do poprzedniczki prawnej skarżącej uległy wywłaszczeniu w związku z ich przeznaczeniem pod budowę kanału odwadniającego (lokalizacja inwestycji Nr [...] z dnia [...] stycznia 1974 r.). W toku postępowania pierwszoinstancyjnego Prezydent W. zwrócił się do kilku organów oraz jednostek organizacyjnych z zapytaniem o datę realizacji inwestycji oraz o wskazanie, na jakiej części wywłaszczonej nieruchomości realizacja ta miała miejsce (do Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w W., Dyrekcji Budowy Wodociągu [...], Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w W. – dalej "MPWIK", Oczyszczalni Ścieków "[...]", Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych [...] W. – dalej "WZMiUW"). W wystąpieniach tych zawarta była prośba o przekazanie stosownej dokumentacji. Za najistotniejsze z merytorycznego punktu widzenia spośród odpowiedzi nadesłanych na zapytanie organu I instancji uznać należy stanowiska MPWiK oraz WZMiUW, które organy obu instancji przyjęły za podstawę ustaleń faktycznych w sprawie. W pismach z dnia [...] lutego oraz [...] grudnia 2005 r. MPWiK wskazał, iż przez teren działek ewidencyjnych nr [...] i [...] przebiega rów odwadniający o nazwie [...] odprowadzający nadmiar wody ze stawu "[...]", natomiast działka nr ewidencyjny [...] znajduje się na skraju Parku Leśnego [...] i jest zalesiona. Spółka nie posiada żadnej dokumentacji technicznej potwierdzającej realizację kanału odwadniającego. W piśmie z dnia [...] czerwca 2005 r. WZMiUW wskazał, iż przez wywłaszczone działki przebiega trasa cieku wodnego, będącego kanałem otwartym o nazwie [...], zaliczonym do urządzeń melioracji podstawowych. WZMiUW wskazał równocześnie, iż z przesłanej przez organ I instancji kserokopii mapy ewidencyjnej wynika, że koryto kanału [...] zajmuje tylko niewielką część powierzchni wywłaszczonych działek nr ew. [...] i [...]. Żadna archiwalna dokumentacja techniczna dotycząca inwestycji nie znajduje się w posiadaniu WZMiUW. Z informacjami przekazanymi przez MPWiK oraz WZMiUW koresponduje wynik oględzin wywłaszczonych nieruchomości przeprowadzonych przez organ I instancji w dniu [...] listopada 2005 r. W sporządzonym na tę okoliczność protokole stwierdza się, że rów melioracyjny zajmuje jedynie część działek [...] i [...], a w pozostałej części jest to teren niezagospodarowany. W ocenie Sądu ustaleń faktycznych poczynionych przez organy w oparciu o wskazane wyżej dowody nie sposób uznać za kompletne. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie ustaliły istotnych okoliczności dotyczących realizacji inwestycji wskazanej w pismach MPWiK oraz WZMiUW. Za okoliczność tego rodzaju uznać należy w szczególności datę realizacji tej inwestycji zwłaszcza w świetle zarzutu odwołania skarżącej od decyzji organu I instancji, iż istniejący obecnie rów odwadniający jest rowem starym, istniejącym przed wywłaszczeniem (do zarzutu tego organ odwoławczy się nie ustosunkował). Z materiału dowodowego wynika również, co przyznaje sam organ, iż inwestycja zajmuje jedynie część wywłaszczonych działek, co oznacza obowiązek organu rozważenia zastosowania w sprawie art.137 ust.2 ustawy (zwrot części niewykorzystanej na cel wywłaszczenia). Powyższe stoi w sprzeczności z art.7 k.p.a., zobowiązującym organ administracji do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz art.77§1 k.p.a., zobowiązującym organ do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Uchybienia te przesądziły o konieczności wyeliminowania decyzji organów obu decyzji z obrotu prawnego. Okoliczności wskazane powyżej muszą zostać wyjaśnione w toku powtórnego orzekania w sprawie w postępowaniu administracyjnym. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145§1 ust.1 lit.c oraz art.152 p.p.s.a.