I SA/Wa 2099/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant Anna Traczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2010 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta W. przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej W. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] o odmowie przyznania E. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w sierpniu 2009 r. z przeznaczeniem na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. E. M. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej W. z wnioskiem o przyznanie mu zasiłku celowego na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł. Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej W. - działając z upoważnienia Prezydenta W. -decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] odmówił przyznania E. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w sierpniu 2009 r. z przeznaczeniem na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że E. M. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego głównym źródłem dochodu jest zasiłek stały w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uwagi na jego trudną sytuację życiową związaną ze stanem zdrowia oraz koniecznością płacenia alimentów na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie, Ośrodek udziela mu dodatkowej pomocy w formie bezpłatnego abonamentu do baru mlecznego i zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności, obuwia, odzieży, środków czystości i leków oraz na opłaty rachunków za energię elektryczną i czynsz. W roku 2009 w miesiącach styczeń-sierpień wysokość udzielonej wnioskodawcy pomocy w formie zasiłków celowych wyniosła łącznie [...] zł - co daje miesięcznie średnią w wysokości [...] zł. W związku z tym organ stwierdził, że nie widzi możliwości udzielenia mu dodatkowej pomocy finansowej w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup biletów [...]. Zgodnie z art. 3 ust. 1 Ustawy o pomocy społecznej "pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka". Zaś art. 3 ust. 4 powyższej ustawy stanowi, że "potrzeby osób i rodzin zwracających się o pomoc powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celowi i mieszczą się w możliwości pomocy społecznej". Forma i rozmiar pomocy świadczonej przez Ośrodek na rzecz wnioskodawcy uzależnione są nie tylko od jego potrzeb i sytuacji bytowej, ale również od sytuacji życiowej innych osób zwracających się o zabezpieczenie ich potrzeb, szczególnie osób nie posiadających własnego dochodu oraz od możliwości finansowych Ośrodka. W przypadku, gdy potrzebujących jest wielu a środki finansowe, jakimi dysponuje pomoc społeczna są ograniczone, Ośrodek zmuszony jest dokonać takiego podziału środków, aby zaspokoić najbardziej pilne i konieczne potrzeby (tj. żywność, lekarstwa, odzież) jak największej liczbie zgłaszających się klientów. W związku z tym Ośrodek korzysta w tym względzie z prawa uznania, kto jest najbardziej potrzebujący, czy przyznać pomoc oraz decyduje o formie i jej wymiarze. W lipcu 2009 r. Ośrodek dysponował kwotą [...] zł na realizację zasiłków celowych i w naturze, z której to kwoty udzielił [...] świadczeń [...] rodzinom. Średnia wysokość przyznanego świadczenia wynosiła [...] zł. Organ dodał, że w sierpniu 2009 r. E. M. została przyznana pomoc w formie zasiłków celowych w łącznej wysokości [...] zł (z przeznaczeniem na zakup żywności, środków czystości, opłatę energii elektrycznej oraz czynszu) i razem z zasiłkiem stałym w wysokości [...] zł - łączna wysokość pomocy, która została przyznana przez Ośrodek wynosiła [...] zł. Wyjaśnił też, iż pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Ma to być pomoc w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nie na poziomie uznanym przez stronę za wystarczająco wysoki. Wobec powyższego Ośrodek uznał, że zgłoszona przez wnioskodawcę potrzeba zakupu biletów miejskich [...] nie mieści się w możliwościach pomocy społecznej Od powyższej decyzji E. M. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. stwierdzając, że jest zbulwersowany i oburzony odmową przyznania mu wnioskowanego świadczenia, powołał się też na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta W. przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej W. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] o odmowie przyznania E. M. zasiłku celowego na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu tego orzeczenia Kolegium stwierdziło, że nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania, bowiem analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wykazała, że merytoryczne rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie budzi zastrzeżeń. Powołując się na treść art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593) organ wskazał, że pomoc społeczna ma na celu udzielenie wsparcia osobom i rodzinom, które nie są w stanie, z różnych przyczyn pokonać trudnych sytuacji życiowych. Odmowa może nastąpić wówczas, gdy udowodnione zostanie, że wnioskujący o pomoc mimo, że znajduje się w trudnej sytuacji jest w stanie sam tą sytuację przezwyciężyć, a jego żądania nie odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, gdyż udzielanie pomocy jest limitowane posiadanymi przez organ administracji środkami pieniężnymi. Również decyzja dotycząca zasiłku celowego, do którego zastosowanie ma art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, nie ma charakteru obligatoryjnego, ale uznaniowy, a wpływ na nią obok prawa materialnego mają przepisy procedury administracyjnej, w tym art. 7 i 77 § 1 kpa oraz przepisy ustawy o pomocy społecznej. Spełnienie kryteriów do przyznania zasiłku celowego nie oznacza, że po stronie wnioskodawcy istnieje roszczenie o przyznanie świadczeń w żądanej wysokości. Organ rozpoznając wniosek musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Kolegium dodało, że z zestawienia średniej wysokości przyznanego świadczenia przez OPS - [...] zł ze średnią wysokością przyznawanej miesięcznie pomocy E. M. - [...] zł ewidentnie wynika, że otrzymuje on pomoc czterokrotnie wyższą niż przeciętna. Przytoczyło też wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2007 r. (I SA/Wa 272/07, LEX nr 328249), w którym Sąd wskazał, że : "Pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Innymi słowy, zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań". W związku z tym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że przyznanie E. M. świadczenia w formie zasiłku celowego przeznaczonego na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł nie odpowiada celom pomocy społecznej (nie stanowi niezbędnej pomocy bytowej), a poza tym nie mieści się w jej możliwościach. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł E. M. W uzasadnieniu podniósł, że wydane przez Kolegium orzeczenie jest dla niego krzywdzące. Odmowa przyznania zasiłku na zakup biletów [...] spowodowała, że utrudniono mu zrealizowanie zaleceń lekarzy oraz dojazd na rehabilitację i konsultacje u innych lekarzy specjalistów. Skarżący wskazał, że koszty związane z dojazdami były i są dla niego bardzo znaczącym obciążeniem. Uważa zatem, iż spełnia warunki dla wydania decyzji przyznającej mu zasiłek na zakup biletów [...]. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w treści zaskarżonej decyzji i stwierdzając, że przedstawione przez skarżącego zarzuty nie stanowią przesłanek do uwzględnienia skargi. Dodało, że przepis art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego przeznaczonego na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł nie odpowiada celom pomocy społecznej i nie mieści się w jej możliwościach, a poza tym trudno uznać zakup biletów [...] za niezbędną potrzebę, której niezaspokojenie prowadzi do zagrożenia życia lub zdrowia wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że kontrola sądowo – administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2009 r. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta W. przez Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej Ośrodka Pomocy Społecznej W. z dnia [...] sierpnia 2009 r., o odmowie przyznania E. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w sierpniu 2009 r. z przeznaczeniem na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) zwana dalej "ustawą" - na podstawie której wydano zaskarżone decyzje - w art. 2 i 3 stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 ww. ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Użyty w powyższym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a to oznacza, że samo spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje zarówno ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również decyzję odnośnie jej wysokości. Jeśli organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą osoby wnioskującej o zasiłek, a z drugiej strony własne możliwości finansowe uznał, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to takiej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Swoboda działania organu nie zwalnia go oczywiście z obowiązku jak najstaranniejszego działania i przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami kpa. Zatem - w przypadku decyzji uznaniowych - kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa - a więc w sposób przekonywujący. Badając sprawę pod tym kątem Sąd orzekający w sprawie stwierdził, że organy odmawiając przyznania E. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w sierpniu 2009 r. z przeznaczeniem na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. Jak wynika z akt sprawy skarżący od kilku lat korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej. Jego sytuacja materialna i życiowa jest znana pracownikom opieki społecznej i co pewien czas podlega weryfikacji w celu jej zaktualizowania. Dotychczas większość ze zgłoszonych przez E. M. wniosków została załatwiona pozytywnie - dzięki czemu przyznano mu i wypłacono zasiłki okresowe, zasiłki celowe na zakup żywności, obuwia, środków czystości, opłacenie czynszu i energii elektrycznej - co oznacza, że potrzeby te uznano za niezbędne, a zatem takie, które powinny zostać uwzględnione w pierwszej kolejności. Jednocześnie odmawiając przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup biletów [...] - organy szczegółowo taką odmowę uzasadniły. Wyjaśniły, że wzięły pod uwagę nie tylko potrzeby skarżącego, ale również możliwości pomocy społecznej w kontekście posiadanych środków i potrzeb innych osób objętych pomocą. Przedstawiły sytuację finansową Ośrodka Pomocy Społecznej W. dodając, że w miesiącach styczeń - sierpień 2009 r. wysokość udzielonej skarżącemu pomocy w formie zasiłków celowych wyniosła łącznie kwotę [...] zł - co daję średnią miesięczną [...] zł. Natomiast średnia wysokość przyznanego przez Ośrodek świadczenia innym osobom wynosiła [...] zł. Jak wynika zatem z powyższego – pomoc finansowa udzielana skarżącemu była cztery razy większa, niż średnia wysokość pomocy udzielana przez Ośrodek innym rodzinom. Natomiast w miesiącu sierpniu 2009 r. pomoc ta była jeszcze większa i wyniosła kwotę [...] zł (czyli była prawie sześć razy większa) – co wynika z wykazu pomocy znajdującego się w aktach sprawy. Dodając do niej [...] zł zasiłku stałego otrzymamy w sumie kwotę [...] zł miesięcznej pomocy udzielonej skarżącemu w sierpniu 2009 r. W tej sytuacji Sąd uznał, że odmowa przyznania E. M. zasiłku celowego w kwocie [...] zł na zakup biletów [...] jest całkowicie zgodna z prawem, a nawet można powiedzieć, iż znajduje się on pod szczególną opieką ośrodka pomocy społecznej, który w sposób stały i w bardzo dużej wysokości (w porównaniu do przeciętnej pomocy udzielanej innym osobom) dostarcza mu pomocy w ramach posiadanych środków. Podsumowując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w sierpniu 2009 r. z przeznaczeniem na zakup biletów [...] w wysokości [...] zł - nie naruszając przy tym przepisów prawa i nie przekraczając granic uznania administracyjnego - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko. Organy wnikliwie, rzetelnie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy - uzasadniając przekonująco swoje decyzje. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.