I SA/Wa 2099/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku W. K. i J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. i J. K. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: odmówić przyznania W. K. i J. K. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2099/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. K. i J. K. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość. W dniu 29 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga kasacyjna od powyższego wyroku, sporządzona przez pełnomocnika skarżących adw. A. N. wraz z wnioskiem o przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych i wydatków, uzupełniony poprzez nadesłanie sporządzonego na urzędowym formularzu wniosku W. K. i J. K. o przyznanie prawa pomocy (PPF). Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2013 r., sygn. akt. I SA/Wa 2099/12. W dniu 13 września 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął w terminie sprzeciw sporządzony przez pełnomocnika skarżących W. K. i J. K. – adw. A. N. od ww. postanowienia. W związku z powyższym postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2013 r. straciło moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wnioskodawcy podali, że poprzez wywłaszczenie zostali pozbawieni dorobku całego życia oraz stałego dochodu z tytułu wynajmu pomieszczeń w przejętej przez Skarb Państwa nieruchomości. Kwota uzyskanego odszkodowania (odszkodowanie wyznaczone na kwotę [...]zł podwyższone o kwotę [...]zł), ma według wnioskodawców, nie pozwalać na odtworzenie majątku (zakup nieruchomości porównywalnej do przejętej). Skarżący podali, że posiadają dom o powierzchni [...] m² położony na działce o powierzchni [...] m². Skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości [...]zł, skarżąca, prowadząca działalność gospodarczą, zadeklarowała w oświadczeniu, że uzyskuje dochody w skali miesiąca w wysokości około [...] zł. Stwierdzając jednocześnie, że dochód z działalności za rok 2012 to kwota [...] zł. Posiadane zasoby pieniężne skarżący określili jako kwotę wynikającą z uzyskanego odszkodowania pomniejszonego o podatek VAT. W uzasadnieniu sprzeciwu pełnomocnik stwierdził, że łączny miesięczny dochód skarżących wynosi [...] zł brutto, od której należy odliczyć wszelkie należności publiczno-prawne, koszty prowadzenia gospodarstwa domowego, opłaty na leki i rachunki za media. Ponadto wskazała, że z tytułu prowadzonej przez W. K. działalności gospodarczej w roku 2012 r. osiągnęła ona roczny dochód w wysokości [...] zł, co miesięcznie daje kwotę niewiele przekraczającą [...] zł. Podniosła, że wbrew twierdzeniom referendarza środki pieniężne otrzymane z tytułu odszkodowania za przejętą przez Skarb Państwa nieruchomość, skarżący nie mogą przeznaczyć na poczet kosztów postępowania, gdyż kwota ta ma posłużyć na zakup nieruchomości porównywalnej z wywłaszczoną, a dodatkowo została ona pomniejszona o podatek VAT. Tym bardziej, że skarżący wraz z utratą przedmiotowej nieruchomości utracili korzyści z tytułu jej wynajmu. Jednocześnie podkreśliła, że skarżący nie wnioskowali o wykup będącej ich własnością nieruchomości przez Skarb Państwa, lecz przez działanie Skarbu Państwa – wbrew własnej woli zostali pozbawieni swojej własności. Zatem jej zdaniem rekompensata za przejęcie nie może posłużyć na pokrycie kosztów postępowania zmierzającego do powiększenia otrzymanego odszkodowania o podatek VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). W tym miejscu stwierdzić należy, że pomimo iż skarżący w formularzu PPF pozostawili rubrykę nr 4 niewypełnioną, to zakres żądania wnioskodawców (zwolnienie od kosztów sądowych) wynikał w sposób niebudzący wątpliwości ze skargi kasacyjnej, w której zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak również z treści wniesionego sprzeciwu. W tej sytuacji Sąd nie wzywał strony do wypełnienia wskazanej części formularza na zasadzie uzyskania dodatkowego oświadczenia co do treści złożonego już wcześniej oświadczenia procesowego. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Taka zaś sytuacja w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie występuje. Analizując przedmiotowy stan faktyczny, stwierdzić należy, że sytuacja majątkowa skarżących nie daje podstaw do przyjęcia, iż nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że koszty te w chwili obecnej obejmują wyłącznie wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd miał na uwadze, że jest on już drugim wnioskiem W. K. i J. K. oraz okoliczność, że pierwszy rozpoznany został odmownie prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 listopada 2012 r., zatem dokonał oceny również przez pryzmat sytuacji finansowej przedstawionej uprzednio. W poprzednio złożonym wniosku skarżący zadeklarowali, że ich możliwości finansowe pozwalają na poniesienie wydatków w postępowaniu sądowym w kwocie nie wyższej aniżeli kwota 1000 zł. A podkreślenia wymaga, że taka deklaracja była subiektywną oceną skarżących własnych możliwości płatniczych i nabiera tym większego znaczenia, że mimo, iż przedmiotowy wniosek o prawo pomocy nie zawiera już takiego ograniczenia, to obecna sytuacja materialna skarżących w stosunku do deklarowanej poprzednio nie tylko się nie pogorszyła, ale znacznie się poprawiła. J. K. uzyskuje świadczenie rentowe w wyższej wysokości (pierwotnie – [...] zł, aktualnie - [...]zł), natomiast obecne dochody W. K. z prowadzonej działalności gospodarczej pozostają na poziomie około [...] zł (brutto) miesięcznie w odróżnieniu od poprzednio ponoszonej straty. Zatem analiza złożonego oświadczenia majątkowego wskazuje na to, że wnioskodawcy mają zabezpieczone potrzeby bytowe, a ich łączny dochód miesięczny (brutto) to kwota w wysokości [...] zł oraz środki pieniężne pochodzące z uzyskanego odszkodowania za przejętą nieruchomość, wyznaczone na kwotę [...]zł podwyższone o kwotę [...] zł. Pełnomocnik skarżących podnosi, że środki uzyskane z rekompensaty za przejętą przez Skarb Państwa nieruchomość nie mogą posłużyć skarżącym na pokrycie kosztów sądowych, gdyż planują oni przeznaczyć je na zakup nieruchomości porównywalnej z wywłaszczoną. Jednakże w ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie wniosek skarżących by oceniać ich sytuację materialną w oderwaniu od wypłaconego im odszkodowania. Skoro kwota odszkodowania znalazła się na rachunku skarżących to jest ona sumą posiadanych przez nich środków i nie podlega ona jakiemukolwiek wyodrębnieniu w sensie prawnym. Tym samym mogą się one stać źródłem regulowania wydatków w obrocie prywatnoprawnym, jak też nie ma żadnych przeszkód, by mogły one również pokrywać zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, w szczególności pokrywać koszty sądowe w przypadku wszczęcia przez skarżących postępowania sądowego. Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący nie znajdują się w sytuacji, która uniemożliwiałaby im pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu skarżący nie wykazali zatem, że w sytuacji, gdy to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego oraz opłacenie kosztów sądowych (którymi obecnie jest jedynie wpis sądowy od kasacji w wysokości 100 zł) jest poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.