I SA/Wa 21/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2017 r. sprawy ze skargi I. W., A. R., K. W., J. W., T. W., M. C.-D., A. C.-D., S. W. i M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz I. W., A. R., K. W., J. W., T. W., M. C.-D., A. C.-D., S. W. i M. K. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] stwierdził, że zespół dworsko–parkowy o pow. [...] ha wchodzący w skład majątku ziemskiego [...], zlokalizowany na części działki nr [...], stanowiący byłą własność I. W., położony w gminie [...], powiat [...], województwo [...], podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania I. W., działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik O. W., A. R., K. W., T. W., E. C., S. W. i M. K., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. I. W., A. R., K. W., J. W., T. W., M. C., A. C., S. W. i M. K. wnieśli na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie następujących przepisów: art. 156 § 1 pkt 4 w zw. z art. 28 i art. 30 § 4 Kpa poprzez skierowanie decyzji do O. W. oraz E. C., którzy zmarli w trakcie postępowania, a tym samym utracili status strony, zaniechanie wezwania do udziału w sprawie następców prawnych ww. osób, tj. J. W., M. C., A. C.; art. 7, i art. 77 § 1 2 i 4, art. 80 w zw. z art. 140, a także art. 136 i art. 138 § 1 pkt 2 i § 2 Kpa poprzez naruszenie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów; art. 10 § 1 Kpa poprzez niepoinformowanie pełnomocnika wnioskodawców o tym, iż organ zamierza wydać decyzję w sprawie, uniemożliwienie stronom ustosunkowania się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Z uwagi na powyższe skarżący wnieśli o: 1) stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, 2) zobowiązanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do wydania w terminie 30 dni decyzji stwierdzającej, że zespół dworsko–parkowy o pow. [...] ha wchodzący w skład majątku ziemskiego [...], zlokalizowany na części działki nr [...], stanowiący byłą własność I. W., położony w gminie [...], powiat [...] województwo [...] nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ewentualnie w przypadku nie uwzględnienia ww. wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Ponadto w skardze został zawarty wniosek o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu poniesionych kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uwzględnienie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona. Nie budzi wątpliwości Sądu, że zaskarżona decyzja skierowana została do O. W. i E. C., tj. do osób, które zmarły w trakcie postępowania, a tym samym utraciły status strony. O. W. zmarł w dniu [...] grudnia 2014 r., zaś E. C. zmarła w dniu [...] maja 2015 r., a więc przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera normy prawnej, która wprost reguluje kwestię skutków prawnych skierowania decyzji organu do osoby zmarłej. Jednakże zarówno doktryna jak i wypracowane już orzecznictwo sądowe wskazuje, że prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie w takiej sytuacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa (por. wyroki NSA z dnia 11 marca 2008 r., I OSK 1959/06, z dnia 24 listopada 2010 r., I OSK 147/10). Jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Aby można było mówić o postępowaniu administracyjnym, musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Zgodnie natomiast z art. 28 Kpa, status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Ponadto jak wynika z treści art. 30 § 1 Kpa, zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś z art. 8 Kodeksu cywilnego, każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. W związku z powyższym ani O. W., ani E. C. nie mogli być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego, a skoro tak, to w stosunku do nich nie można było skierować podjętego rozstrzygnięcia. Powyższe uzasadniało stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ponieważ zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Wobec stwierdzenia wystąpienia rażącego naruszenia prawa Sąd nie oceniał merytorycznie zasadności skargi. Sąd dostrzegł to, że pełnomocnik skarżących wniósł w skardze o zobowiązanie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 145a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej zwanej "Ppsa" do wydania w określonym terminie decyzji wskazując jej rozstrzygnięcie. Zgodnie z przepisem art. 145a § 1 Ppsa, w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie okoliczności sprawy nie uzasadniają zastosowania tego przepisu. Po pierwsze – w niniejszej sprawie refleksem skierowania zaskarżonej decyzji do osób zmarłych (co obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, z uwagi na wystąpienie podstawy nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa) jest pozbawienie następców prawnych O. W. i E. C. udziału w postępowaniu odwoławczym mimo, że spadkobiercy tychże osób byli już ustaleni (akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] marca 2015 r., Rep. A Nr [...] i z dnia [...] czerwca 2015 r., Rep. A Nr [...]). Wobec tego J. W., M. C. i A. C., zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 Kpa) muszą mieć zapewniony udział także w administracyjnym postępowaniu odwoławczym i możliwość przedstawienia swego stanowiska w sprawie. Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie spór istniejący między skarżącymi, a organem odwoławczym koncentruje się na wadliwie ustalonym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i Wojewodę [...] stanie faktycznym sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją. Skarżący zarzucają organom istotne naruszenie przepisów procesowych – art. 7, art. 77, art. 80 Kpa w zakresie dotyczącym ustaleń organów, co do rozmiaru i charakteru zabudowań na gruncie, istnienia parku, charakteru sadu, powiązań funkcjonalnych zabudowy z pozostałą częścią majątku [...]. Przepis art. 145a Ppsa ma natomiast zastosowanie w sprawach, które nie budzą wątpliwości, co do okoliczności faktycznych sprawy. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 Ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).