I SA/Wa 2104/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2014 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [....] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [....] z dnia [....] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], Prezydent [...] orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego za miesiąc maj 2013 r. wypłacone na córki, Z. i N. K., reprezentowane przez P. K., w kwocie [...] złotych. Jak podniesiono w uzasadnieniu powołanego rozstrzygnięcia, świadczenia z funduszu alimentacyjnego były przyznane na rzecz N. i Z. K., reprezentowanych przez ojca – P. K., w wysokości po [...] złotych miesięcznie, na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W miesiącu czerwcu 2013 roku Urząd powziął informację, iż w dniu [...] maja 2013 r. zmarła dłużniczka alimentacyjna – M. R. Zatem, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługiwały do dnia 4 maja 2013 r. Wobec powyższego, decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2013 r. uchylono decyzję z dnia [...] października 2012 r. przyznającą N. i Z. K. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ wskazał, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego w miesiącu maju 2013 roku zostały wypłacone po dniu [...] maja 2013 r., a zatem po śmierci dłużniczki alimentacyjnej i w związku z tym uznał świadczenia za miesiąc maj 2013 r. za świadczenia nienależnie pobrane. W odwołaniu od ww. decyzji P. K. wskazał, iż nie wiedział o śmierci dłużniczki alimentacyjnej, ponieważ nie miał z nią kontaktu, świadczenia wypłacono już po jej śmierci, wiec nie miał wpływu na realizację wypłaty. Ponadto podniósł swoją trudną sytuację materialną, która nie pozwoli mu na spłatę nienależnie pobranych kwot, które wydał na utrzymanie córek. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W pierwszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz ustalenia poczynione w jego wyniku. Natomiast w części drugiej, po dokonaniu analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy uznał, iż zachodziły podstawy do orzeczenia wobec strony, w trybie określonym w art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt. 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o uznaniu pobranych świadczeń za nienależne. W myśl art. 2 pkt.7 lit. a ww. ustawy, za nienależnie pobrane należy uznać świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Okolicznością powodującą ustanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego była w tym przypadku śmierć dłużniczki alimentacyjnej. Kolegium wskazało również, iż obowiązek zwrotu świadczenia może zostać ustalony dopiero wtedy gdy konkretne świadczenie zostanie uznane w sposób ostateczny za nienależne. Wskazało również, iż dopiero po wydaniu decyzji ustalającej zwrot nienależnie pobranych świadczeń, osoba zobowiązana do zwrotu może ubiegać się od organu właściwego o odroczeni płatności, rozłożenie na raty lub umorzenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. K. wskazał na swoją trudną sytuację dochodową i rodzinną. Wskazał, iż podjął pracę w dniu 7 kwietnia 2014 r., jego wynagrodzenie wynosi [...] złotych, ma na utrzymaniu dwie córki, mieszka z mamą, która jest chora i potrzebuje opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazane. W ocenie Sądu, zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie jak i poprzedzająca je decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym rozstrzygnięcia te powinny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Zaskarżona decyzja o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane za miesiąc maj 2013 r., przyznanych na rzecz N. i Z. K., została podjęta na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1228, ze zm.). Zgodnie z art. 23 ust. 1 powołanej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Stosownie natomiast do art. art. 2 pkt. 7 lit. a ustawy nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Nie budzi wątpliwości, że uprawnienie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest pochodną uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego. Przysługuje ono tak długo, jak długo na zobowiązanym ciążą obowiązki alimentacyjne. Śmierć zobowiązanego, w przypadku świadczeń z funduszu alimentacyjnego będącego dłużnikiem alimentacyjnym, powoduje unicestwienie obowiązków alimentacyjnych, a w ślad za tym i uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pogląd taki, podzielany przez skład orzekający, wyraził m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 5 marca 2013 r., III SA/Kr 1332/12, LEX nr 1305797, przywołanym w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. Odnosząc te ustalenia do rozpatrywanej sprawy trafny jest pogląd organów obu instancji, iż ze względu na śmierć dłużniczki alimentacyjnej, M. R., wygasło uprawnienie jej córek, N. i Z. K., do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w dniu śmierci ich matki. Natomiast, wbrew stanowisku organów orzekających w sprawie, wygaśnięcie to nie nastąpiło od miesiąca maja 2013 r. Należy zauważyć, iż stosownie do art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaca się w okresach miesięcznych. Okres świadczeniowy zaś to okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 2 pkt. 8 powołanej ustawy). Okres świadczeniowy ustalony decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] października 2012 r. obejmował czas od [...] października 2012 do [...] września 2013 r. Śmierć dłużniczki alimentacyjnej nastąpiła w dniu [...] maja 2013 r., a więc przed upływem tego okresu. Mając powyższe na uwadze uznać trzeba, iż w tej dacie pojawiła się okoliczność powodująca ustanie wypłaty świadczenia, wskazana w art. 2 pkt. 7 lit. a powołanej ustawy, stanowiąca podstawę do uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. Świadczenia alimentacyjne wypłacone po tej dacie należałoby zatem traktować jako nienależnie pobrane. Jednakże, zauważyć trzeba, iż przepisy powołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r. nie przewidują możliwości dokonania podziału (np. na poszczególne dni) kwoty świadczenia, które obliczone i wypłacane jest w cyklu miesięcznym. Wobec powyższego, brak jest, w ocenie składu orzekającego, wyraźnych podstaw prawnych do tego, aby w takiej sytuacji uznać, iż wobec ustania prawa do świadczenia w dniu 5 maja 2013 r. świadczenie było nienależnie pobrane za cały miesiąc maj 2013 r. Sąd stoi na stanowisku, iż okoliczność powodująca ustanie prawa do świadczenia mogłaby skutkować jedynie na kolejny miesiąc, o ile decyzja przyznająca świadczenie obejmowałaby dłuższy okres czasu niż w niej wskazany. W świetle przytoczonych uwag, należało uznać zarówno decyzję organu I instancji, jaki i decyzję organu odwoławczego za wydane z naruszeniem prawa materialnego tj. postanowień art. 20 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt. 7 lit. a oraz art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. - w stopniu mającym wpływ na ich treść, ze względu na uznanie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych za miesiąc maj 2013 r. za nienależnie pobrane mimo tego, iż brak było dostatecznych podstaw do przyjęcia takiego stanowiska. Ocena prawna wyrażona w uzasadnieniu wiąże organy administracji orzekające dalej w przedmiotowej sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt 2 sentencji orzeczono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.