I SA/Wa 2115/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz /spr./ Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Asesor WSA Maria Tarnowska Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2005 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz skarżącego M. G. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 2115/04 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r., nr [...]. W uzasadnieniu przedstawiono następujący stan sprawy: Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 1996 r. o podanym numerze, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. z dnia [...] sierpnia 1977 r., nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, na cele [...] Parku Narodowego, nieruchomości położonej w [...] pod nazwą "[...]", oznaczonej jako parcela [...] o powierzchni [...] ha, opisanej w dziale [...] ks. gr. gm. kat. [...] jako własność M. G. oraz ustalającej odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia w kwocie [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez pełnomocnika M. G. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że decyzja o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości i ustaleniu odszkodowania została wydana na podstawie przepisów ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64) i w kontekście zgodności badanej decyzji z przepisami tej ustawy zostało przeprowadzone postępowanie nadzorcze. Cel na jaki została wywłaszczona nieruchomość ujęty był w uchwale Rady Ministrów, nr [...] z dnia [...] grudnia 1960 r. w sprawie uregulowania stosunków własnościowych na terenie [...] Parku Narodowego, a nadto cel wywłaszczenia – ochrona przyrody – stosownie do przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 25, poz. 180 ze zm.) mieści się w pojęciu celu publicznego (art. 3 ustawy). Fakt, że organ wywłaszczeniowy powołał się w uzasadnieniu decyzji na wyżej wymienioną uchwałę Rady Ministrów nie oznacza, iż organ ten naruszył art. 4 i art. 20 ust 1-3 ustawy wywłaszczeniowej zobowiązujący organ wywłaszczeniowy do oceny, czy nie było wystarczającym ograniczenie prawa własności, jak również skorzystania z możliwości zarządzenia ponownego rozpatrzenia przez właściwy organ celowości i prawidłowości lokalizacji. Zgodnie z trybem przepisów art. 16 ust 3 i 4 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. ustalenie właściciela nieruchomości objętej wnioskiem wywłaszczeniowym powinno być dokonane na podstawie odpisu z księgi wieczystej, a w razie braku księgi wieczystej - odpisu dokumentu ze zbioru dokumentów; jeżeli nie było ani księgi wieczystej ani zbioru dokumentów – to na podstawie wyciągu z księgi ewidencji gruntów i budynków. Art. 18 ówcześnie obowiązującego dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57, poz. 319 ze zm.) stanowił, iż domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Z akt archiwalnych sprawy wynika, że organ wywłaszczeniowy oparł ustalenia stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości na wpisie znajdującym się w Państwowym Biurze Notarialnym w N. w księdze wieczystej [...] Gmina W. Zgodnie ze znajdującym się tam wpisem, ostatnim ujawnionym właścicielem działki l.kat. [...] była M. B. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przewidywały możliwość ustalania w postępowaniu wywłaszczeniowym rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości poprzez imienne zawiadomienia oraz publiczne obwieszczenia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego poprzedzone było wystąpieniem do właściciela lub osób prawa jego reprezentujących z ofertą dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, w obwieszczeniu z dnia 1 marca 1976 r. wywieszonym na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy C. w dniach od 6 marca 1976 r. do 26 marca 1976 r., a także w Urzędzie Gminy Z. w dniach od 8 marca 1976 r. do dnia 29 marca 1976 r., co było zgodne z przepisami art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zawiadomieniem (obwieszczeniem), nr [...] z dnia [...] sierpnia 1976 r. Naczelnik Miasta Z. poinformował, iż wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Także decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza Naczelnika Miasta Z., nr [...] z dnia [...] sierpnia 1977 r. była wywieszona na tablicach ogłoszeń Urzędu Miejskiego w Z. w dniach 23 sierpnia 1977 r. - 6 września 1977 r. i Urzędu Gminy Czarny D. przez okres 14 dni. Taki tryb postępowania wywłaszczeniowego był zgodny z art. 45 ówcześnie obowiązującego Kodeksu postępowania administracyjnego. Stosownie do tego przepisu, pisma skierowane do osób nie znanych z miejsca pobytu, pozostawiało się w aktach sprawy, po czym wywieszało się obwieszczenie na okres 14 dni. Pisma te uważało się za doręczone w ostatnim dniu okresu na który wywieszono obwieszczenie. Tym samym zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. organ umożliwił osobom legitymującym się tytułem własności w stosunku do wywłaszczonej nieruchomości zgłoszenie i udowodnienie w toku postępowania wywłaszczeniowego swojego prawa własności, a tym samym wzięcia udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym w charakterze strony. Z powyższego wynika, że nie można było uznać, aby następcy prawni właściciela przedmiotowej nieruchomości nie zostali zawiadomieni o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej oraz o wydaniu zakwestionowanej decyzji wywłaszczeniowej. Decyzja ta ustalała również odszkodowanie należne z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Odszkodowanie ustalone zostało zgodnie z art. 8 ust 8 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. i zarządzeniem nr [...] z dnia [...] stycznia 1974 r. Naczelnika Miasta Z., na podstawie operatu szacunkowego biegłego. Mając powyższe na uwadze Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki, które pozwalałyby uznać, że organ orzekający o wywłaszczeniu nieruchomości dopuścił się rażącego naruszenia prawa bądź by decyzja naruszała inne przesłanki z art. 156 § 1 kpa, wobec czego uznał decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r. za prawidłową. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik M. G. wniósł o uchylenie obydwu decyzji wydanych w postępowaniu nadzorczym. Zarzucił, że naruszają one art. 77, art. 80, art. 107 § 3 i art. 109 § 1 kpa, a także przepisy prawa materialnego, to jest art. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 35 ustawy z dnia 7 kwietnia 1949 r. o ochronie przyrody i przepisy dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla narodowych planów gospodarczych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu podniesiono ponadto, że w trakcie postępowania odwoławczego od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 1996 r. M. G. stał się pełnoletni, czego nie wzięto pod uwagę i skarżący nie był w tym postępowaniu należycie reprezentowany. Zarzucono także, że w zaskarżonej decyzji ogólnikowo stwierdzono, że przedmiotowe wywłaszczenie nastąpiło na cel ochrony przyrody, co według organu mieści się w pojęciu celu publicznego i uznaniu, że wywłaszczenie nastąpiło z zachowanie niezbędnych wymogów i przepisów prawa, zdaniem skarżącego nie zachodziła w sprawie "niezbędność" wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i stwierdzając, że zarzuty skargi stanowią polemikę z uzasadnieniem tej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który na mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stał się z dniem 1 stycznia 2004 r. właściwy do rozpoznania sprawy zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zasadnie strona skarżąca zarzuciła, że w postępowaniu nadzorczym pominięto wyjaśnienie i rozważenie szeregu okoliczności, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji mogło to spowodować przedwczesną odmowę stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości. W pierwszym rzędzie podnieść w sprawie należy kwestie dotyczące stron postępowania. Przystępując do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji administracyjnej organ nadzoru we wstępnej fazie postępowania ustala, czy żądanie zgłoszone w tym przedmiocie pochodzi od strony postępowania, jeśli tak jest i nie zachodzą przeszkody o charakterze przedmiotowym do przeprowadzenia postępowania nadzorczego wszczyna postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Postępowanie to prowadzone jest z udziałem stron weryfikowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji, bądź ich następców prawnych, a także innych podmiotów, jeżeli wykażą, że są stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Decyzja wywłaszczeniowe z dnia [...] sierpnia 1997 r. wydana została w stosunku do M. G., której spadkobiercy nie zostali w sprawie wskazani i nie brali udziału w postępowaniu, a co powoduje konieczność uchylenia obydwu wydanych w postępowaniu nadzorczym decyzji wobec stwierdzenia przesłanki do wznowienia postępowania wymienionej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Ponadto prowadząc postępowanie nadzorcze na wniosek M. G. organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, ze w dniu [...] listopada 1997 r. skarżący uzyskał pełnoletność i nie mogła już działać w jego imieniu jako przedstawicielka ustawowa matka. W dacie wydania kwestionowanej w trybie nadzorczym decyzji ustalona przez organ wywłaszczeniowy właścicielka nieruchomości M. G. już nie żyła, bowiem zmarła w dniu [...] lutego 1975 r. Skierowanie decyzji z dnia [...] sierpnia 1977 r. do osoby nieżyjącej należało ocenić w świetle przesłanek pozytywnych stwierdzenia nieważności decyzji. Organy nie ustosunkowały się należycie do podniesionej w postępowaniu nadzorczym okoliczności, że przed uprawomocnieniem się decyzji wywłaszczeniowej – w dniu [...] września 1977 r. - wydany został akt własności ziemi na rzecz J. G. obejmujący przedmiotową nieruchomość. W konsekwencji tego aktu i dokonanej darowizny swój interes prawny do udziału w niniejszym postępowaniu wywodził skarżący. Ponownie rozpatrując wniosek dotyczący stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta Z. z dnia [...] sierpnia 1977 r., nr [...] organ nadzorczy winien w pierwszej kolejności ustalić krąg podmiotów będących w rozumieniu art. 28 kpa stronami tego postępowania, a następnie z ich udziałem przeprowadzić postępowanie nadzorcze obejmujące szczegółowe ustalenie i rozważenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku.