I SA/Wa 2119/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska (spr.) asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Monika Chorzewska - Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2006 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2005r. Minister Infrastruktury uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] 12.2004 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] sierpnia 1977r. w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i stwierdził nieważność tej decyzji w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość położoną w R. przy ul. [...] ozn. jako działki nr A i nr B o łącznej pow. [...] m2 oraz działka nr C o pow. [...] m2", w pozostałej części tj. dotyczącej oceny legalności wywłaszczenia kontrolowaną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] 08.1977 r. orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w R. przy ul. [...] nr A i nr B o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej własność S. K. oraz działki nr C o pow. [...] m2 stanowiącej własność C. K. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wystąpiła była właścicielka działek S. W. z domu K. i spadkobierczyni C. K. M. S. Z akt sprawy wynika, że zgodnie z art. 6 ust. l ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz.U 74 Nr 10 poz. 64) pismami z dnia 06.07.1977 r. zwrócono się do S. K. i C. K. o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, czym spełniono obowiązek wystąpienia z ofertą nabycia nieruchomości. Do zawarcia umowy jednak nie doszło i Zarząd Gospodarki Terenami wystąpił z wnioskiem z dnia 11.07.1977 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Zawiadomieniem z dnia 13.07.1977 r. poinformowano prawidłowo o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. W zawiadomieniu tym prawidłowo oznaczono właściciela, podano powierzchnię przewidzianą do wywłaszczenia i wnioskującego o wywłaszczenie, wypełniając tym samym wymagania art. 16 w/w ustawy. Jednocześnie zawiadomiono strony o terminie rozprawy, na której miały być rozpatrzone ewentualne wnioski i sprzeciwy. Decyzja o wywłaszczeniu zapadła po przeprowadzeniu rozprawy w dniu [...] 08.1977 r. Z protokołu z rozprawy wynika, że brała w niej udział S. K. i C. K. Organ wywłaszczający nie naruszył więc, w zakresie wywłaszczenia obowiązujących w dacie orzekania, przepisów art. 3 ust. l, art. 6 ust. l, art. 15-17 art. 21 i art. 23 ustawy wywłaszczeniowej. Ocena legalności dokonana przez organ wojewódzki w decyzji z dnia [...] 12.2004 r. w zakresie wywłaszczenia jest zatem zasadna i prawidłowa. Wojewoda [...] nieprawidłowo ocenił natomiast legalność ustalonego odszkodowania. Prezydent Miasta R. ustalając odszkodowanie należne za wywłaszczoną nieruchomość naruszył dyspozycję przepisu art. 22 powołanej ustawy, według którego odszkodowanie należało ustalać na podstawie wyników rozprawy po wysłuchaniu na niej opinii biegłych. Wbrew temu w rozprawie wywłaszczeniowej nie wzięli udziału biegli, bowiem w protokole rozprawy z dnia [...] 08.1977 r., nie odnotowano ich obecności. Wysłuchanie na rozprawie biegłych warunkowało prawidłowe ustalenie wysokości należnego stronom odszkodowania, umożliwiając wyjaśnienie wszelkich wątpliwości co do sposobu jego obliczenia. W mniejszej sprawie strona wywłaszczana nie miała możliwości zapoznania się na rozprawie z opinią biegłego i otrzymania wyjaśnień, tym bardziej że uległa zmianie powierzchnia wywłaszczenia i ustalona wysokość odszkodowania odbiegała od ceny zaproponowanej w ofercie. Wydanie decyzji w zakresie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie wyników rozprawy przeprowadzonej bez udziału biegłych winno zostać zatem uznane za rażące naruszenie art. 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., co powinno skutkować stwierdzeniem nieważności kwestionowanej decyzji w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego wniosła S. W. domagając się jej uchylenia. W skardze wskazuje, że wywłaszczenie powinno być poprzedzone ustaleniem, czy zachodzą ustawowe przesłanki wywłaszczenia określone w art.3, ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zwłaszcza organy powinny ocenić, czy wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna m.in. na cele użyteczności publicznej. W trakcie całego postępowania nie wykazano, aby zachodziła konieczność przeznaczenia tej nieruchomości na ogródki działkowe. Sama przydatność nieruchomości na cel użyteczności publicznej nie była jeszcze wystarczającą przesłanką wywłaszczenia. Ubiegający się o wywłaszczenie winien był wykazać, że nieruchomość jest niezbędna na określony cel użyteczności publicznej, a organ orzekający w sprawie ten fakt ocenić i ewentualnie zweryfikować. Decyzja Prezydenta Miasta R. z dnia [...] sierpnia 1977r. narusza ówczesne prawo także w ten sposób, że niedopuszczalne było wywłaszczanie nieruchomości rolnych. Minister Infrastruktury wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty podane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. Przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie w trybie nadzoru, czy kontrolowana decyzja ostateczna dotknięta jest wadami wyszczególnionymi w art. 156 §1 kpa i w razie stwierdzenia ich zaistnienia wyeliminowanie takiej decyzji z obrotu prawnego. Badając czy zaistniały warunki stwierdzenia nieważności określonej decyzji należy stan faktyczny i prawny odnieść do dnia wydania kontrolowanej decyzji. Stwierdzając nieważność decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] sierpnia 1977r. w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Minister Infrastruktury zasadnie przyjął, że badana decyzja wydana została z rażącym naruszeniem przepisu art. 22 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Natomiast nie można zgodzić się ze stanowiskiem Ministra Infrastruktury że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano w zgodzie z ówcześnie obowiązującym prawem. Stosownie do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wywłaszczenie nieruchomości jest dopuszczalne, jeżeli nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, cele obrony państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Oznacza to, że sama przydatność nieruchomości na cel użyteczności publicznej nie była wystarczającą przesłanką wywłaszczenia. Ubiegający się o wywłaszczenie powinien był wykazać, iż nieruchomość jest niezbędna na określony cel użyteczności publicznej, a organ orzekający o wywłaszczeniu ten fakt ocenić i ewentualnie zweryfikować. Zgodnie z art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 18, poz. 117 z późn. zm.), pracownicze ogrody działkowe są urządzeniami użyteczności publicznej. W świetle powołanych wyżej przepisów obu cytowanych ustaw nie uprawniony jest pogląd o dopuszczalności wywłaszczenia pod ogródki działkowe, każdej nieruchomości. Z materiałów sprawy nie wynika, aby orzekający w niniejszej sprawie Prezydent Miasta R. dokonał oceny "niezbędności" wywłaszczanej nieruchomości na cel użyteczności publicznej, jakim było tworzenie pracowniczych ogrodów działkowych. Nawet gdyby takiej oceny dokonał, to na przeszkodzie wywłaszczeniu stanąłby fakt, iż były to nieruchomości rolne. Okoliczność ta nie budzi wątpliwości wobec znajdujących się w aktach sprawy aktów własności ziemi z dnia [...] maja 1977r. wydanych przez Prezydenta Miasta R. na podstawie ustawy z 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych skierowanych do S. K. i C. K. Następcami prawnymi C. K. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] sierpnia 1992r. [...] są M. S. i S. W. Skoro były to nieruchomości rolne, to wskazanie ich jako nieruchomości niezbędnych dla urządzenia pracowniczych ogrodów działkowych musiało budzić zastrzeżenia faktyczne i prawne, ( art. 3 ust.4 ustawy z 12 marca 1958r.a to także art. 10 ust. 1 Konstytucji PRL z dnia 22 lipca 1952 ) r., Zgodnie z art. art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 1949 r. o pracowniczych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 18, poz. 117) wywłaszczać pod ogródki działkowe można było tereny "odpowiednie". Odpowiednie to nie tylko takie, które pod względem warunków glebowych odpowiadały wymogom upraw działkowych, ale także takie, które można było przejmować zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem. Zatem sam fakt ustawowego uznania ogródków działkowych za urządzenia użyteczności publicznej nie może być uznawany za jedyną przesłankę wywłaszczenia nieruchomości pod rządami przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien rozważyć, czy przedmiotowa nieruchomość była niezbędna i odpowiednia pod ogródki działkowe w świetle obowiązującego prawa. Wobec powyższych wywodów Sąd orzekł jak w sentencji z mocy art.145 §1 pkt.1 lit. a i 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).