I SA/Wa 2121/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska WSA Daniela Kozłowska (spr.) Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kredytu studenckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. B. z Kancelarii Adwokackiej "[...]" Sp. k. w W. przy placu [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] o umorzeniu [...] % pozostałej do spłaty części kredytu studenckiego udzielonego D. S. W uzasadnieniu decyzji Minister podał, że Komisja do Spraw Kredytów Studenckich wydaje opinie w ramach uznania administracyjnego, co nie oznacza dowolności. Komisja jak i Minister podczas opiniowania i podejmowania decyzji mają na względzie art. 7 k.p.a. Zgodnie z § 15 ust. 11 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 października 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich oraz warunków i trybu rozliczeń z tytułu pokrywania odsetek należnych bankom od kredytów studenckich (Dz. U. Nr 186, poz. 1371), Komisja opiera się na dokumentach przesłanych przez stronę. Na ich podstawie ocenia się sytuację życiową kredytobiorcy i jej wpływ na możliwości spłaty kredytu. Na trudną sytuację składa się nie tylko sytuacja materialna, ale również sytuacja życiowa kredytobiorcy, a w szczególności zdarzenia losowe, które powodują nagłe pogorszenie sytuacji bytowej uniemożliwiając lub w znacznym stopniu ograniczając możliwości spłaty kredytu. Istotna jest również – w trakcie opiniowania wniosku i wydawania decyzji przez Ministra – kwestia obciążenia Funduszu Pożyczek i Kredytów Studenckich. Dokumenty, które przedłożyła D. S. potwierdzały pozostawanie w trudnej sytuacji życiowej. Wnioskodawczyni i jej matka znajdują się pod stałą opieką lekarską. Wskazane i udokumentowane zdarzenia losowe, wpływające na pogorszenie sytuacji życiowej, stanowiły podstawę pozytywnego zaopiniowania wniosku i Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z [...] lipca 2006 r. dokonał umorzenia spłaty kredytu studenckiego w wysokości [...] %. W dniu 19 sierpnia 2006 r. zainteresowana złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Biorąc pod uwagę posiadaną dokumentację ustalono, że stan faktyczny nie uległ zmianie. Wymieniona w pismach z 19 sierpnia i 5 października 2006 r. nie przedstawiła nowych okoliczności wskazujących na zmianę sytuacji życiowej, w szczególności na jej znaczne pogorszenie. W związku z powyższym postanowiono o utrzymaniu w mocy decyzji z [...] lipca 2006 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. S. zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację życiową oraz problemy zdrowotne, które uniemożliwiają podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżąca podtrzymała prośbę o umorzenie spłaty kredytu studenckiego. Odpowiadając na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie. Minister opisał czynności poprzedzające wydanie decyzji z [...] lipca 2006 r. i powołując się przedstawione dowody uznał, że zasadne jest dotychczasowe stanowisko w sprawie odmowy umorzenia kredytu w całości ze względu na brak wystarczających podstaw do stwierdzenia, że zachodzą przesłanki określone w § 15 ust. 6 rozporządzenia z dnia 12 października 2006 r. Zgodnie z tym przepisem, kredyt na wniosek kredytobiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji życiowej, może być umorzony w całości, w przypadku trwałej utraty zdolności do spłaty zobowiązań, jeśli kredytobiorca udokumentuje trwałą niezdolność do pracy i trudną sytuację materialną. Podstawą umorzenia jest orzeczenie wydane na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) lub inne orzeczenie traktowane na równi z tym orzeczeniem (art. 15 ust. 7 rozporządzenia). Skarżąca nie przedstawiła takich orzeczeń. Dołączone do skargi dokumenty wskazują jedynie, że skarżąca została skierowana do Poradni Specjalistycznej [...], Poradni [...] i Szpitalnego Oddziału [...]. Z dokumentów tych nie wynika jednak w jakim stopniu stan zdrowia skarżącej wpływa na sytuację życiową i ogranicza możliwość spłaty kredytu. Zainteresowana nie przedstawiła dowodów na okoliczność poszukiwania przez nią pracy. Każdorazowe podjęcie decyzji o umorzeniu części kredytu studenckiego związane jest z koniecznością przeprowadzenia szczegółowej analizy sytuacji życiowej i materialnej kredytobiorcy. Dokonywane jest to przede wszystkim w oparciu o przedstawione przez stronę dokumenty. Powoduje to konieczność wartościowania stopnia, w jakim indywidualna sytuacja życiowa i materialna ogranicza stronie zdolność spłaty zobowiązania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Nadmienić przy tym trzeba, że Sąd w ocenie swojej nie jest związany zarzutami ani wnioskami zawartymi w skardze oraz powołaną w niej podstawą prawną. Ponieważ Sąd uznał, że zaskarżone decyzje naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, skutkowało to ich uchyleniem. Komisja do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich działa w składzie określonym w art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich (Dz. U. Nr 108, poz. 685 ze zm.). W skład Komisji wchodzą: 1) dwaj przedstawiciele Ministra Edukacji Narodowej, 2) dwaj przedstawiciele Ministra Finansów, 2a) przedstawiciel ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, 3) rektor szkoły wyższej lub wyższej szkoły zawodowej (...), 3a) kierownik jednostki organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie (...), 4) czterej przedstawiciele studentów (...). Z przepisu tego wynika więc, że Komisja ma działać w ściśle określonym jedenastoosobowym składzie. Ze znajdującego się w aktach sprawy protokółu z posiedzenia Komisji w dniu [...] czerwca 2006 r. wynika, że jej skład nie był prawidłowy. W posiedzeniu nie uczestniczyli: przedstawiciel ministra właściwego do spraw rozwoju regionalnego, rektor szkoły wyższej lub wyższej szkoły zawodowej (art. 11 ust. 2 pkt 3), kierownik jednostki organizacyjnej prowadzącej studia doktoranckie (art. 11 ust. 2 pkt 3a) i tylko trzech zamiast czterech przedstawicieli studentów. Jeżeli skład organu opiniodawczego (Komisji) został wiążąco ustalony ustawą, to działania tego organu w składzie odbiegającym od ustawowego jest naruszeniem prawa. Niezależnie od trybu ustalania przez Komisję opinii w indywidualnych sprawach (który nie został ujawniony w protokóle), taka zmiana składu Komisji mogła mieć wpływ na podjęte w indywidualnej sprawie rozstrzygnięcia. W konsekwencji uprawnione jest stanowisko, że uchwała Komisji z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w sprawie wniosków o umorzenie spłaty kredytu studenckiego w przypadku trwałej niezdolności do pracy oraz w przypadku trudnej sytuacji życiowej kredytobiorcy, podpisana przez Przewodniczącego Komisji podjęta została z naruszeniem przepisów ustawy, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z przepisem art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w I instancji przez naczelny organ administracji państwowej strona może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku takiego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań. Powyższe oznacza, że rozpatrując sprawę w trybie przepisu art. 127 § 3 k.p.a. organ – w myśl zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 k.p.a. – jest obowiązany ponownie rozpoznać sprawę w całości. Dwukrotne rozpoznanie sprawy polega natomiast na dwukrotnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Nie jest w tym przypadku wystarczające jedynie stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia merytoryczne, lecz konieczne jest by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone za każdym razem postępowaniem. Wniesienie przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obligowało Ministra do ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, tj. zasięgnięcia po raz drugi opinii Komisji, przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Ponieważ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy nie została wydana przez Komisję do Spraw Pożyczek i Kredytów Studenckich ponowna opinia należało uznać, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w istotnym stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżąca przedstawiła dokumenty mające potwierdzać jej trudną sytuację życiową. Decyzja o częściowym lub całkowitym umorzeniu kredytu powinna wynikać z porównania sytuacji skarżącej z sytuacją innych kredytobiorców, wnioskujących o umorzenie kredytu. Porównanie takie powinno być dokonane przez Komisję. Z tego względu Sąd na podstawie arat. 145 § 1 lit. "a" i "c" oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.