I SA/Wa 2122/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) WSA Jolanta Dargas Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] września 2015 r., nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania G. K. od decyzji Burmistrza Gminy [...] z [...] lutego 2015 r., nr [...] o odmowie zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że decyzją Burmistrza Gminy [...] z [...] września 2014 r. skierowano B. K. do Domu Pomocy Społecznej w [...]. Umową z [...] grudnia 2014 r. G. K. zobowiązał się do pomocy na rzecz matki w wysokości [...] zł miesięcznie. Umowa zawarta została na podstawie art. 103 ustawy o pomocy społecznej. Decyzją z [...] stycznia 2015 r., nr [...] Burmistrz Gminy [...] ustalił ponoszenie odpłatności za pobyt B. K. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w sposób następujący: - B. K. - w wysokości [...]% swojego dochodu, czyli [...] zł - G. k. - zgodnie z umową [...] zł - Gmina [...]w wysokości różnicy między opłatą wniesioną przez B. K. i G. K., a kosztem utrzymania w DPS. W dniu [...] lutego 2015 r. G. K. zwrócił się o zwolnienie z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Decyzją Burmistrza Gminy [...] z [...] lutego 2015 r., nr [...] odmówiono G. K. zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...]. W uzasadnieniu wskazano, że G. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z K. S. K. S. odmówiła podania informacji o wysokości jej dochodów, wobec czego nie jest możliwe ustalenie, czy zachodzą przesłanki do całkowitego zwolnienia wnioskodawcy z odpłatności. Odwołanie od tej decyzji złożył G. K. podnosząc, że ponoszenie opłaty jest rażąco krzywdzące. Wniósł o uchylenie decyzji i zwolnienie go z ponoszenia opłaty w całości. Powołał się na treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł też, że umowę w przedmiocie opłaty skonstruowano wadliwie, albowiem nie wskazano sposobu jej rozwiązania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wystąpiło do Ośrodka Pomocy Społecznej o sporządzenie nowego, aktualnego wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą, celem ustalenia jego aktualnej sytuacji materialnej. Organ I instancji poinformował, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z G. K. jest niemożliwe, ponieważ jego konkubina odmawia skontaktowania z nim pracownika socjalnego, a wnioskodawca nie podał innego kontaktu. Rozpoznając sprawę organ przytoczył treść art. 60 ustawy o pomocy społecznej wskazując m. in., że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 61 ust.1 ustawy o pomocy społecznej: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1. mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie z art. 60 ust 2 ustawy opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Organ podkreślił, że G. K. zobowiązał się do ponoszenia opłaty w wysokości [...] zł miesięcznie za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Następnie zaś złożył wniosek o całkowite zwolnienie go z obowiązku wnoszenia opłaty. Kolegium przytoczyło treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym: osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja wydawana na podstawie art. 64 ustawy ma charakter uznaniowy. W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 kpa, tzn. mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Kolegium podało, że nie jest możliwe zwolnienie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny - matki - w domu opieki społecznej, jeżeli ten, kto wnioskuje o takie zwolnienie uniemożliwia ustalenie jego sytuacji materialnej. G. K. wnosi o zwolnienie go obowiązku ponoszenia opłaty, uzasadniając to trudną sytuacją materialną, jednocześnie zaś nie pozawala na prawidłowe ustalenie tej sytuacji. W ocenie organu to działanie wnioskodawcy nie pozwala na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, a co za tym idzie - na zbadanie, czy istnieją przesłanki do zwolnienia. Kolegium wskazało, że próbowało w postępowaniu drugoinstancyjnym zbadać sytuację materialną skarżącego na dzień wydawania swojej decyzji, jednakże ze względu na postawę konkubiny skarżącego nie było to możliwe. Postawa ta i odmowa skontaktowania pracowników OPS z G. K. potwierdziła, że odmowa zwolnienie z ponoszenia opłaty ze względu na uniemożliwienie ustalenia stanu faktycznego była uzasadniona. Odnosząc się do zarzutu "wady" umowy o wnoszeniu opłaty Kolegium wskazało, że jest on nieuzasadniony. W § 1 w zdaniu pierwszym umowy brak jest przecinka między słowem "matki" a słowem "pani", co nie oznacza, że nie wiadomo, których osób umowa dotyczy. Umowa zawiera takie ustalenia, jakie w niej wpisano i co G. K. zaakceptował, podpisując umowę. Natomiast twierdzenia rzekomego "wymuszenia podpisania umowy" nie mają, zdaniem organu, żadnego potwierdzenia w materiale dowodowym. Jak wynika z akt administracyjnych matka skarżącego – B. K. zmarła [...] kwietnia 2015 r. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę wniósł G. K. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie, przepisów postępowania administracyjnego w stopniu istotnym dla jego wyniku, tj. przepisów art. 7, 8 , 9 i 10 § i kpa, przez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz przepisów art. 77 § 1 kpa i 80 kpa, przez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w sposób wyczerpujący oraz uznanie, iż nie udowodnił swojej trudnej sytuacji życiowej uzasadniającej zwolnienie od kosztów pobytu matki w domu pomocy społecznej. Zdaniem skarżącego skutkowało to przyjęciem, że: powinien partycypować w kosztach pobytu mojej matki B. K. w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie [...] zł miesięcznie, podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy wskazuje, że jego sytuacja życiowa (w tym stan zdrowia, sytuacja materialna) nie pozwala na ponoszenie odpłatności. Skarżący podał, że od stycznia do kwietnia 2015 był na zasiłku chorobowym, obecnie jest na zwolnieniu lekarskim, po ustaniu stosunku pracy, przysługuje mu jedynie zasiłek chorobowy, który przeznacza w całości na swoje niezbędne koszty utrzymania. Tym samym nie jest w stanie ponieść ww. kosztów bez uszczerbku dla utrzymania swojej osoby. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. - art. 58 ust. 1 w zw. z art. 60 w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez zobowiązanie go do odpłatności za pobyt matki w DPS, w sytuacji, gdy w okresach od [...] do [...] stycznia, [...] lutego, od [...] marca do [...] kwietnia matka przebywała w szpitalu w [...], w związku z czym wydatki związane z jej pobytem w DPS w tym okresie nie mogły być poniesione i nie powinien zostać obciążony obowiązkiem ich zwrotu, - art. 64 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ustalenie, że nie spełnia wymogów do zwolnienia z odpłatności, podczas gdy powinien z ww. opłaty być zwolniony w całości, albowiem występują uzasadnione okoliczności, w tym stan niepełnosprawność, fakt że utrzymuje się z jednego zasiłku, który przeznacza na utrzymanie i nie jest w stanie partycypować w kosztach utrzymania matki bez uszczerbku dla utrzymania swojej osoby. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez zwolnienie go w całości z odpłatności, ewentualnie o zwolnienie z tego obowiązku, względnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. Sąd w trybie art. 106 § 3 ppsa dopuścił dowód z oryginałów dokumentów załączonych do skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. W myśl art. 60 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Mieszkaniec domu pomocy społecznej wnosi opłatę, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu. W myśl przepisów ustawy regulujących postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej, a w szczególności art. 103 ust. 2 ustawy, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi (...) mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub powodów, o których mowa w art. 64. Zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli wystąpią okoliczności wskazane w przepisie. W tym miejscu podnieść należy, że zgodnie z piśmiennictwem i poglądami wypracowanymi w orzecznictwie sądów, z art. 103 ust. 2 ustawy wynika, że to obie strony stosunku prawnego (umowy) kształtują jego treść (por. Komentarz do ustawy o pomocy społecznej St..Nitecki, Wrocław 2013 r., str. 719). Z art. 64 ustawy niewątpliwie wynika uznaniowy charakter wydawanego na jego podstawie rozstrzygnięcia o zwolnieniu osoby z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w całości lub w części. Tym samym wybór sposobu załatwienia tego rodzaju wniosku zależy wyłącznie od woli organu właściwego do ustalenia tej opłaty, co nie może jednak oznaczać dowolności wydanego w wyniku jego rozpatrzenia rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, a także dokumenty załączone do skargi, które Sąd dopuścił jako dowody w sprawie, uzasadniały wydanie decyzji o odmowie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Skarżący po raz pierwszy wystąpił o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej pismem z [...] września 2014 r., jeszcze na etapie starań matki o skierowanie do placówki. Wówczas skarżący pomimo orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - wydanym do [...] maja 2015 r.- pracował zarobkowo i zarabiał [...] zł netto (pismo pracodawcy z [...] września 2014 r.). Kolejny wniosek skarżący złożył [...] lutego 2015 r. Pierwszy wniosek skarżący uzasadnił umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, chorobą cukrzycy i układu oddechowego oraz niepełnosprawnością partnerki z którą mieszka. Kolejny wniosek uzasadnił utratą pracy, przebywaniem na zwolnieniu lekarskim i problemami z uzyskaniem świadczenia z ZUS. Podczas wywiadów środowiskowych przeprowadzonych [...] września 2014 r. i [...] lutego 2015 r. ustalono, że skarżący zamieszkuje w mieszkaniu swojej partnerki K. S., z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jest ona osobą niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim. W dacie przeprowadzania wywiadów pobierała rentę z ZUS i pracowała. Jednakże partnerka skarżącego nie chciała ujawnić wysokości świadczenia rentowego jak i wynagrodzenia za pracę. Również na zlecenie organu odwoławczego nie udało się organowi I instancji przeprowadzić ze skarżącym wywiadu odnośnie jego aktualnej sytuacji materialnej, w szczególności czy podjął pracę, czy czerpie dochody z mieszkania, którego jest właścicielem. Należy bowiem wskazać, że skarżący otrzymał w drodze darowizny od matki mieszkanie, w którym nie zamieszkuje, gdyż mieszka w mieszkaniu konkubiny. Wprawdzie skarżący stwierdził, że przyczyną darowizny było zadłużenie mieszkania przez matkę i konieczność spłacenia jej długów, to jednakże nadal jest jego właścicielem. Jak wskazał na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. mieszkanie "stoi puste" a on opłaca wszelkie świadczenia. Skarżący pomimo utraty z dniem [...] grudnia 2014 r. pracy, zawarł w dniu [...] grudnia 2014 r. umowę w przedmiocie świadczeń pieniężnych na rzecz matki w związku z jej pobytem w domu pomocy społecznej, zobowiązując się do uiszczania miesięcznej kwoty [...] zł. Oznacza to, że skarżący miał środki na ponoszenie opłat, gdyż w przeciwnym razie odmówiłby zawarcia umowy. Stanowisko skarżącego, że został przymuszony do zawarcia umowy nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy i jest sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego. Istotne jest to, że skarżący będąc właścicielem mieszkania, nie zamieszkuje w nim, a jak wskazał na rozprawie sądowej, od chwili darowizny ponosi za to mieszkanie wszelkie opłaty. Oznacza to, że sytuacja skarżącego jest na tyle dobra, że pozwala mu na utrzymywanie lokalu, bez konieczności jego wynajmowania w celu poprawienia swojej stacji materialnej. Natomiast z załączonych do skargi dokumentów wynika, że skarżący w okresie od [...] stycznia do [...] czerwca 2015 r. pobierał zasiłek chorobowy w kwotach netto: styczeń - [...] zł, luty [...] zł, marzec [...] zł, kwiecień [...] zł, maj [...] zł i czerwiec [...] zł. Natomiast konkubina skarżącego K. S. w okresie od [...] stycznia do [...] kwietnia 2015 r. pobrała wynagrodzenia za pracę w kwotach netto: styczeń [...] zł, luty [...] zł, marzec [...] zł kwiecień [...] zł. Ponadto otrzymuje ona rentę z ZUS, której wysokości nie ujawnia. Wysokość uzyskiwanych dochodów (bez renty K. S.) przez partnerów (pomimo dolegliwości wywołanych chorobami), fakt ponoszenia opłat za niezamieszkały lokal, będący własnością skarżącego oznacza, że uiszczanie kwoty [...] zł tytułem częściowej opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej pozostawało w zakresie możliwości skarżącego. Organ więc nie naruszyły przepisu art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Jak wyżej wskazano B. K. zmarła [...] kwietnia 2015 r. Z przyczyn wyżej podanych niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia przez organy przepisów art. 58 ust.1, art. 60 art. 61 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Art. 58 ust. 1 ustawy stanowi, że wydatki związane z zapewnieniem całodobowej opieki mieszkańcom oraz zaspokajaniem ich niezbędnych potrzeb bytowych i społecznych w całości pokrywa dom pomocy społecznej. Jednakże nie oznacza to, że pobyt pensjonariusza w takim domu jest bezpłatny. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Natomiast o tym kto ponosi tę odpłatność i do jakiej wysokości stanowi art. 61 ustawy. Z kolei zarzuty skargi dotyczące ponoszenia opłaty również za okres, w którym matka przebywała w szpitalu pozostają poza oceną w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest odmowa zwolnienia od odpłatności na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Organy nie naruszyły przepisów postępowania wskazanych w skardze. Organy zgromadziły niezbędne dowody konieczne do wydania decyzji, przeprowadziły wywiad środowiskowy. Nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu na zlecenie organu odwoławczego z uwagi na brak kontaktu skarżącego z organem pomocowym. Z kolei nie podanie przez konkubinę skarżącego swoich dochodów pozostawało poza możliwością ustaleń w tym zakresie organu. Dopuszczone przez Sąd dowody z oryginałów dokumentów potwierdziły prawidłowość rozstrzygnięć organów. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd z mocy art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.