I SA/Wa 2123/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie : asesor WSA Mirosław Gdesz (spr.) asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Ilona Sułek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2006 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz T. H. kwotę 394 (trzysta dziewięćdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania T. H., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za szkodę rzeczywistą i utracone pożytki w związku z wydaną przez Starostę C. decyzją z dnia [...] marca 2000 r. nr [...] o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w O. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 6 czerwca 2004 r. T. H. wystąpił do Starosty C. z wnioskiem o ustalenie w trybie art. 160 Kpa odszkodowania w związku z niewykonaniem przez Starostę wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 1995 r. w przedmiocie przywrócenia władania nieruchomością wywłaszczoną byłemu właścicielowi. Wnioskodawca wskazał, że Starosta C. decyzją z dnia [...] marca 2000 r. nr [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (działki pgr pgr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. I w tej decyzji upatruje źródła swoje szkody, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania. Organ wskazał, że zgodnie z art. 160 § 1 Kpa stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 Kpa albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie. Skoro natomiast w przedmiotowej sprawie nie została wydana decyzja stwierdzająca nieważność decyzji Starosty C. z dnia [...] marca 2000 r., która po rozpatrzeniu odwołania została utrzymana w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2000 r. nr [...], to ze względu na brak wadliwej decyzji, wniosek o ustalenie odszkodowania w trybie art. 160 Kpa jest bezzasadny. Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania T. H., decyzją z dnia [...] września 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] o umorzeniu postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Organ drugiej instancji wskazał, że skoro T. H. swoje roszczenie wywodzi z decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2000 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty C. z dnia [...] marca 2000 r., a brak jest decyzji albo orzeczenia sądu administracyjnego stwierdzającego nieważność tych decyzji, to postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania jest bezprzedmiotowe. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniesiono, że umorzenie postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania jest niesłuszna. Skarżący wskazuje, że od 1989 r. nieruchomość jest zbędna na cel wywłaszczenia i przekazanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej pozbawiło skarżącego możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego stanowi rzeczywistą szkodę w rozumieniu art. 160 Kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione przez skarżącego. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. Stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Badane decyzje zostały wydane w ramach sprawy o ustalenie odszkodowania za szkody spowodowane wydaniem decyzji nieważnej i stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 160 Kpa. Jednak zgodnie z art. 160 § 4 Kpa o odszkodowaniu przysługującym stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 Kpa albo stwierdzenia nieważności takiej decyzji, orzeka organ administracji publicznej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia przepisu art. 156 § 1 Kpa albo stwierdził, w myśl art. 158 § 2 Kpa, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Przy czym stosownie do treści art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 162, poz. 1692 ze zm.) do zdarzeń i stanów prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy tj. 1 września 2004 r. - stosuje się przepisy art. 160 Kpa w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. W świetle tej normy przejściowej art. 160 Kpa mógł stanowić materialnoprawną podstawę orzekania o odszkodowaniu, pomimo jego uchylenia z dniem 1 września 2004 r. Zgodnie treścią art. 160 § 5 Kpa, strona niezadowolona z przyznanego jej przez organ administracji publicznej odszkodowania, może wnieść - w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie - powództwo do sądu powszechnego. Regulacja ta oznacza, że o odszkodowaniu orzeka w jednoinstancyjnym postępowaniu administracyjnym organ administracyjny, który wydał decyzję stwierdzającą nieważność albo niezgodność z prawem decyzji wadliwej. Decyzja ta ani nie podlega zaskarżeniu w toku instancji administracyjnej, ani kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. W rezultacie oznacza to, że od decyzji rozstrzygającej sprawę odszkodowania w trybie art. 160 Kpa bez względu na treść rozstrzygnięcia, a więc czy jest to decyzja przyznająca odszkodowanie, odmawiająca jego przyznanie czy też umarzająca postępowanie - nie służy skarga do sądu administracyjnego, lecz - zgodnie z art. 160 § 5 Kpa - powództwo do sądu powszechnego /por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 17 kwietnia 1985 r. sygn. akt II SA 1952/84 - ONSA 1985 Nr 1 poz. 20/. Wykładnia przepisów art. 160 § 4 i 5 Kpa - ugruntowana w orzecznictwie - prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji w sprawie odszkodowania wyczerpuje drogę administracyjną i daje stronie możliwość wszczęcia dalszego postępowania cywilnego /przed sądem powszechnym/ w sprawie o odszkodowanie /por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 2000 r. III SAB 58/98/. Wydanie decyzji administracyjnej w sprawie odszkodowania stanowi konieczną przesłankę wszczęcia postępowania cywilnego, nie zaś etap zwykłego postępowania administracyjnego kończącego się wydaniem wyroku przez sąd administracyjny w wyniku wniesienia skargi na ostateczną decyzję. Skoro stosownie do art. 160 § 5 Kpa strona niezadowolona z przyznanego jej przez organ administracji odszkodowania może, w terminie 30 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, wnieść powództwo do sądu powszechnego, to oznacza, że sprawa o takie odszkodowanie jest sprawą cywilną i należy do właściwości sądu powszechnego, tyle tylko, że przed wniesieniem powództwa do sądu powszechnego konieczne jest wyczerpanie postępowania, o którym mowa w art. 160 § 4 Kpa. Nie ma przy tym znaczenia dla trybu weryfikacji takiej decyzji treść rozstrzygnięcia, a więc czy decyzja przyznaje odszkodowanie, odmawia jego przyznania czy też stwierdza bezprzedmiotowość roszczenia. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że Minister Infrastruktury nie był właściwy organem do rozpatrywania odwołania od decyzji Wojewody [...] wydanej w ramach sprawy o ustalenie odszkodowania, a tym samym zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa, ponieważ orzekł w sprawie zastrzeżonej do właściwości sądu powszechnego. W konkluzji stwierdzić zatem należy, ze zakażona decyzja dotknięta jest wadą nieważności zdefiniowaną w art. 156 § 1 pkt 1 Kpa, co powoduje uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.