I SA/Wa 2125/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Gdesz, Sędziowie sędzia WSA Dorota Apostolidis, sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Z. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] maja 2014r. znak [...], odmawiającej uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009r. znak [...] w sprawie potwierdzenia Z. W. uprawnienia do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M. W. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości W., województwo [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] maja 2014r. W toku postępowania administracyjnego ustalono następujący stan faktyczny: Minister Skarbu Państwa po przeprowadzeniu na wniosek Z. W. z dnia 1 marca 2014r. wznowionego postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009r. orzekającą o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] kwietnia 2008r. odmawiającej potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. W. nieruchomości w W., woj. [...], poza obecnymi granicami RP, decyzją z [...] maja 2014r. odmówił uchylenia decyzji z [...] lipca 2009r. Z. W. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie Minister Skarbu Państwa ww. decyzją z [...] maja 2014r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ wskazał, że M. W. wystąpił pismem z dnia 29 grudnia 1957r. do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] o przyznanie parceli budowlanej jako rekompensatę za pozostawioną na byłym terytorium państwa polskiego parcelę budowlaną o powierzchni [...] m2. Spadkobierca właściciela nieruchomości – Z. W. kolejnym wnioskiem z dnia 20 listopada 2005r. wystąpił do Wojewody [...] o wypłacenie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa. W uzasadnieniu wskazał, że ojciec M. W. w 1933r. kupił parcelę budowlaną w W. i w latach 1938-1939 prowadził budowę domu jednorodzinnego. W 1939r mieszkał i pracował w P. oraz zamieszkiwał w miejscowości Z., aby być bliżej budowanego domu. Oddział w [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 1947r stwierdził, że M. W. pozostawił w W. gmina J., powiat i województwo [...] majątek nieruchomy składający się z parceli pobudowlanej o powierzchni [...] m2. W orzeczeniu tym wykreślono słowo "repatriant" oraz wskazano, ze ostatnim i obecnym miejscem zamieszkania właściciela nieruchomości był P. W protokole z [...] lutego 1947r w Powiatowym Oddziale PUR w [...] wskazano, że M. W. przed ewakuacja zamieszkiwał w P. i wykreślono rubrykę "czas przybycia na teren Polski". Po wezwaniu Wojewody [...] do złożenia dowodów potwierdzających zamieszkanie M. W. w Z. skarżący wskazał, że ojciec zamieszkiwał w Z. przez kilka miesięcy 1938r i do 2 września 1939r, ale nie na stałe, wynajmował tam pokój, doglądał gromadzenia materiałów budowlanych. Celem było stałe zamieszkanie w W. całej rodziny. Organ I instancji w decyzji z [...] kwietnia 2008r odmówił wnioskodawcy potwierdzenia prawa do rekompensaty ustalając, że M. W. przed dniem 1 września 1939 r. oraz po zakończeniu II wojny światowej, zamieszkiwał w P., nie repatriował się do Polski w związku z czym nie spełnił wymogów z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Organ I instancji zwrócił uwagę, że w orzeczeniach Państwowych Urzędów Repatriacyjnych, wydawanych na wniosek osób, które pozostawiły nieruchomości, w rubryce "zam. ostatnio" wpisywane było miejsce zamieszkania przed przybyciem tej osoby do Polski. Po rozpatrzeniu odwołania Z. W., Minister Skarbu Państwa ww. decyzją z [...] lipca 2009r. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. W ocenie organu odwoławczego ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że miejscem zamieszkania właściciela nieruchomości był P., nie repatriował się on do Polski w związku z czym nie spełnia przesłanek z art. 2 ustawy z 8 lipca 2005r. Po rozpoznaniu skargi Z. W. na ww. decyzję z [...] lipca 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 grudnia 2009r oddalił ją wskazując, że organy administracji prawidłowo ustaliły, że właściciel pozostawionej nieruchomości nie był repatriantem, a w dniu 1 września 1939r. mieszkał w P. Z. W. pismem z dnia 1 marca 2014r wystąpił z wnioskiem o wznowienie przedmiotowego postępowania. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z [...] kwietnia 2014r. wznowił postępowanie w sprawie a następnie decyzją z [...] maja 2014r odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] lipca 2009r. W uzasadnieniu organ wskazał, że jedynym potwierdzonym miejscem zamieszkania M. W. był P., wobec czego nie można przyjąć, że zamieszkiwał na byłym terytorium RP w dniu 1.09.1939r. w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005r. Podkreślono, że w toku postępowania wznowieniowego umożliwiono wnioskodawcy złożenie dowodów na okoliczność zamieszkiwania na byłym terytorium RP, w rozumieniu znowelizowanego art. 2 cyt. ustawy, lecz wnioskodawca zarzucił niesłuszność takiego stanowiska i wniósł o rozpatrzenie sprawy w oparciu o przepisy kpa. Pismem z 26 maja 2014r Z. W. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Skarbu Państwa w uzasadnieniu decyzji z [...] maja 2014r. wskazał na nowelizację art.2 cyt. ustawy wprowadzonej ustawą z dnia 12 grudnia 2013r. i dokonał weryfikacji prawomocnego rozstrzygnięcia będącego przedmiotem wznowienia pod kątem oceny spełnienia wymogu zamieszkania przez właściciela pozostawionej nieruchomości w rozumieniu nowego brzmienia przepisu, który został uznany na niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny. Stwierdził, ze podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w decyzji z [...] maja 2014r., że w przedmiotowej sprawie przesłanka zamieszkiwania nie została spełniona również na gruncie obowiązujących obecnie przepisów prawnych. Ustalił, że miejscem zamieszkania M. W. w dniu 1 września 1939r. był P., w tej bowiem miejscowości ześrodkowane były jego stosunki osobiste i gospodarcze w rozumieniu § 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934r. Na taki stan faktyczny w ocenie organu wskazują zarówno dokumenty urzędowe – orzeczenie PUR z [...] kwietnia 1947r., protokół z [...] lutego 1947r., gdzie podaje się P., jako ostatnie i obecne miejsce zamieszkania, jak również oświadczenia samej strony – pisma skarżącego z 20 listopada 2005r., 9 listopada 2007r., gdzie podaje się, że pobyt w miejscowości Z./W. miał charakter tymczasowy. Organ podniósł, ze nie można przyjąć jak wskazuje się w odwołaniu od decyzji Wojewody [...], że W. był miejscem zamieszkania M. W., a P. wyłącznie miejscem czasowego pobytu, ponieważ w P. M. W. pracował, tam też zamieszkiwała jego rodzina. M. W. posiadał jedno miejsce zamieszkania, którym był P., nie posiadał innych tzw. dodatkowych miejsc zamieszkania w rozumieniu przedwojennych przepisów określonych w art. 2 pkt 1 lit.a,b,c. Nie spełniał więc przesłanki zamieszkania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939r. Skargę na ww. decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. W. Wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie rekompensaty. W uzasadnieniu skargi wskazał, że jego ojciec zamieszkiwał w W. tylko i wyłącznie dla zamiaru i urządzenia tam sobie stałego pobytu. Tam ześrodkowane były jego stosunki osobiste i gospodarcze, głównym celem ojca było zamieszkanie w W., a skarżący mógłby studiować w L., a ojciec mógłby być przeniesiony w ramach [...] do [...] koło L. lub na emeryturę. Wskazuje to, że zamiarem i celem było zamieszkiwanie w W. Jeździł tam bardzo często, stale, przez długi czas i wykonywał czynności związane z budową i tam miał zamiar pozostać na stałe. P. był tylko czasowym miejscem pobytu do chwili urzeczywistnienia celu – budowy domu. Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota problemu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy w świetle zgromadzonych w aktach sprawy materiałów dowodowych M. W. spełnił przesłanki ze znowelizowanego art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., nr 169, poz. 1418 ze zm.) tj. 1 września 1939 r. miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów powołanych w wyżej wskazanej normie. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 145a § 1 kpa w związku z art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), dalej zwanej "ustawą zabużańską". Na wstępie zauważyć trzeba, iż w przedmiotowej sprawie kwestia oceny legitymacji wnioskodawcy do uzyskania prawa do ekwiwalentu była już wcześniej w toku administracyjnym instancji i przez tut. Sąd badana. Jednakże, w związku z nowelizacją ustawy zabużańskiej dostosowującej system prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/12, skarżący wystąpił do organu z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji o odmowie przyznania prawa do rekompensaty. W powołanym wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, że wynikająca z art. 2 pkt 1 ww. ustawy z 2005 r. przesłanka "domicylu" a więc wymóg zamieszkiwania osoby uprawnionej w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej odwołująca się wprost do aktualnej definicji zamieszkania prowadziła do zawężenia kręgu osób uprawnionych do przyznania rekompensaty za mienie pozostawione w sytuacji, gdy osoby te przeniosły się na obecne terytorium Polski kilka dni przed 1 września 1939 r. Trybunał zakwestionował zatem rygorystyczne, ścisłe określenie dnia istotnego dla oceny przesłanki zamieszkiwania wskazując, że spełnienie warunku posiadania miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP powinno być rozpatrywane przez pryzmat zdarzeń opisanych w art. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty w szczególności okresów, w których dochodziło do migracji ludności w związku z tzw. "układami republikańskimi" (art. 1 ust. 1 pkt 1-4 ustawy), umową wskazaną w art. 1 ust. 1a ww. ustawy oraz wydarzeniami, o których mowa w art. 1 ust. 2 powyższej ustawy. Skutkiem powołanego wyroku stała się zmiana art. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. W aktualnym brzmieniu przepis ten stanowi, iż: "Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić i posiada obywatelstwo polskie." Z powyższego wynika, iż w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na terytorium byłej RP wprowadzono przesłankę miejsca zamieszkania na tym terytorium – zgodnie z przepisami prawa obowiązującymi przed dniem 1 września 1939 r. Przepisy te – wymienione z znowelizowanym art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej – dopuszczały, między innymi, posiadanie kilku miejsc zamieszkania. Z kolei art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty stanowi, iż: "osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę treść znowelizowanego, art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej, podzielić trzeba stanowisko Ministra Skarbu Państwa, iż opisana wyżej przesłanka zamieszkiwania nie została spełniona również na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów prawa. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika w sposób jednoznaczny, że miejscem zamieszkania M. W. w dniu 1 września 1939r. był P., ponieważ to w tej miejscowości ześrodkowane były jego stosunki osobiste i gospodarcze w rozumieniu ww § 3 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934r. Poza sporem pozostaje, że to w P. właściciel pozostawionej nieruchomości pracował, tam również zamieszkiwała jego rodzina – żona i syn. Taki stan faktyczny wynika też z dokumentów urzędowych a przede wszystkim orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] kwietnia 1947r., gdzie wskazuje się P., jako ostatnie i obecne miejsce zamieszkania M. W., a ponadto wykreśla się w tym orzeczeniu słowo "repatriant". Analogiczny zapis istnieje w protokole z [...] lutego 1947r., a wynika z zeznań świadków złożonych w toku postępowania prowadzonego na potrzeby wydania ww. orzeczenia, składanych nota bene w obecności M. W., gdzie też wpisano P. jako miejsce zamieszkania ojca skarżącego przed ewakuacją, co w ocenie Sądu ma decydujące znaczenie. Należy mieć również na uwadze, że mimo wezwań organu skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na okoliczność, że jego ojciec w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwał poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w miejscowości W. Skarżący w skardze sam stwierdził, że jego ojciec mieszkał w W., dojeżdżał do W. bardzo często i miał tam zamiar pozostać na stałe. Wskazał, że w W. były ześrodkowane jego stosunki osobiste i gospodarcze, co w ocenie Sądu nie polega na prawdzie skoro M. W. w P. pracował i w P. mieszkali jego najbliżsi członkowie rodziny. W skardze powiada się też, że głównym celem ojca skarżącego było zamieszkanie w W., gdyż skarżący mógłby studiować w L., a jego ojciec mógłby zostać przeniesiony w ramach [...] do [...] koło L. lub przejść na emeryturę. Z powyższego wynika jednoznacznie, tak zresztą jak to przyjmują organy, że W. miał być miejscem zamieszkania M. W. w przyszłości tj. po wybudowaniu domu, kiedy przeniesie się do pracy koło L., bądź przejdzie na emeryturę i zamieszkają z nim najbliżsi. Zatem zamieszkiwanie w W. w wynajętym pokoju związane jedynie z dopilnowaniem zwożenia materiałów na budowę domu, jego ogrodzeniem, czy też rozpoczęciem budowy nie dowodzi, że miejscowość ta była miejscem jego zamieszkania w dniu 1 września 1939r. z zamiarem stałego pobytu (art. 3 ust.1 ustawy z 2 sierpnia 1926r, art. 24 KPC) w rozumieniu znowelizowanego art. 2 ustawy zabużańskiej. Zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy ustaliły prawidłowo, że miejscem zamieszkania M. W. w dniu 1 września 1939 r. był P., zaś fakt, że ojciec skarżącego jeździł do W. raz lub dwa razy w tygodniu, jak również że wynajął tam pokój nie dowodzi, wbrew poglądowi skarżącego, że było to jego miejsce zamieszkania, w którym przebywał z zamiarem stałego pobytu. Wprost przeciwnie, fakt ten świadczy jedynie o tym, że ojciec skarżącego jeździł do W., by dopilnować przyszłej budowy domu na zakupionej działce. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), Sąd orzekł jak w sentencji. ----------------------- 1