I SA/Wa 2133/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. Z. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2133/17 wydanego w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. L. Z. (dalej jako: wnioskodawca/skarżący) wnioskiem z dnia [...] stycznia 2018 r., złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W formularzu PPF wnioskodawca podał, że prowadzi [...] gospodarstwo domowe wraz z [...] oraz jej [...] córką, które nie uzyskują żadnych dochodów oraz nie posiadają jakiegokolwiek majątku (córka [...] wnioskodawcy jest osobą uczącą się). Wskazał, że jedynym dochodem rodziny jest kwota [...] zł, która pochodzi z umowy [...] zawartej ze skarżącym. Ponadto podkreślił, iż opłaty za wynajmowane mieszkanie wynoszą [...] zł miesięcznie plus rachunki za [...], [...], [...], [...] i [...]. Poza tym wnioskodawca przeznacza [...] zł miesięcznie na zakup żywności, a [...] zł za korzystanie z porad lekarskich. Dodatkowo uiszcza na rzecz własnej córki alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. W związku z tym, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznane zostało przez referendarza sądowego za niewystarczające do oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy – został on wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku, stosownie do art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem niewykazania przesłanek przyznania prawa pomocy, poprzez przedstawienie: 1. informacji, z jakich środków wnioskodawca pokrywa koszty utrzymania w wysokości wskazanej we wniosku w sytuacji uzyskiwania dochodów wyłącznie z umowy zlecenia; 2. kopii umowy zlecenia potwierdzającej wysokość uzyskiwanych dochodów; 3. informacji, czy A. Z. jest osobą zarejestrowaną we właściwym urzędzie pracy jako osoba [...] i przedstawienie odpowiednio stosownego zaświadczenia lub wyjaśnienie powodów braku poszukiwania przez wymienioną pracy; 4. kopii składanych przez wnioskodawcę deklaracji podatkowych z ostatnich dwóch lat; 5. wyciągu ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy; 6. kopii dokumentów (rachunków, faktur, przelewów) potwierdzających ponoszenie wydatków wskazanych w formularzu PPF, w szczególności opłat za [...], [...], [...]; 7. informacji o posiadanych pojazdach zarejestrowanych na wnioskodawcę z podaniem marki i daty produkcji. Wykonując powyższe wezwanie w piśmie z dnia [...] lutego 2018 r. (data nadania), wnioskodawca wyjaśnił, że jest zmuszony dorabiać zarobkowo poprzez wykonywanie dorywczo prac [...] i świadczenie dodatkowych usług [...], polegających m.in. na naprawie [...] oraz [...]. Wskazał, że otrzymuje również pomoc finansową od matki i siostry zamieszkałych w W. Jednocześnie dochody zamieszkującej z nim partnerki, jak ujawnił, obejmują otrzymywane alimenty oraz środki z programu 500+. Ponadto oświadczył, że nie posiada kont bankowych, nieruchomości ani żadnych ruchomości ([...]). Ponoszone koszty utrzymania, jak wskazał, obejmują poza czynszem również opłacanie (co drugi miesiąc) kosztów zużytego [...] ([...] zł) i [...] ([...] zł). [...] i [...] stanowią koszt [...] zł. Do powyższego pisma skarżący załączył kopię aneksu do umowy o pracę A. Z., PIT-11 za 2016 i 2017 r., informacje roczne ZUS dla osoby ubezpieczonej wskazujące na tytuły ubezpieczenia, kopię umowy najmu lokalu mieszkalnego, umowy [...] zawarte pomiędzy wnioskodawcą a P. oraz zaświadczenie o dochodach, potwierdzające wysokość deklarowanych dochodów z zawartej umowy zlecenia. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2133/17, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że ustawową przesłanką przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie pozostaje wykazanie przez zainteresowanego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem referendarza sądowego wnioskodawca w swoim oświadczeniu zamieszczonym w formularzu wprawdzie wskazał, że w takiej sytuacji znajduje się, niemniej wniosek ten nie znalazł potwierdzenia w zgromadzonych informacjach i wyjaśnieniach dotyczących sytuacji osobistej i materialnej strony. Przytaczając orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego referendarz sądowy zaznaczył, że zainteresowany formułując żądanie przyznania prawa pomocy zobowiązany jest przedstawić pełną informację o swojej sytuacji materialnej w sposób wskazany w formularzu PPF, a gdyby to okazało się niewystarczające, stosownie do art. 255 p.p.s.a., przedłożyć dodatkowe dokumenty i złożyć wyjaśnienia. Odstąpienie od przedstawienia jakichkolwiek wyjaśnień albo przedstawienie ich w sposób niepełny i wybiórczy uniemożliwia bowiem ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej zainteresowanego. W konsekwencji strona powinna liczyć się z tym, iż sąd nie będzie dysponował materiałem dowodowym wystarczającym do uwzględnienia jej wniosku. W ocenie referendarza sądowego w niniejszej sprawie wnioskodawca przedstawił wyjaśnienia, które podważyły w jego oświadczenie zawarte w formularzu PPF. Jednocześnie wyjaśnienia te nie mogły zostać potraktowane jako uzupełnienie braków tego oświadczenia, albowiem były na tyle ogólnikowe i niepełne, że uniemożliwiały jakąkolwiek ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Z ujawnionych informacji nie dało się rozważyć podstawowej dla postępowania kwestii, jaką jest całkowity dochód członków rodziny wnioskodawcy. Referendarz sądowy wskazał, że nie można było jednoznacznie ustalić dochodu wnioskodawcy oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca zaniechał ujawnienia pełnych informacji na temat środków, którymi rodzina dysponuje, pominął wysokość pomocy finansowej od innych członków rodziny zamieszkałych w W. oraz dochody uzyskane ze świadczonych przez niego dorywczo usług. Nie uwzględnił ponadto, że jego [...], jak wynika z przedłożonego aneksu do umowy o pracę, w chwili składania wniosku, była zatrudniona na umowę o pracę i uzyskiwała z tego tytułu określone dochody ([...] zł), które podwyższały otrzymywane alimenty i świadczenie z programu 500+. Zdaniem referendarza sądowego opisane zachowanie skarżącego uniemożliwiło rozważenie, czy sytuacja osobista i majątkowa przedstawiona we wniosku i dodatkowych wyjaśnieniach rzeczywiście dowodzi umiarkowanych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Referendarz sądowy zauważył także, że koszty utrzymania rodziny wnioskodawcy ze względu na konieczność wynajmu mieszkania znacznie przewyższają ujawniony przez wnioskodawcę dochód, a z przedstawionych wyjaśnień nie wynika, by skarżący deklarował, że jest osobą zadłużoną. W konsekwencji referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy, poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Od zapadłego w sprawie postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa administracyjnego, tj. niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych w przedmiotowej sprawie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego – art. 7 i 77 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie a następnie rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie. Wskazał na swoją trudną sytuację materialno-bytową oraz zły stan zdrowia, co kwalifikuje go do otrzymania wnioskowanej pomocy. Dodatkowo podniósł, iż otrzymywana od rodziny pomoc jest pożyczką, co oznacza, że z każdym miesiącem wnioskodawca ma coraz większe długi. Nie jest istotne, iż pożyczył pieniądze od rodziny ponieważ i tak musi je zwrócić. Natomiast prace dorywcze jakie podejmuje wnioskodawca nie stanowią znaczącego dochodu. Jednocześnie podniósł, iż ze względu na stan zdrowia nie pracuje już dorywczo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja ta ma bowiem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zatem występując o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, strona musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Referendarz sądowy słusznie wskazał, że nie można było jednoznacznie ustalić dochodu wnioskodawcy oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca zaniechał bowiem ujawnienia pełnych informacji na temat środków, którymi jego gospodarstwo domowe dysponowało w dacie składania wniosku. Ponadto referendarz sądowy zasadnie zauważył, iż koszty utrzymania wnioskodawcy i jego domowników przewyższają ujawniony przez wnioskodawcę dochód. Przy czym skarżący w sprzeciwie w dalszym ciągu nie wyjaśnił jakie dochody uzyskuje od siostry oraz matki mieszkających w W. i to pomimo wskazania, że kwoty te stanowią pożyczkę, którą będzie musiał zwrócić. Nie wskazał też obiektywnych przyczyn, popartych odpowiednimi dokumentami, dlaczego nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej, która umożliwiłaby polepszenie własnej sytuacji majątkowej. Ponadto z materiału dowodowego sprawy nie wynika, iż skarżący jest osobą zupełnie pozbawioną środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania, w tym kosztów pełnomocnika z wyboru, przez strony postępowania. Choć Sąd rozumie trudną sytuację życiową, w której znalazł się skarżący, to jednak zauważyć trzeba, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na poniesienie kosztów postępowania jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Prawo pomocy jest instytucją skierowaną do osób bądź nieuzyskujących jakichkolwiek dochodów, bądź uzyskujących je w takim rozmiarze, który powoduje, że dochody te mogą zaspokoić tylko podstawowe potrzeby życiowe i to na wnioskodawcy spoczywa ciężar bezsprzecznego wykazania, iż w takiej sytuacji się znajduje. Natomiast z udzielonych przez skarżącego informacji nie wynika, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga to, że utrzymanie konieczne w rozumieniu powołanego wyżej przepisu należy odczytywać w sposób ścisły, stąd nie każdemu wydatkowi, który jest uznawany przez stronę subiektywnie za niezbędny, taki charakter na gruncie niniejszego postępowania będzie mógł zostać przyznany. Jednocześnie przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie stanowi charakter i złożoność danej sprawy. Sąd rozpoznając wniosek ocenia jedynie wskazaną we wniosku sytuację materialną wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.