I SA/Wa 2137/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent Agnieszka Bieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2011 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania A. W., decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] potwierdzającą B. D. oraz A. W. prawo do rekompensaty (w kwocie [...] zł na rzecz każdej z wyżej wymienionych) z tytułu pozostawienia przez M. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości U., dawne województwo [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] potwierdził na rzecz B. D. oraz A. W. prawo do rekompensaty (w kwocie [...] zł na rzecz każdej z wyżej wymienionych) z tytułu pozostawienia przez M. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości U., dawne województwo [...]. Organ wojewódzki w uzasadnieniu decyzji wskazał, iż z materiału dowodowego niniejszej sprawy (między innymi opisu mienia pozostawionego z dnia 20 lipca 1945 r., zaświadczenia Zarządu Gminy T. z dnia 16 lipca 1938 r., zawiadomienia Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Wzajemnych z dnia 31 maja 1939 r.) wynika odmienna powierzchnia nieruchomości pozostawionej. Wojewoda [...] uznał za wiarygodną powierzchnię określoną w opisie mienia pozostawionego, tj. 0,5 ha wobec faktu, iż data jego sporządzenia jest najbliższa dacie pozostawienia nieruchomości przez M. C. Od powyższej decyzji A. W. wniosła odwołanie wskazując, że powierzchnia gruntu wchodzącego w skład nieruchomości pozostawionej w miejscowości U. wynosi [...] ha, nie zaś [...] ha jakie wskazuje opis mienia pozostawionego z dnia 20 lipca 1945 r. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że M. C. spełnia ustawowe przesłanki niezbędne do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wyżej wymieniona posiadała obywatelstwo polskie, była właścicielką nieruchomości o powierzchni [...] ha wraz z budynkiem mieszkalnym oraz szopą (opis mienia pozostawionego z dnia 20 lipca 1945 r.) pozostawionej w miejscowości U., dawne województwo wołyńskie. Nadto M. C. pozostawiła wyżej wymienioną nieruchomość na byłym terytorium RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w B. z dnia [...] kwietnia 1946 r.) i repatriowała się w trybie tzw. umów republikańskich (zaświadczenie Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...], zaświadczenie Urzędu Miejskiego w G. z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...]. Minister wskazał, że organ I instancji w celu wyjaśnienia obszaru pozostawionego mienia zwrócił się do właściwych instytucji archiwalnych (między innymi pismem z dnia 9 lutego 2007 r., nr [...] skierowanym do Archiwum Akt Nowych w W.). Pismem z dnia 2 lipca 2007 r., nr [...] Archiwum Akt Nowych poinformowało Wojewodę [...] o nieodnalezieniu w zasobie archiwalnym żadnych dokumentów dotyczących pozostawienia przez M. C. nieruchomości w miejscowości U. Zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie, z uwagi na odmienną powierzchnię nieruchomości pozostawionej wynikającą z załączonego materiału dowodowego należy oprzeć się na opisie mienia pozostawionego z dnia 20 lipca 1945 r., który jest najbliższy chwili repatriacji M. C. (tj. sierpień 1945 r.). Minister zauważył, iż Państwowy Urząd Repatriacyjny Wojewódzki Oddział w P. postanowieniem z dnia [...] marca 1947 r., nr [...] odmówił zmiany opisu mienia pozostawionego z dnia 20 lipca 1945 roku w zakresie powierzchni nieruchomości pozostawionej, uznając, iż mimo twierdzeń strony nie ma ku temu żadnych podstaw faktycznych, ani prawnych. Organ zaznaczył, że w ustawie z dnia 8 lipca 2005 roku nie zawarto warunku, odnośnie daty sporządzenia dokumentów potwierdzających przesłanki konieczne celem potwierdzenia prawa do rekompensaty, co w szczególności odnosi się do dokumentów zawierających urzędowy opis mienia (art. 6 ust. 4 pkt 1 ustawy). Niewątpliwie jednak data sporządzenia dokumentu może mieć istotne znaczenie dla oceny, czy dany dokument potwierdza fakt pozostawienia nieruchomości w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jeżeli bowiem prawo do rekompensaty dotyczy wyłącznie nieruchomości pozostawionych w przypadkach wymienionych w art. 1 ustawy, to nabycie tego prawa będzie wymagało ustalenia, że nieruchomość wchodziła w skład majątku w chwili opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub zaistnienia innej okoliczności wymienionej w art. 1 ustawy. Wobec tego, przykładowo, dołączenie do wniosku dokumentu zawierającego urzędowy opis mienia, który został sporządzony przed opuszczeniem (wypędzeniem) może nie być wystarczające do ustalenia, iż nieruchomość wymieniona w tym dokumencie była własnością osoby wymienionej w art. 2 ustawy. Istotne jest bowiem ustalenie stanu majątkowego w dniu opuszczenia lub wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1169/09). W przedmiotowej sprawie bliskość daty wydania opisu mienia pozostawionego w stosunku do cezury czasowej jaką była chwila pozostawienia nieruchomości przez M. C. rodzi konstatację, iż to właśnie temu dokumentowi należy dać wiarę i uznać go jako dowód na okoliczność, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt. 1 - tj. rodzaj i powierzchnię nieruchomości pozostawionej. Minister wskazał, że strony nie przedstawiły żadnych dowodów mogących dowieść, iż M. C. na skutek okoliczności wojennych nie mogła podczas sporządzania opisu mienia określić właściwej, odpowiadającej rzeczywistości powierzchni nieruchomości pozostawionej. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji podjął wszelkie działania w celu zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego. Nie ograniczył się jedynie do obarczenia stron postępowania koniecznością dowodzenia przesłanek istotnych z punktu widzenia potwierdzenia prawa do rekompensaty, ale także podjął działania we własnym zakresie. Zwrócił się do stosownych archiwów (między innymi pismem z dnia 9 lutego 2007 r., skierowanym do Archiwum Akt Nowych w W.). Minister podzielił stanowisko Wojewody [...], że okolicznością decydującą o daniu wiary opisowi mienia pozostawionego jest data jego sporządzenia będąca najbliższą chwili pozostawienia nieruchomości (biorąc pod uwagę wszystkie zgromadzone w sprawie dokumenty). Udowodnienie powierzchni nieruchomości w chwili jej pozostawienia jest przesłanką sine qua non potwierdzenia prawa do rekompensaty, w związku z czym organ I instancji obowiązany jest potwierdzić prawo do rekompensaty (przy spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych) odnośnie tych tylko nieruchomości, których powierzchnia i rodzaj zostały wykazane zgromadzonym w aktach sprawy materiałem dowodowym. Minister za bezsporną uznał okoliczność pozostawienia przez M. C. [...] ha w miejscowości U. Wobec niewykazania pozostawienia gruntów o większej powierzchni w przedmiotowej sprawie należało potwierdzić prawo do rekompensaty jedynie w odniesieniu do nieruchomości określonej w opisie mienia pozostawionego. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] A. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że ze stanowiskiem Ministra można by się zgodzić, gdyby nie to, że skarżąca przedstawiła szereg innych dowodów, wskazujących iż zarówno w 1940 r., jak i w 1943 r. B. C. był nadal właścicielem gospodarstwa o powierzchni nie mniejszej, niż [...] ha. Świadczy o tym zarówno nakaz płatniczy wystawiony przez zarząd Gminy T. na rok [...] jak i zaświadczenie wydane w dniu 5 marca 1943 r. przez Naczelnika Rejonu w T. Dowody te w zestawieniu z dowodem, którego Minister Skarbu Państwa nie kwestionuje - zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń - dowodzą, że B. C. w marcu 1943 r. był nadal właścicielem gospodarstwa o powierzchni [...] ha. B. C. w lutym 1944 r. został wcielony do wojska i zginął na wojnie w dniu 10 października 1944 r. Od lutego 1944 r. sprzedaż ziemi nie była możliwa, gdyż M. C. będąc właścicielką gospodarstwa nie miała prawnej możliwości sprzedaży ziemi. Po B. C. spadek odziedziczyły na podstawie testamentu córki: 6-letnia wówczas B. i 8- miesięczna A. (vide: postanowienie Sądu rejonowego z dnia [...] listopada 2001 r., sygn. akt: [...] w aktach sprawy). Zatem M. C. nie miała żadnej możliwości sprzedaży ziemi, również po śmierci męża. Skarżąca zwróciła uwagę, że okres lat 1943/1944 na Wołyniu był okresem czystek etnicznych i ścierania się frontu niemiecko-rosyjskiego; w tym okresie i okolicznościach nie było miejsca na jakikolwiek obrót ziemią. Biorąc powyższe pod uwagę należy uznać, że zebrane w sprawie dokumenty w sposób dostateczny potwierdzają, iż w skład pozostawionego przez M. C. poza granicami obecnego państwa polskiego mienia wchodziło także gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. W ocenie skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, ponieważ oparta została na jednym tylko dokumencie - urzędowym opisie mienia, bez należytego rozpatrzenia pozostałych dokumentów, z których wynika, że B. C. był właścicielem gospodarstwa o pow. [...] ha do czasu śmierci w październiku 1944 r. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona. Sąd podziela stanowisko Ministra Skarbu Państwa, który czyniąc ustalenia odnośnie powierzchni mienia pozostawionego przez M. C. we wsi U. uznał za wiarygodny dowód w postaci odpisu z opisu mienia pozostawionego, z którego wynika, że poprzedniczka prawna skarżącej pozostawiła zabudowane grunty o pow. [...] ha. Należy mieć na uwadze to, że dla ustalenia prawa do rekompensaty istotne znaczenie ma obszar nieruchomości z chwili jej pozostawienia. Z przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) wynika, że właściwy wojewoda w decyzji potwierdzającej prawo de rekompensaty obowiązany jest podać zwaloryzowaną wartość nieruchomości pozostawionej ustaloną na podstawie wartości nieruchomości pozostawionej określonej w operacie szacunkowym (art. 8 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 3 i art. 11 ust. 1 ustawy). Uszło uwadze skarżącej, że rzeczoznawca majątkowy ma obowiązek określenia wartości nieruchomości pozostawionej według stanu tej nieruchomości (a więc i jej faktycznej powierzchni) istniejącego w dniu jej pozostawienia (6 sierpień 1945 r.) , a nie na stanu istniejącego kilka lat wcześniej (art. 11 ust. 5 ustawy). Wobec tego Minister Skarbu Państwa prawidłowo za miarodajny dla sprawy przyjął stan nieruchomości wynikający z opisu mienia pozostawionego, jako dokumentu wystawionego w dacie chronologicznie najbliższej chwili pozostawienia nieruchomości przez M. C. Sąd zwraca uwagę, że organ administracji przy ocenie tej kwestii był związany orzeczeniem Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z dnia [...] marca 1947 r., L.dz. pod. [...], który uznał za prawidłowy opis pozostawionego mienia dokonany przez Komisję Szacunkową. Skarżąca nie przedstawiła natomiast żadnych przeciwdowodów, z których wynikało by, że pozostawiona nieruchomość w chwili jej opuszczenia przez M. C. miała większą powierzchnię, niż ta wynikająca z opisu mienia pozostawionego znajdującego się w Archiwum Akt Nowych w W. Z pisma Konsula Generalnego RP w Ł. z dnia 10 września 2008 r. wynika zaś, że w zasobach Archiwum Obwodu [...] brak dokumentów dotyczących nieruchomości B. i M. C. pozostawionych w miejscowości U. Sąd nie zgodził się ze skarżącą, że w niniejszej sprawie organy winny da wiarę nakazowi płatniczemu wystawionemu przez Zarząd Gminy T. w dniu 6 kwietnia 1939 r. ([...] ha), zaświadczeniu Zarządu Gminy T. z dnia [...] lipca 1938 r. ([...] ha), czy zaświadczeniu Naczelnika Rejonu w T. z dnia 5 marca 1943 r. ([...] ha). Z przedłożonych dokumentów wynika, że obszar nieruchomości B. C. w miarę upływu czasu zmniejszał się i nie jest wykluczone że w 1945 r. miał obszar [...] ha. Nie można się zgodzić ze skarżącą, że od lutego 1944 r. sprzedaż ziemi nie była możliwa, gdyż właściciel B. C. w lutym 1944 r. został wcielony do wojska i zginął na wojnie 10 października 1944 r., a M. C. nie miała prawnej możliwości sprzedaży ziemi, zaś po B. C. spadek odziedziczyły na podstawie testamentu córki: 6-letnia wówczas B. i 8- miesięczna A. Zdaniem Sądu, zmniejszenie się areału gospodarstwa rolnego we wsi U. wcale nie musiało nastąpić na podstawie czynności cywilnoprawnych (np. poprzez sprzedaż, darowiznę). Skarżąca pomija to, że na terenie ZSRR dochodziło niejednokrotnie do przejmowania gruntów indywidualnych rolników przez państwo np. w ramach tzw. nacjonalizacji mienia. Wobec tego nie można przyjmować jako pewnik założenia, że skoro w marcu 1943 r. przedmiotowe mienie miało [...] ha to i w sierpniu 1945 r. miało taką samą powierzchnię. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.