I SA/Wa 2137/23
WyrokWSA w Warszawie2024-06-14
Skład orzekający: Marta Kołtun-Kulik, Magdalena Durzyńska, Łukasz Trochym
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1991 r. w sytuacji, gdy dla tej samej nieruchomości prowadzone są dwie księgi wieczyste z różnymi wpisami prawa własności, a jedna z nich wskazuje jako właściciela Skarb Państwa, a druga osoby fizyczne?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej oraz sąd administracyjny nie są właściwe do rozstrzygania sporów cywilnoprawnych dotyczących własności nieruchomości, które ujawnione są w dwóch różnych księgach wieczystych. W przypadku niezgodności między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, spór ten powinien być rozstrzygnięty przed sądem powszechnym. Organ administracji jest związany wpisem w księdze wieczystej, a stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z powodu istnienia dwóch ksiąg wieczystych nie może być oparte na domniemaniu niezgodności z rzeczywistym stanem prawnym, jeśli wpis w księdze wieczystej nie został podważony prawomocnym orzeczeniem sądu cywilnego.Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1991 r. dotyczącej działki nr [...]. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił stwierdzenia nieważności w części dotyczącej działki nr [...] i umorzył postępowanie w części dotyczącej działki nr [...]. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności oraz poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i powołanie się na domniemanie z księgi wieczystej, mimo istnienia dwóch ksiąg dla tej samej nieruchomości. Sąd uchylił decyzję Ministra w części dotyczącej umorzenia postępowania, uznając, że nie było podstaw do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania w zakresie działki nr [...].Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję w części, w jakiej utrzymuje w mocy punkt drugi decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 grudnia 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh; oddalono skargę w pozostałej części; zasądzono od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. S. kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Łukasz Trochym ( spr.), Protokolant referent stażysta Magdalena Biadoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 sierpnia 2023 r. nr DAP-WN-727-109/2022/WWP w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. Uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje w mocy punkt drugi decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 grudnia 2022r. nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh; 2. Oddala skargę w pozostałej części; 3. Zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z 25 sierpnia 2023 r., nr DAP-WN-727-109/2022/WWP, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu wniosku J. S. (dalej również jako "Skarżąca"), reprezentowanej przez adwokata, o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 grudnia 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Decyzją z 15 maja 1991 r., nr GG.II.7242/l/38/127/91/Tj, Wojewoda [...] (dalej również jako "Wojewoda/organ komunalizacyjny") stwierdził nabycie z dniem 27 maja 1990 r., przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...], w obrębie nr [...] jako działka nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] (dalej również jako "decyzja komunalizacyjna").
W piśmie z 5 czerwca 2019 r., Prezydent Miasta [...] wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...], obręb [...] jednostka ewidencyjna [...]. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że cześć skomunalizowanej działki [...], zawierającą się w aktualnych działkach ewidencyjnych nr [...]oraz [...], na dzień 27 maja 1990 r. stanowiła współwłasność osób fizycznych (objęta jest również inną księgą wieczystą), dlatego przedmiotowa nieruchomość nie mogła stanowić przedmiotu komunalizacji.
Decyzją z 7 grudnia 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, w punkcie pierwszym – odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nr GG.II.7242/l/38/127/91/Tj, w części dotyczącej aktualnej działki nr [...], z obrębu[...]jednostka ewidencyjna [...]; oraz w punkcie drugim – umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nr GG.IL7242/l/38/127/91/Tj, w części dotyczącej aktualnej działki nr [...] z obrębu [...], jednostka ewidencyjna [...].
Z taką decyzją Ministra nie zgodziła się Skarżąca, która w piśmie z 28 grudnia 2022 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy w całości.
Decyzją z 25 sierpnia 2023 r., nr DAP-WN-727-109/2022/WWP, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 grudnia 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh w całości.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ wyjaśnił, że ze zgromadzonej w postępowaniu prowadzonym przed organem dokumentacji wynika, że kontrolowaną decyzją Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nr GG.II.7242/l/38/127/91/Tj, objęto działkę nr [...] z jednostki ewidencyjnej [...], z obrębu nr [...]. Organ ustalił działka nr [...] powstała z podziału działki nr [...], co wynika z planu podziału nr [...] z 2 lipca 1985 r. Organ ustalił następnie, że działka nr [...] z obrębu [...] objęta Iwh [...] cd. Kw [...] została podzielona na działki nr: [...], [...] i [...]. Działka nr [...] z obrębu [...] podzieliła się z kolei na działki nr: [...], [...] i [...]. Natomiast z karty inwentaryzacyjnej nr 14 stanowiącej integralną część decyzji Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nr GG.II.7242/l/38/127/91/Tj, wynika jak podniósł organ, że działka nr [...] uregulowana była w Iwh [...] KW [...], w której jako właściciel ujawniony był Skarb Państwa. Po przeprowadzonej w 1991 r. komunalizacji działka nr [...] została przeniesiona do KW [...], w której na podstawie decyzji komunalizacyjnej jako właściciela ujawniono Gminę [...]. Wobec powyższego organ uznał, że na dzień wydania decyzji komunalizacyjnej Wojewoda słusznie przyjął, że działka nr [...] stanowiła własność państwową, ponieważ taki właśnie stan właścicielski wynikał z ówcześnie zgromadzonych przez organ komunalizacyjny dokumentów.
Jednocześnie odnosząc się do podniesionej przez Prezydenta Miasta [...] kwestii, iż w skład działki nr [...] wchodzą również parcele objęte KW [...] Wola [...] (obecnie KW nr [...]), gdzie jako współwłaściciele ujawnione są osoby fizyczne, organ wyjaśnił, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Organ podniósł, że domniemanie to może być obalone jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym, a nie w postępowaniu administracyjnym, czy sądowoadministracyjnym. Organ wyjaśnił zatem, że okoliczność, iż ta sama nieruchomość ujawniona jest w dwóch księgach wieczystych może być przedmiotem oceny wyłącznie przed sądem cywilnym w odrębnym postępowaniu.
Uwzględniając powyższe organ doszedł do przekonania, że decyzja Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nie została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, co wypełniałoby przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Co więcej, decyzja ta w tej części nie była obarczona żadną z pozostałych wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 k.p.a., obligujących organ do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Zdaniem Ministra, słusznym zatem było w tej sytuacji wydanie decyzji z 7 grudnia 2022 r. w punkcie pierwszym, tj. części odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej w zakresie aktualnej działki nr [...].
W zakresie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania, organ wyjaśnił, że decyzją z 6 maja 2015 r. Prezydent Miasta [...] orzekł o zmianie danych ewidencyjnych polegającej na wydzieleniu w działce nr [...] (powstałej z objętej decyzją komunalizacyjną działki nr [...]) nieruchomości w wyniku, której powstały nowe działki ewidencyjne nr [...] i nr [...]. Następnie, Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, decyzją z 6 sierpnia 2021 r. stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z 6 maja 2015 r., a Główny Geodeta Kraju decyzją z 23 marca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z 6 sierpnia 2021 r. Jak wyjaśnił organ, decyzja Głównego Geodety Kraju z 23 marca 2022 r. nie została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wobec powyższego organ uznał, że stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta [...] z 6 maja 2015 r. ma ten skutek, iż z działki nr [...] nie powstały działki nr [...] i nr [...]. W ocenie organu nie można w związku z tym, prowadzić postępowania nadzorczego względem decyzji Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nr GG.II.7242/l/38/127/91/Tj, w części obejmującej nieistniejącą działkę nr [...]. Brak przedmiotu postępowania obligował z kolei organ do umorzenia postępowania w myśl art. 105 § 1 k.p.a., o czym prawidłowo, zdaniem Ministra, orzeczono w punkcie drugim decyzji z 7 grudnia 2022 r.
W skardze na powyższą decyzję Ministra, zaskarżoną w całości, którą wniosła Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zarzucono, że narusza ona następujące przepisy prawa:
1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 grudnia 2022 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr GG.II.7242/I/38 z 15 maja 1991 r. stwierdzającej nabycie przez Gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej [...] w obrębie nr [...] - działka [...] - uregulowanej w księdze wieczystej nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], w części dotyczącej działki nr [...] w obrębu [...] jednostka ewidencyjna [...] oraz umarzającej postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr GG.II.7242/I/38 z 15 maja 1991 r. w części dotyczącej działki nr [...] z obrębu [...], jednostka ewidencyjna [...], w sytuacji, w której zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności ww. decyzji;
2) art. 7, 77 i 80 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia przez Ministra wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;
3) art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez powołanie się na domniemanie wynikające z wpisów w księdze wieczystej w sytuacji, w której dla tej samej nieruchomości prowadzone są dwie księgi wieczyste, co wyklucza powoływanie się na ww. domniemanie.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 25 sierpnia 2023 r. oraz poprzedzającej jej decyzji z 7 grudnia 2022 r., oraz przyznanie Skarżącej zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia jej praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny koniecznym jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Jeżeli w toku tak przeprowadzonego postępowania nie zostanie ustalone wystąpienie choćby jednej okoliczności, o których stanowią wymienione powyżej przepisy prawa, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzją z 25 sierpnia 2023 r., nr DAP-WN-727-109/2022/WWP, Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – utrzymał w mocy własną decyzję z 7 grudnia 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nr GG.II.7242/l/38/127/91/Tj, w części (punkt pierwszy) oraz umorzenia postępowania (punkt drugi).
W niniejszej sprawie mamy zatem do czynienia z postępowaniem nadzorczym (nieważnościowym) w stosunku do deklaratoryjnej decyzji komunalizacyjnej z 1991 r.
Odnosząc się do charakterystyki sprawy, wyjaśnienia wymaga, że postępowanie administracyjne prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. nie jest ponownym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, lecz przeprowadzeniem weryfikacji czy dana decyzja jest dotknięta kwalifikowanymi wadami wskazanymi w art. 156 § 1-7 k.p.a., w tym wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Ocena legalności decyzji dokonywana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji odnosi się do aktu już prawomocnego, funkcjonującego w obrocie prawnym i korzystającego z domniemania legalności. Celem przeprowadzenia postępowania nadzorczego przez organ jest zatem ocena czy w przeprowadzonym postępowaniu, podlegającym ocenie, zaistniały takie nieprawidłowości wynikające ze zgromadzonego w nim materiału dowodowego, które należy uznać za spełniające przesłanki do uznania ich za wadę kwalifikowaną postępowania, wymienioną w przywołanym powyżej artykule. Organ administracyjny nie jest zatem władny rozstrzygać sprawy co do jej istoty, jak może to uczynić w postępowaniu odwoławczym, może natomiast działać tylko jako organ kasacyjny.
Minister, podobnie jak w 1991 r. Wojewoda, ustalając prawo własności spornej nieruchomości (w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej - działki nr [...]), opierał się na treści wpisu w księdze wieczystej (vide: lwh [...] kw [...], k. 7 archiwalnych akt komunalizacyjnych), aktualnego na dzień relewantny w świetle postanowień regulujących komunalizację mienia na podstawie art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Tamże na dzień 27 maja 1990 r., w dziale II karta B, jako właściciel działki nr [...] (z podziału, której powstała m.in. działka nr [...]) z obrębu [...] o pow. 5084 m2 ujawniony był Skarb Państwa. Następnie skomunalizowana działka nr [...] została przeniesiona do nowej księgi wieczystej nr [...] – aktualnie prowadzonej dla działek nr [...] oraz [...] (powstałych z podziału działki nr [...]), gdzie jako ich właściciel jest wpisana Gmina [...].
Sąd nie neguje przy tym, że zgodnie z dokumentami przekazanymi do akt sprawy przez wnioskodawcę, w szczególności wykazami synchronizacyjnymi wykonanymi w 2013 r., zachodzi duże prawdopodobieństwo, że działka ewidencyjna nr [...] odpowiada parceli I.kat. [...], natomiast część działki nr [...] odpowiada działce nr [...], która z kolei ma odpowiadać parceli I.kat. [...], i dla których w księdze wieczystej nr [...], jako ich współwłaściciele wpisane są osoby prywatne. Prowadzić to może do wniosku, jak słusznie podniósł Minister, że ta sama nieruchomość (będąca przedmiotem komunalizacji) jest ujawniona w dwóch księgach wieczystych jednocześnie.
Sąd nie oponuję również wobec przytoczonego przez Skarżącą poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego, że jeżeli istnieją dla tej samej nieruchomości dwie księgi wieczyste z różnymi wpisami prawa własności, nie można przyjąć domniemania przewidzianego w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, że ujawnione w księdze wieczystej prawo jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, natomiast rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych przewidziana w art. 5 ww. ustawy jest wyłączona (vide: wyrok NSA z 27 października 2015 r., sygn. akt II FSK 2068/13, LEX nr 1815656).
Wskazać jednak należy, że widniejący w księdze wieczystej (lwh 394 kw 13503), w dziale II karta B, działki nr [...] wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, stanowi na podstawie art. 6262 § 6 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., prawomocne orzeczenie sądu, które wiąże zarówno sąd, który je wydał, strony jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Wiązał także Wojewodę wydającego w 1991 r. decyzję komunalizacyjną. Nie jest więc rolą organów administracji w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w trybie art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, ani tym bardziej sądów administracyjnych, rozstrzyganie ewentualnych sporów cywilnych powstałych na tym tle. A że takowy faktycznie istnieje świadczą chociażby znajdujące się w aktach sprawy odpisy orzeczeń sądu wieczystoksięgowego wydanych w sprawie o sprostowanie oznaczenia nieruchomości (vide: postanowienie Referendarza Sądowego K.M. w Sądzie Rejonowym dla [...] – [...] w [...] z 12 sierpnia 2016 r., sygn. akt [...] oraz postanowienie Sądu Rejonowym dla [...]– [...] w [...] z 15 grudnia 2016 r., sygn. akt [...]). Wniosek złożony przez Prezydenta Miasta [...] w sprawie ujawnienia zmian w księdze wieczystej nr [...] był podyktowany tym, że w ocenie wnioskodawcy, działka nr [...] została ujawniona w księdze wieczystej na podstawie błędnie sporządzonego wykazu zmian gruntowych oraz obejmowała swoimi granicami obszar odpowiadający parcelom I.kat. [...] i [...], stanowiącym część parceli I.kat. [...], objętej księgą wieczystą nr [...]. Rację ma zatem organ, że dla podważenia wpisu w księdze wieczystej skomunalizowanej nieruchomości konieczne jest wszczęcie postępowania przed sądem powszechnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej w trybie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece lub o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że na dzień 27 maja 1990 r. tytuł prawny (prawo własności) do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał osobom prywatnym, a nie Skarbowi Państwa.
Pamiętać przy tym należy również, że nawet jeżeli wpis do wykazu hipotecznego lwh [...] kw [...] był błędny, czego w chwili obecnej Sąd orzekający w niniejszej sprawie w żaden sposób stwierdzić nie może z uwagi na zakres kognicji sądów administracyjnych, to wpisu takiego faktycznie dokonano, czemu nie przeczy sama Skarżąca. Z kolei, pogląd Skarżącej, że było inaczej, czyli że własność spornej nieruchomości w dacie komunalizacji nie należała do Skarbu Państwa a do osób prywatnych, Skarżąca wywodzi w głównej mierze z dokumentacji geodezyjnej wytworzonej wiele lat po wydaniu decyzji komunalizacyjnej, a nie z prawomocnych orzeczeń sądowych. W skardze natomiast, wskazując na nieścisłości zawarte m.in. we wspomnianych wykazach synchronizacyjnych, podniesiono, że niezbędne jest wykonanie kwerendy dokumentacji mapowej, w tym map archiwalnych, która pozwoli określić położenie parceli hipotecznych stanowiących własność osób fizycznych celem naniesienie ich na współczesne mapy z Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego. Prowadzi to do wniosku, że sama Skarżąca nie jest pewna powyższych okoliczności. Stąd uprawnione jest wnioskowanie, że w dacie 27 maja 1990 r., tytuł prawnorzeczowy do całej nieruchomości oznaczonej w dziale II karta B lwh [...] kw [...], jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. 5084 m2, przynależał do Skarbu Państwa.
W świetle orzecznictwa NSA nie można bowiem organowi administracji zarzucić rażącego naruszenia prawa w sytuacji gdy orzekał będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej (lwh). Naruszenie prawa mające charakter rażący musi być oczywiste w dacie orzekania przez organ, a nie wygenerowane kilkanaście czy nawet kilkadziesiąt lat później (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2019 r., I OSK 3703/18, Lex nr 2677671), a z taką w istocie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W przywołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wykluczył bowiem możliwość stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej opartej na ustaleniach poczynionych w oparciu o wpisy w powszechnie dostępnym i publicznym rejestrze ksiąg wieczystych. Podniósł przy tym, że wszelkie spory dotyczące ochrony własności i innych praw rzeczowych, jak i ochrona posiadania zostały w istocie wyłączone z postępowania komunalizacyjnego, nie powinny być zatem przedmiotem rozstrzygania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, o czym w istocie przesądził ustawodawca w art. 19 ustawy. Jak wskazano, roszczenia takie mają charakter cywilnoprawny i mogą być dochodzone przed sądem powszechnym. Brak jest też podstaw do przypisania organom i sądom administracyjnym "odpowiedzialności" za skutki zróżnicowanego ujmowania problematyki dochodzenia roszczeń z zakresu ochrony własności i różnych stanowisk sądów powszechnych i Sądu Najwyższego w tym względzie. Nade wszystko Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że nie można mówić o wydaniu decyzji z rażącym naruszeniem prawa w sytuacji, gdy w momencie orzekania przez organ stosuje on powołany przez niego przepis (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy), zgodnie z jego treścią i jednolitym orzecznictwem, biorąc pod uwagę stan prawny nieruchomości miarodajny dla oceny stanu własnościowego nieruchomości na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej.
W takiej zatem sytuacji jaka miała miejsce w chwili wydania kontrolowanej decyzji z 1991 r. nie sposób zarzucić Wojewodzie, że rażąco naruszył prawo, skoro w zakresie ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy komunalizacji działki nr [...] z [...] - [...], Wojewoda bazował na ujawnionym ówcześnie w lwh, niekwestionowanym stanie prawnym nieruchomości. Sąd stwierdził przy tym, że w rozpatrywanym zakresie sprawy organ nie dopuścił się naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na odmienny wynik sprawy. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie była swobodna, a nie dowolna, co nie stanowiło naruszenie przepisu art. 80 k.p.a.
Z powyższych względów, Sąd uznał, że w zakresie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nr GG.II.7242/l/38/127/91/Tj, w części dotyczącej aktualnej działki nr [...], z obrębu [...] jednostka ewidencyjna [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo utrzymał w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., punkt pierwszy decyzji z 7 grudnia 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh. Dlatego w tej części Sąd skargę oddalił, o czym orzeczono w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd nie podzielił jednak stanowiska organu co do utrzymania w mocy również punktu drugiego powyższej decyzji z 7 grudnia 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh, czyli umorzenia postępowania nieważnościowego w zakresie działki nr [...]. W ocenie Sądu, nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania w tej części. Organ błędnie wywiódł takową z samego tylko faktu stwierdzenia nieważności decyzji z 6 maja 2015 r. Prezydenta Miasta[...] orzekającej o zmianie danych ewidencyjnych polegającej na wydzieleniu w działce nr [...] różnych nieruchomości, w wyniku którego powstały nowe działki ewidencyjne nr [...] i nr [...], czym naruszył przepis art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zwrócić należy bowiem uwagę, że skomunalizowana działka nr [...] została podzielona na działki nr: [...] oraz [...]. W 2015 r. zmieniono oznaczenie geodezyjnej działki nr [...] na działki nr: [...] i [...]. Choć w 2022 r. ostatecznie stwierdzono nieważność zmiany danych ewidencyjnych polegających na wydzieleniu z działki nr [...] nowych działek nr [...] i [...]– co spowodowało powrót do stanu sprzed zmiany – nie oznacza to jednak, że przestała istnieć w sensie prawnym działka nr [...], powstała ze skomunalizowanej działki nr [...]. Obligowało to zatem organ do merytorycznego rozpatrzenia wniosku Skarżącej także w zakresie działki nr [...]. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że wniosek nieważnościowy z 5 czerwca 2019 r. Prezydenta Miasta [...] nie został rozpatrzony w całości, co było wynikiem niewłaściwie ustalonego i ocenionego stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji, błędnie zastosowanego przepisu art. 105 § 1 k.p.a. Organ dokonał merytorycznego rozstrzygnięcia tylko w części dotyczącej działki nr [...]. Dlatego też, w tym zakresie Sąd uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 25 sierpnia 2023 r., nr DAP-WN-727-109/2022/WWP, w części w jakiej utrzymuje w mocy punkt drugi decyzji organu z 7 grudnia 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-248/2019/ICh, o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Obowiązkiem organu będzie zatem rozpatrzenie zawartego w piśmie z 28 grudnia 2022 r. wniosku Skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy w części dotyczącej działki nr [...]. Organ uwzględni przy tym okoliczność, że jeżeli nie ujawnią się inne niż dotychczas przez organ podniesione przeszkody w merytorycznym załatwieniu wniosku nieważnościowego Prezydenta Miasta [...], to na chwile obecną brak jest podstaw dla przyjęcia poglądu o bezprzedmiotowości postępowania nadzorczego względem decyzji Wojewody [...] z 15 maja 1991 r., nr GG.II.7242/l/38/127/91/Tj, w części obejmującej działkę nr [...].
O kosztach postępowania sadowego Sąd orzekł w punkcie trzecim wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2023 r., poz. 1964) – obciążając Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji obowiązkiem zwrotu Skarżącej kosztów w kwocie 697 zł (200 zł – wpis od skargi, 480 zł – wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika, 17 zł – opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło