I SA/Wa 214/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant sekretarz sądowy Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2019 r. sprawy ze skargi R. O. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania R. O. od decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2018 r., nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia za czynsz w kwocie [...] zł utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że [...] lipca 2018 r. wpłynął wniosek R. O. o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz w wysokości [...] zł. Prezydent [...] decyzją z [...] sierpnia 2018 r., nr [...] odmówił przyznania R. O. ww. zasiłku celowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] września 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. O., uchyliło w całości ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na konieczność prawidłowego ustalenia dochodu wnioskodawcy oraz wyjaśnienia, czy zgłoszona przez skarżącego potrzeba związana z koniecznością uregulowania zaległości w opłatach za zajmowany lokal mieszkalny, może być uznana za niezbędną potrzebę bytową. Organ podał, że od powyższej decyzji Kolegium R. O. złożył sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i sprzeciw ten oczekuje na rozpatrzenie. W dniu [...] września 2018 r. R. O. ponowił wniosek domagając się przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za czynsz wskazując kwotę zadłużenia na [...] zł. Prezydent [...] decyzją z [...] października 2018 r., nr [...] odmówił przyznania Robertowi Ołdakowi świadczenia w formie zasiłku celowego na opłacenie zaległości czynszowych w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że R. O. od 2015 r. korzysta z pomocy finansowej tutejszego Ośrodka Pomocy Społecznej, średnio raz w miesiącu. Organ podał, że wnioskodawca otrzymuje następującą pomoc: zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup leków, środki czystości, odzieży i obuwia, opłacanie rachunków za energię elektryczną, czynsz oraz gaz z butli. Korzysta także z jednego nieodpłatnego gorącego posiłku. Organ podniósł, że R. O. w zakresie własnych możliwości nie dąży do regulacji zadłużeń, a nawet częściowego pokrycia bieżących opłat. Organ wyjaśnił, iż udzielenie pomocy w postaci całkowitej regulacji zadłużenia nie może być zakwalifikowane, jako prowadzące do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Wypłacenie jednorazowo tak znacznej kwoty spowodowałoby wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby z aktywności i odpowiedzialności świadczeniobiorcy, co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Od decyzji Prezydenta odwołanie wniósł R. O. Wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie jest w stanie ponieść kosztów bieżących oraz zaległych opłat bez uszczerbku dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wskazało, że ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, dalej jako "u.p.s.") reguluje w art. 8 ust. 1, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje m.in. osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł (tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej). Stosownie do art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Organ podał, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości fakt, że zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym o charakterze doraźnym, powiązanym z zaspokojeniem niezbędnej (a więc nie każdej) potrzeby życiowej. Z woli ustawodawcy, zasiłek celowy jest świadczeniem z pomocy społecznej, które może, ale nie musi zostać przyznane, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia wszystkie warunki, aby je otrzymać (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 października 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 607/2010, publ. Lex Polonica nr 3959630). Kolegium wskazało, że R. O. zajmuje lokal komunalny składający się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki z WC, w którym mieszka sam. Dochodem wnioskodawcy, poza świadczeniami z pomocy społecznej jest świadczenie rentowe z ZUS w wysokości [...] zł (po odliczeniu bieżących alimentów na dzieci). Wobec tego kryterium dochodowe, wynikające z art. 8 ust. 1 u.p.s. dla osoby samotnie gospodarującej, nie zostało przekroczone. Z treści wywiadu środowiskowego wynika, że R. O. ma [...] lata i legitymuje się niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym orzeczoną do [...] stycznia 2019 r. Zainteresowany cierpi na epilepsję i zaburzenia neurologiczne. W ocenie Kolegium, udzielenie pomocy w postaci całkowitej regulacji zadłużenia nie może być uznane, jako zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto przy uwzględnieniu możliwości finansowych wnioskodawcy i jego sytuacji oraz potrzeb bytowych innych osób korzystających z pomocy społecznej organ nie może udzielić pomocy w formie zasiłku celowego na zapłacenie zaległości w opłatach za korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego. Organ wskazał, na inne możliwości rozwiązania trudnej sytuacji wnioskodawcy, chociażby poprzez wynajęcie jednego pokoju. W ocenie organu odwoławczego wniosek o przyznanie zasiłku celowego został prawidłowo rozpatrzony, mając na uwadze nie tylko okoliczności leżące po stronie wnioskodawcy, lecz również środki finansowe, jakimi ośrodek dysponuje. Kolegium podkreśliło, że nie każdy wnioskodawca może zawsze otrzymać pomoc spełniającą jego oczekiwania. Nie ulega wątpliwości, że organ pomocy społecznej nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Kolegium podkreśliło, że spełnienie kryterium dochodowego przez wnioskodawcę ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że po jego stronie istnieje roszczenie o przyznanie świadczenia w żądanej wysokości. Organ dodał, że we wrześniu 2018 r. wnioskodawca otrzymał zasiłek w kwocie [...] zł na częściowe pokrycie zadłużenia. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] listopada 2018 r., nr [...] wniósł R. O. Skarżący wskazał, że ze względu na brak środków finansowych nie stać go na opłacenie zaległego zadłużenia za czynsz. Skarżący podniósł, że nie przekracza kryterium dochodowego. Podał, że kwota renty z ZUS po potrąceniach alimentacyjnych wynosi [...] zł plus zasiłek stały, jaki otrzymuje z Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł, co w sumie daje kwotę [...] zł. Skarżący dodał, że spełnia także drugie kryterium określone w ustawie o pomocy społecznej tj. kryterium dysfunkcji i zdarzeń o jakich mowa w art. 7 ustawy (m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała ciężka choroba). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało swoją argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Pismem z [...] października 2019 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił skargę zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, a to art. 31 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że regulacja zadłużenia skarżącego za energię elektryczną nie stanowi jego niezbędnej potrzeby bytowej. Pełnomocnik wniósł o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2018 r., nr [...]. Sądowi z urzędu wiadomo, że wyrokiem z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2022/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił sprzeciw R. O. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z [...] września 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1932/19 oddalił skargę kasacyjna od wyroku Sądu z 28 grudnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że decyzja ta, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przy czym, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego zawartego w piśmie z [...] października 2019 r., dotyczy ona odmowy przyznania zasiłku celowego na opłatę zaległości za czynsz, a nie za energię elektryczną. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje, m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego w dacie wydawania zaskarżonych decyzji dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżący- [...] zł. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że skarżący uzyskuje dochód w wymiarze nieprzekraczającym ww. kryterium dochodowego. Jego łączny dochód wynosi [...] zł. Na dochód ten składa się świadczenie rentowe z ZUS w wysokości [...] zł (po odliczeniu bieżących alimentów na dzieci) oraz zasiłek stały w wysokości [...] zł. Skarżący spełnia także drugie kryterium określone w art. 7 u.p.s. Wyjaśnić należy, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach, tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte w przywołanym przepisie słowo "może". Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Fakt przyznania świadczenia, jego wysokość zależą zatem od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Powszechnie wiadomo, że ośrodki pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego oraz dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego. Organy zasadnie dokonały także oceny hierarchii potrzeb skarżącego, odmawiając przyznania zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia z tytułu zaległości czynszowej. Zaznaczyć należy, że organ rozpoznając wniosek zobowiązany jest wziąć pod uwagę nie tylko sytuację materialną skarżącego, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Z podanych w decyzji organu I instancji informacji wynika, że w październiku 2018 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...][...] dysponował kwotą 72.841,92 zł na realizację zasiłków celowych z przeznaczeniem na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych dla 1.015 rodzin (tj. 1654 osób w tych rodzinach) korzystających ze świadczeń pomocy społecznej. W sytuacji zatem, gdy wiele osób nie posiada żadnych dochodów, to ich potrzeby związane z zapewnieniem podstawowych potrzeb bytowych powinny być zaspokajane w pierwszej kolejności. W sytuacji niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej nie zawsze jest możliwe zapewnienie pomocy wszystkim wnioskodawcom. Zaznaczyć należy, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Jak słusznie podniósł organ, skarżący powinien przede wszystkim w zakresie własnych możliwości dążyć do regulacji zadłużeń, a nawet częściowego pokrycia bieżących opłat. Skarżący dokonywał natomiast symbolicznych wpłat kwot na poczet czynszu po [...] zł miesięcznie i bez wskazania, czy są to opłaty bieżące, czy zaległości. Jak trafnie zauważył organ wpłaty te w odniesieniu do dochodu skarżącego mają charakter iluzoryczny i potwierdzają, że skarżący w zakresie własnych możliwości nie dąży do regulacji zadłużenia, a nawet częściowego pokrycia bieżących opłat. Z akt sprawy wynika, że skarżący ma [...] lata i legitymuje się niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym orzeczoną do [...] stycznia 2019 r. Skarżący zajmuje lokal komunalny składający się z dwóch pokoi, kuchni, łazienki z WC, w którym mieszka sam. Organ wskazał skarżącemu na inne możliwości rozwiązania jego trudnej sytuacji, chociażby poprzez wynajęcie jednego pokoju w swoim mieszkaniu, co spowoduje ewentualne pomniejszenie kosztów związanych z opłatami za lokal albo zamianę zajmowanego lokalu na lokal mniejszy, co obniżyłoby koszty związane z eksploatacją mieszkania. Wskazać należy, że wprawdzie pomoc finansowa na spłatę zaległości czynszowych może być przedmiotem świadczeń w formie zasiłku celowego, jednakże w stanie faktycznym niniejszej sprawy przy ograniczonych środkach finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] nie jest ona możliwa, gdyż spowodowałoby to niemożność zaspokojenia potrzeb innych osób przez Ośrodek. Wnioskodawca od 2015 r. objęty jest różnymi formami pomocy społecznej. Otrzymuje zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, zasiłki celowe z przeznaczeniem na zakup leków, środki czystości, odzieży i obuwia, opłacanie rachunków za energię elektryczną, czynsz oraz gaz. Korzysta także z jednego nieodpłatnego gorącego posiłku dziennie. Nie można zatem zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze, że organ odmawia skarżącemu przyznania pomocy celowej, gdyż skarżący od lat jest stałym beneficjentem Ośrodka Pomocy Społecznej. Wypłacenie jednorazowo tak znacznej kwoty o jaką wnioskował skarżący spowodowałoby także wypaczenie celów pomocy społecznej i zwolniłoby z aktywności i odpowiedzialności świadczeniobiorcę, co jest niezgodne z zasadą subsydiarności pomocy społecznej. Fakt, że skarżący otrzymywał pomoc także na spłatę zadłużenia czynszowego nie oznacza, że pomoc taką będzie otrzymywał za każdym razem, gdy wystąpi z wnioskiem. Odnosząc się do zarzutu wskazanego w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego dotyczącego naruszenia art. 31 ust. 1 ustawy, wskazać należy że zarzut jest niezasadny, gdyż przepis ten został uchylony w 2010 r. Zdaniem Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a przytoczona w nich argumentacja odpowiada akceptowanej w orzecznictwie sądowym wykładni przepisu art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Sąd nie stwierdził również, aby przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów procedury, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt administracyjnych organ odwoławczy w sposób kompletny i spójny przedstawił przyjęte przez siebie stanowisko, które znajduje odzwierciedlenie w poczynionych w sprawie ustaleniach faktycznych i zebranych dowodach. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.