I SA/Wa 2140/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] o odmowie umorzenia całości, części oraz rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: A. K. i J. K.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że ww decyzją Wójt Gminy L. odmówił A. K. umorzenia całości, części oraz rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz: A. K. i J. K. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. K. podnosząc, że w oparciu o decyzję z dnia [...] czerwca 2013r. utraciła na czas nieokreślony prawo do świadczeń rodzinnych tj. zasiłek rodzinny i dodatek rehabilitacyjny, zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie pielęgnacyjne w łącznej kwocie ponad [...] zł, znajduje się w dramatycznej sytuacji, musi zapożyczać się u ludzi, nie ma żadnego majątku, korzysta jedynie z użyczenia mieszkania i pojazdu. Zdaniem skarżącej w związku z dramatyczną sytuacja jej rodziny zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] ustaliło, że w dniu 20 marca 2013r. A. K. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Pismem z dnia 15 kwietnia 2013r. OPS powiadomił wnioskodawczynię o braku podstaw do umorzenia należności ze względu na brak prawomocnej decyzji w związku z toczącym się postępowaniem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Po otrzymaniu prawomocnego wyroku z dnia 21 lutego 2013r. sygn. akt I SA/Wa 2445/12 oddalającego skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2012r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy w L. z dnia [...] października 2012r. zobowiązującą A. K.do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami OPS poinformował dłużniczkę, że powyższa kwota zostanie potrącona z bieżąco wypłacanych świadczeń w maju 2013r. A. K. ponownie w dniu 23 maja 2013r. złożyła wniosek o umorzenie lub rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń. Z przeprowadzonego przez pracownika OPS wywiadu środowiskowego wynika, że A. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi: syn (lat 8) uczęszcza do szkoły podstawowej, a córka (lat 6) do przedszkola - do grupy integracyjnej. Zamieszkują w domu matki na podstawie umowy użyczenia. Dochód rodziny w maju 2013r. to: zasiłki rodzinne -.[...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji – [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny – [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne – [...] zł, dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego – [...] zł, dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego – [...] zł, fundusz alimentacyjny – [...] zł, stypendium socjalne – [...] zł, stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych – [...] zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosił [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł. Wnioskodawczyni od stycznia 2011r. jest rozwiedziona, były mąż przebywa w B. i nie łoży na utrzymanie dzieci, mimo zasądzonych alimentów w kwocie [...] zł. Ustalono, że A. K. jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie pracuje zawodowo i dorywczo, nie jest zarejestrowana w PUP, gdyż otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem. Ponadto jest studentką III roku niestacjonarnych studiów na kierunku [...] na [...]. Otrzymuje stypendium socjalne i specjalne dla osób niepełnosprawnych, gdyż ma ustalony lekki stopień niepełnosprawności. Kolegium przywołało treść art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i podniosło, że decyzje podejmowane na jego podstawie oparte są na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ administracyjny załatwiający sprawę nie może przekroczyć granic uznania i jest zobowiązany właściwie uzasadnić podjęte rozstrzygnięcie. W ocenie organu odwoławczego podstawy do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wystąpią wówczas, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy oraz sytuację rodzinną, osobistą i dochodową nie jest w stanie spłacić tych należności, ponieważ spowodowałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Kolegium wskazało, że rodzina skarżącej składa się z trzech osób tj. jej samej, ośmioletniego syna i sześcioletniej córki, jest ona osobą w wieku aktywności zawodowej, nie pracuje zawodowo i dorywczo, otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem, zamieszkuje w domu matki na podstawie umowy użyczenia. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosił w maju 2013r. [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł, który znacznie przekracza kryterium dochodowe ([...] zł) określone w przepisach o pomocy społecznej. Mając powyższe na względzie organ II instancji stwierdził, że kwota [...] zł. nienależnie pobranych świadczeń oraz odsetki od tej kwoty stanowi zaledwie ok. 6% kwoty miesięcznego dochodu rodziny, a więc w ocenie organu spłata tej kwoty nie spowodowałaby zbyt ciężkich skutków dla dłużniczki i jej rodziny i nie pozbawiłaby jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, ze zmniejszenie dochodów w związku z uchyleniem decyzji ustalających prawo do świadczeń rodzinnych nie ma charakteru trwałego. W związku z prowadzeniem od 1 stycznia 2012r. przez R. K. działalności gospodarczej na terytorium B. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Dlatego organ zobowiązany był do uchylenia decyzji przyznających świadczenia rodzinne dla A. K. od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Następnie marszałek województwa wyda decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Kolegium wskazało, ze kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stanowi tylko część dochodów, jakie posiada strona. Za szczególnie zaś uzasadnione okoliczności przyjmuje się sytuacje skrajne np. brak jakichkolwiek dochodów lub uzyskiwanie dochodów poniżej minimum socjalnego i egzystencji, klęska żywiołowa, wielodzietność. Zdaniem organu taka sytuacja w przypadku skarżącej nie wystąpiła, a kwota zobowiązania nie stanowi zbyt dużego obciążenia finansowego dla rodziny i daje możliwości spłaty zadłużenia. W związku z powyższym zdaniem organu II instancji zasadna była odmowa przez organ I instancji umorzenia całości, części oraz rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. K. wnosząc o zbadanie czy w sprawie niniejszej nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie jest dowolne. Skarżąca uważa, że zasługuje przynajmniej na odroczenie terminu płatności lub rozłożenie należności na raty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacz, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 1270) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawna. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Materialnoprawną podstawę wydania w rozpoznawanej sprawie decyzji stanowił przepis art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powołany przepis (ust. 8) nakazuje przeanalizowanie, czy w sprawie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Podkreślenia wymaga to, że powołany wyżej przepis wskazuje na orzekanie przez organ w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji, który orzeka w sprawie może, ale nie musi, umorzyć należności. Z kolei sąd administracyjny kontrolując zgodność decyzji uznaniowej z prawem ustala, czy dopuszczalne było wydanie decyzji zawierającej określone w niej rozstrzygniecie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd uznał, że organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Zarówno Wójt Gminy L. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dokonały prawidłowej wykładni, zawartego w przepisie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pojęcia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Umorzenie należności czy jej rozłożenie na raty czy też odroczenie terminu płatności ma charakter wyjątkowy, ponieważ wówczas nienależnie pobrane świadczenia nie są regulowane przez daną osobę, która je pobrała, ale ze środków publicznych, na które składają się obywatele. Ustawa nie precyzuje kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, odroczenia terminu ich płatności czy też rozłożenia na raty odnosząc się jedynie do ocennego kryterium "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Ustalenie, czy w sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w przepisie leży w gestii właściwego organu administracji publicznej. W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy oraz uzasadnień decyzji organów orzekających w sprawie, dokonano rozważenia wszystkich występujących w sprawie okoliczności. Zasadnie wzięto przede wszystkim pod uwagę, że zadłużenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest nieznaczne i stanowi ok. 6% kwoty miesięcznego dochodu rodziny. Ustalono, że dochód trzyosobowej rodziny skarżącej wyniósł w miesiącu maju 2013r. kwotę [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł., a więc znacznie przekracza kryterium dochodowe (456 zł) określone w przepisach o pomocy społecznej. Skarżąca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie pracuje, jest studentką niestacjonarnych studiów, zamieszkuje w domu matki na podstawie umowy użyczenia, a więc nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. Wobec przedstawionego stanu faktycznego uznać należało, że w sprawie nie zaistniały okoliczności tego rodzaju, które mogłyby stanowić podstawę do umorzenia świadczenia, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty. Przewidziana przez ustawodawcę sytuacja szczególna winna bowiem stanowić następstwo zdarzeń, czy okoliczności niezależnych od wnioskodawcy, czy jej członków rodziny. Nie ma znaczenia w niniejszej sprawie jak słusznie wskazało Kolegium zmniejszenie dochodów skarżącej w związku z uchyleniem decyzji ustalających prawo do świadczeń rodzinnych , ponieważ nie ma ono charakteru trwałego. Ponadto jak zasadnie zauważył organ odwoławczy w przypadku skarżącej nie nastąpiła całkowita utrata dochodów, a biorąc pod uwagę wysokość jej zadłużenia nie jest to sytuacja szczególnie uzasadniona wskazana w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem Sądu, użyty w tym unormowaniu zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, iż co do zasady do świadczeń z funduszu alimentacyjnego uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, odroczenia terminu ich płatności czy rozłożenia na raty. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie względem wszystkich innych rodzin (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 742/10 publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Reasumując Sąd uznał, że w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało przez organy zarówno pierwszej jaki i drugiej instancji prawidłowo. Organy zgromadziły niezbędny materiał dowodowy, w zakresie koniecznym dla wydania rozstrzygnięcia i wskazały motywy jakie legły u podstaw wydanych rozstrzygnięć, które nie budzą zastrzeżeń Sądu. W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1270).