I SA/Wa 2155/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Jolanta Dargas, asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 11 września 2023 r. nr KOC/5633/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 11 sierpnia 2023 r. nr UD-XVIII-WSZ-ŚP-000133/23. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 11 września 2023 r. nr KOC/5633/Sr/23, po rozpatrzeniu odwołania K. M. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent") z 11 sierpnia 2023 r. nr UD-XVIII-WSZ-ŚP-000133/23 odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matką. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca w dniu 25 maja 2023 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – J. M.. Przedłożyła orzeczenie Miejskiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 24 marca 2021 r. zaliczające matkę do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe i wskazujące, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś stopień niepełnosprawności datuje się na 1 października 2019 r., jak również oświadczenie, że w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Prezydent w dniu 5 czerwca 2023 r. wezwał skarżącą do przedłożenia, w terminie 14 dni, oświadczenia dotyczącego wyboru wnioskowanego świadczenia (specjalny zasiłek opiekuńczy lub świadczenie pielęgnacyjne) w związku ze zbiegiem uprawnień, jak też dokumentu wskazującego, że niepełnosprawność matki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Skarżąca w odpowiedzi z 26 czerwca 2023 r. wyjaśniła, że w przypadku ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazała również, że nie może przedłożyć dokumentu potwierdzającego, że niepełnosprawność matki powstała przed ukończeniem 25 roku życia, ponieważ powstała ona na skutek wypadku w 2019 r. Prezydent decyzją z 11 sierpnia 2023 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad matką. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca od 2021 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, zaś zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390), powoływanej dalej jako "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma m.in. ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przy tym do dnia wydania niniejszej decyzji w obiegu prawnym pozostaje decyzja przyznająca ww. zasiłek. Ponadto z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki, a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Kolegium decyzją z 11 września 2023 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymało w mocy ww. decyzję. Wskazało, że z uwagi na zapadły wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, obecnie przy dokonywaniu oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pominąć należy kryterium momentu powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyjaśniło dalej, że zgodnie z art. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zaistnienie tej przesłanki wyklucza przyznanie tego świadczenia, choćby wszystkie inne przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. zostały przez wnioskodawcę spełnione. Składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką skarżąca poinformowała organ, że jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a w złożonym w dniu 26 czerwca 2023 r. oświadczeniu podała, że w przypadku przyznania ww. świadczenia zrezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wskazuje się jednak w judykaturze "osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Źródłem zaś takiego uprawnienia jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 ustawy regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu wniosku o rezygnację ze specjalnego zasiłku opiekuńczego" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2023r., sygn. akt l OSK 1086/22, LEX nr 3576607). Kolegium zauważyło, że choć sądy administracyjne wskazują na możliwość wyboru świadczenia, to jednak żaden przepis nie umożliwia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem (np. późniejszej rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego). Organy nie mają również narzędzi prawnych, aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne jednocześnie zobowiązując stronę do rezygnacji z innych przysługujących jej świadczeń. Inaczej mówiąc, dopóki specjalny zasiłku opiekuńczy przysługuje (nie został uchylony) nie ma podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zwróciło również uwagę, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej. W sprawie bezsporne jest, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem z 24 marca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2019 r. Z kolei skarżąca zatrudniona była w latach 2016-2018 w Anglii, a powodem utraty zatrudnienia był pogarszający się wzrok matki. Ostatnie zatrudnienie w kraju było w latach 1993-2000. Skarżąca, poza oświadczeniem z 7 sierpnia 2023 r., nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów potwierdzających zatrudnienie. Nie wykazała też, czy była aktywna zawodowo bądź wykazywała wolę i chęć podjęcia dowolnej formy zatrudnienia. Brak jest więc związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. W ocenie Kolegium, mimo bezspornie złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności jej wsparcia, wykazane przez skarżącą rodzaj, charakter i zakres wykonywanych czynności przy matce składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (m.in. przygotowywanie posiłków, zakupy, sprzątanie) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu. Czynności polegające na podawaniu leków i pielęgnacji nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na ww. decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i wyjaśniła, że w czerwcu 2018 r. wróciła do Polski z Wielkiej Brytanii po 5 latach mieszkania tam i oficjalnej pracy, jednak nie posiada na tę okoliczność dokumentacji, gdyż jej nie otrzymała jej przed powrotem. Powrót do kraju spowodowany był stanem zdrowia matki, nie pozwalającym jej na samodzielną egzystencję. Skarżąca po powrocie nie podjęła więc pracy, gdyż matka potrzebowała jej codziennego wsparcia, a stan jej zdrowia pogarszał się z każdym miesiącem. W 2019 r. matka była już osobą prawie nie widomą i niepełnosprawną, a w połowie 2020 r. uległa wypadkowi, w którym straciła całkowicie widzenie (na zdrowsze oko), doznała urazu mózgu, pęknięcia kości czaszki, a w konsekwencji zaistniał problem z pamięcią. Kilka miesięcy później doznała rozległego zawału serca. Skarżąca wyjaśniła, że od 2021 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, który przyznany jej został do października 2023 r. i nie nabyła prawa do niego na kolejny rok. Obecnie, jako osoba nie pracująca i sprawująca opiekę nad niepełnosprawną matką, nie może podjąć zatrudnienia w żadnej formie, gdyż opieka ta jest wielogodzinna fizycznie i całodobowa psychicznie. Skarżąca jest bowiem w stałym kontakcie telefonicznym i gotowa do natychmiastowego stawienia się u mamy. Obecnie łączy opiekę nad mamą z wychowywaniem dwóch niepełnoletnich synów. Ponadto jest jedyną osobą z rodziny, która może opiekę tę sprawować. Matka ma również kilka chorób współistniejących, tj. [...], [...], [...] (nieoperacyjna), stan po strzaskaniu gałki ocznej (obecnie do usunięcia), nie rozróżnia kolorów, co utrudnia posługiwanie się pieniędzmi (nie raz została oszukana), nie obsługuje bankomatów (gdyż nic nie widzi na ekranach) i nie robi zakupów. Nie jest w stanie nic przeczytać, nazwy leku, czy etykiet produktów. Jest po [...]. Ma słabą krzepliwość krwi co objawia się obfitym krwawieniem przy małym urazie naskórka, jest po urazie mózgu i cierpi na zaniki pamięci. Cierpi na zaawansowane [...] i [...], co powoduje uciążliwy kaszel przez całą dobę i duże osłabienie. Jest osobą bardzo słabo widzącą, posiadającą tylko jedno chore oko. Ma ograniczoną sprawnością fizyczną, samodzielnie załatwia swoje potrzeby fizjologiczne, ale nie trzyma moczu. Sama nie jest w stanie opuścić domu. Matka potrzebuje na co dzień pomocy skarżącej przy wszystkich czynnościach, przygotowywaniu bielizny, odzieży i posiłków (nie jest w stanie zobaczyć poziomu wody w danym naczyniu). Higiena osobista sprawia jej duży problem i zmęczenie, pomoc potrzebna jest także przy sprzątaniu domu, wizyt u lekarzy i w każdym urzędzie. Przy przygotowywaniu dawkowania leków i ich przyjmowaniu, gdyż przyjmuje ich kilkanaście w ciągu dnia i nie o wszystkich pamięta. Potrzebuje przypomnienia o tych czynnościach. Pomoc niezbędna jest w codziennych zakupach i poruszaniu się poza miejscem zamieszkania. Jako osoba niewidoma ulega częstym wypadkom, gdyż nie jest w stanie określić odległości i wysokości, np. krawężników, znaków drogowych, itp. Skarżąca pomaga mamie codziennie, mieszka w tej samej dzielnicy w odległości kilku ulic (w nagłym wypadku pojawia się u mamy w 10-15 minut). Są w stałym kontakcie telefonicznym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu w piśmie procesowym z 24 czerwca 2024 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stosownie z kolei do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W rozpoznawanej sprawie Prezydent odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że nie spełnia ona zarówno przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak i przesłanki z ust. 5 pkt 1 lit. b) tego artykułu, bowiem skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką. Z kolei Kolegium wyraziło odmienny pogląd odnośnie do przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., która w jego ocenie, nie znajdowała w sprawie zastosowania, podzielając jednocześnie stanowisko w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., jak też wskazując na brak związku przyczynowego między sprawowaną opieką nad matką a rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyrażają stanowisko o konieczności uchylenia decyzji (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19, z 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, czy z 4 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1578/16; https://cbois.nsa.gov.pl). Sąd podziela stanowisko Kolegium dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie. Kwestią sporną pozostaje natomiast istnienie w sprawie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy przez skarżącą (lub niepodejmowaniem zatrudnienia) a koniecznością sprawowania opieki nad matką, jak też pobieranie przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego. Odnosząc się do pierwszego zagadnienia, wskazać należy, że w ocenie Kolegium, skoro skarżąca ostatnie zatrudnienie w kraju miała w latach 1993-2000, zaś w latach 2016-2018 pracowała w Anglii, na którą to okoliczność, poza oświadczeniem z 7 sierpnia 2023 r., nie przedłożyła żadnych dokumentów, to brak jest więc związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. W ocenie Sądu, przywołane wyżej okoliczności, same w sobie nie przesądzają o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy, czy też jej niepodejmowaniem, a koniecznością opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, bez ich szczegółowego rozważenia na tle indywidualnej sprawy, w tym przede wszystkim przez pryzmat tego, jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje dana osoba niepełnosprawna. Badając związek przyczynowo-skutkowy, Kolegium całkowicie pominęło zaś oświadczenia skarżącej składane w toku postępowania (a dotyczące m.in. okoliczności, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki, jej pogarszający się wzrok, musiała w 2018 r. zaprzestać pracy w Wielkiej Brytanii i wrócić do Polski w celu podjęcia opieki nad chorą), jak też okoliczność, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. W badaniu tej kwestii uwzględnić należy okoliczności wynikające z zebranego przez organ materiału dowodowego. I tak, z treści orzeczenia Miejskiego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 24 marca 2021 r. wynika, że matka skarżącej została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś jej stopień ustalono od 1 października 2019 r. Jak wyjaśniła przy tym skarżąca w skardze, w 2019 r. matka była już osobą prawie nie widomą i niepełnosprawną, a w połowie 2020 r. uległa wypadkowi, w którym straciła całkowicie widzenie (na zdrowsze oko), doznała [...], [...], a w konsekwencji zaistniał problem z pamięcią. Kilka miesięcy później doznała [...]. Matka ma również kilka chorób współistniejących, które nie pozwalają jej na samodzielną egzystencję, tj. [...], [...], [...] (nieoperacyjna), stan po strzaskaniu gałki ocznej (obecnie do usunięcia), nie rozróżnia kolorów, co utrudnia posługiwanie się pieniędzmi (nie raz została oszukana), nie obsługuje bankomatów (gdyż nic nie widzi na ekranach) i nie robi zakupów. Nie jest w stanie nic przeczytać, nazwy leku, czy etykiet na produktach. Jest po dwóch [...]. Ma słabą krzepliwość krwi co objawia się obfitym krwawieniem przy małym urazie naskórka, jest po urazie mózgu i cierpi na zaniki pamięci. Cierpi na zaawansowane [...] i [...], co powoduje uciążliwy kaszel przez całą dobę i duże osłabienie. Jest osobą bardzo słabo widzącą, posiadającą tylko jedno chore oko. Ma ograniczoną sprawność fizyczną. Samodzielnie nie jest w stanie opuścić domu. Potrzebuje co dzień pomocy skarżącej przy wszystkich czynnościach, w tym przygotowywaniu bielizny, odzieży, posiłków, czynnościach higienicznych, sprzątaniu, wizytach lekarskich, sprawach urzędowych, robieniu zakupów, przy przygotowaniu, dawkowaniu i przyjmowaniu leków. Z akt wynika również, że opiekę taką matce zapewnia każdego dnia skarżąca, która choć nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, to jednak miesza kila ulic dalej i w nagłym wypadku stawia się u mamy w 10-15 min. Skarżąca wyjaśniła też, że z uwagi na świadczoną matce opiekę, od października 2021 r. do października 2023 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, do którego prawa nie nabyła już jednak na kolejny rok. Obecnie, jako osoba nie pracująca i sprawująca opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, nie może podjąć zatrudnienia w żadnej formie. Istotne jest również, że w kontrolowanej sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy, podczas którego pracownik socjalny ustalił, że matka skarżącej jest osobą słabowidzącą i potrzebuje wsparcia w codziennych czynnościach, nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w domu, zaś pomoc świadczy jej skarżąca. Zdaniem Sądu, powyższe wskazuje, że skarżąca nie tylko wykonuje zwykłe czynności dnia codziennego, ale także czynności pielęgnacyjne, które wykonywane są przy opiece nad osobami chorującymi, zdanymi na pomoc innych osób. Czynności opiekuńcze wobec matki wykonuje ona codziennie i pozostaje do stałej jej dyspozycji, a w konsekwencji nie jest w stanie godzić opieki nad matką z podjęciem pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mając na uwadze powyższe ustalenia, należy w ocenie Sądu przyjąć, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej mogło mieć związek ze stanem zdrowia jej matki i koniecznością sprawowania nad nią opieki. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że skarżąca nie pracuje od 2018 r. oraz że nie jest w stanie przedstawić dokumentów potwierdzających zatrudnienie w Wielkiej Brytanii. Jak wskazuje się bowiem w judykaturze, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 17 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 623/22, LEX nr 3447628). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Gdańsku z 27 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 145/21 i w Szczecinie z 12 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 130/22, https://cbois.nsa.gov.pl). Nie może być zatem przeszkodą w przyznaniu skarżącej świadczenia. Przyjmuje się bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Skarżąca mogłaby natomiast zatrudnienie podjąć, ale nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 11 października 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 953/23, LEX nr 3620219). Odnosząc się w dalszej kolejności do kwestii pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką zauważyć trzeba, że choć zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną (...). Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle art. 27 ust. 5 u.ś.r. ugruntowało się stanowisko, że wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 16 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2852/20, 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. akt I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. akt I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., sygn. akt I OSK 690/21; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyżej wskazane stanowisko, dotyczące wykładni art. 27 ust. 5 u.ś.r., należy podzielić. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie stoi na stanowisku, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między ww. przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18, LEX nr 2531523). Kwestia ta była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i ostatecznie przyjęto, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 u.ś.r., co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy zwrócić należy uwagę, że z załączonego do wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia z 25 maja 2023 r. wynika, że skarżąca w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (omyłkowo nazwanego "zasiłkiem"), rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Co więcej, skarżąca w piśmie z 26 czerwca 2023 r., w odpowiedzi na wezwanie Prezydenta z 5 czerwca 2023 r., wyraźnie wskazała, że w przypadku ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnosi o uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oświadczenia te zostały natomiast całkowicie pominięte przez organy orzekające w sprawie. Tymczasem przywołane okoliczności oznaczają, że wola skarżącej co do tego, jakie świadczenie chce pobierać (świadczenie pielęgnacyjne) i które jest dla niej bardziej korzystne, została przez nią wyrażona w sposób wystarczający w toku postępowania administracyjnego. Treść sformułowanych przez skarżącą żądań świadczy o gotowości i woli wstecznego zrezygnowania ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to zatem równoznaczne z warunkową zgodą na uchylenie albo zmianę decyzji odnoszącej się do pierwszego z wymienionych świadczeń. Fakt zatem pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego w świetle oświadczenia o wyborze świadczenia korzystniejszego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2508/20, LEX nr 3125761, z 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20, LEX nr 3166121), a który to pogląd znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie, w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest przy tym rzeczą bezsporną, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych. Decyzje te wprawdzie - co do zasady - mają moc na przyszłość, ale nie wyklucza to, że mogą one mieć również moc wsteczną. Każdy bowiem akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej zaś sytuacji decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. W rezultacie, powyższe oznacza, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W konsekwencji nieprawidłowo organy orzekające w sprawie uznały, że przeszkoda prawna do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego leży w okoliczności pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którego uchylenie wniosła występując o przyznanie pierwszego z tych świadczeń. Tym samym organy orzekające w sprawie naruszyły art. 7, art. 9, art. 77 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), przez niewyjaśnienie w sposób wystarczający stanu faktycznego, nieustalenie wszystkich okoliczności istotnych dla załatwienia sprawy, jak też przez brak wnikliwego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego. Skarżąca miała prawo żądać od organu podjęcia działań zmierzających do przyznania wybranego przez nią świadczenia bez oczekiwania na odrębny wniosek o uchylenie prawa do świadczenia mniej korzystnego, ponieważ z art. 32 u.ś.r. wynika, że organ prowadzący postępowanie jest uprawniony do podejmowania również z urzędu działań w celu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji w sytuacji, gdy uległa zmianie sytuacja strony mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Stosownie bowiem do art. 32 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń (ust. 1). Stosownie zaś do treści art. 32 ust. 1a zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie znana jest wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem na przyszłość (ex nunc). Należy jednak zauważyć, że jest to zasada, która doznaje nielicznych wyjątków, przy czym jednym z nich jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Zatem co do zasady decyzje uchylające wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 30 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 993/12; 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1129/12; 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 980/13; 4 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2257/16; 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2508/20, 6 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1823/22; https://cbois.nsa.gov.pl). Reasumując stwierdzić należy, że organ pierwszej instancji błędnie uznał, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., jak też przedstawił w uzasadnieniu swojej decyzji błędną interpretację art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei Kolegium nie dokonało właściwej oceny materiału dowodowego, naruszając tym samym podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. To z kolei doprowadziło organ do błędnego wniosku, że skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, jak też z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., co świadczy o niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów prawa materialnego. Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną oraz wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyzna skarżącej wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Z akt wynika bowiem, że matka skarżącej jest zależna od otoczenia, zaś sprawowana przez skarżącą opieka nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy dorywczo. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że jakkolwiek z dniem 1 stycznia 2024 r. na mocy art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) uległy zmianie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczając obecnie możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz opiekuna osoby dorosłej, to w niniejszej sprawie wniosek skarżącej winien być rozpoznany na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie tej nowelizacji. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi bowiem na stanowisku, że art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym - stanowiący, że "w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe" – należy interpretować w ten sposób, że skoro opiekun spełniał przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dacie złożenia wniosku, a ten złożony został przed ww. datą, to przyjąć należy że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia owego wniosku, zatem "do dnia 31 grudnia 2023 r." Podobny pogląd co do wykładni ww. przepisu wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z 22 lutego 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 72/24 (LEX nr 3691317), który Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.