I SA/Wa 2163/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata G. M., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Decyzją z [...] września 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Prezydenta W. z [...] lipca 2011 r., nr [...] orzekającej o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków w wysokości [...] zł – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 5 lipca 2011 r. J. S. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej W. , wniosek o przyznanie pomocy finansowej w wysokości [...] zł. na zakup leków. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania J. S. specjalnego zasiłku celowego na zakup leków. W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika ze zaktualizowano w dniu 15 lipca 2011 r. wywiadu środowiskowego wnioskodawca J. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje wraz z dorosłą córką J. S. w lokalu spółdzielczym, do którego nie posiada tytułu prawnego i na którym ciąży zadłużenie czynszowe w kwocie [...] zł. (postępowanie eksmisyjne jest w toku). Z ustaleń organu wynikało ponadto, że wnioskodawca otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. oraz alimenty od syna M. S. w wysokości [..] zł. Łączny dochód wyliczony na podstawie art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, wynosi zatem [...] zł. Dodatkowo wskazano, że wnioskodawca jest współwłaścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych położonych w M. o wartości [...] zł, o które toczy spory sądowe z siostrą. W ocenie organu opisana powyżej sytuacja oraz fakt, że w życiu wnioskodawcy nie wystąpiły niekorzystne zdarzenia, skutkujące potrzebą przyznania dodatkowej pomocy finansowej przemawiają za koniecznością negatywnego rozpatrzenia jego wniosku. Od decyzji organu I instancji odwołanie złożył J. S., wskazując na błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] września 2011r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Powołując się na treść przepisów ustawy o pomocy społecznej Kolegium wskazało, że dochody wnioskodawcy znacznie przekraczają ustawowe kryterium dochodowe tj. 477 zł. uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie przemawia za również za potrzebą przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, organ I instancji rozważył potrzeby wnioskodawcy i możliwości organu pomocy społecznej i zasadnie odmówił przyznania zasiłku na cel wskazany we wniosku. Kolegium wskazało ponadto, że decyzja w sprawie zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomocy nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony w całości. O przyznaniu i wysokości przyznanego zasiłku decyduje każdorazowo organ, zależnie od możliwości, jakie posiada oraz potrzeb pozostałych podopiecznych. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał na swoją ciężką sytuację finansową i osobistą. Podniósł, że w miesiącu sierpniu 2011 r. nie otrzymał alimentów od syna. Ponadto podkreślił, że co miesiąc uiszcza opłaty za czynsz w wysokości [...] zł, gaz [...] zł., energię elektryczną [...] zł., telefon komórkowy [...] zł., jak również alimenty na rzecz małoletniego syna J. S. w kwocie [...]zł. Dodatkowo musi spłacać pożyczkę w [...] w wysokości [...] zł., oraz zadłużenie wobec Spółdzielni [...] z tytułu zaległości czynszowych, w wysokości [...] zł. miesięcznie. Zdaniem skarżącego brak pomocy ze strony OPS jest wynikiem jedynie złej woli jej pracowników. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 31 stycznia 2012 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego adwokat G. M., podtrzymał wniesioną przez jego mocodawcę skargę. Jednocześnie pełnomocnik zarzucił organom nieuwzględnienie całokształtu sprawy w szczególności choroby skarżącego oraz faktu, że decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. organ pierwszej instancji (w analogicznej sytuacji) przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup leków w wysokości [...] zł. Pełnomocnik przywołał również treść uzasadnienia wyroku eksmisyjnego Sądu Rejonowego W. z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...], z którego zdaniem strony wynika, że Sąd Rejonowy w sposób odmienny ustalił i zinterpretował sytuację majątkową i osobistą skarżącego. Powyższe wskazuje za tym, że organy orzekające w sprawie nie zebrały w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i źle ustaliły stan faktyczny sprawy. W dniu 10 kwietnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył do akt ww. wyrok sądu powszechnego, wnosząc o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jedną z form pomocy potrzebującym jest zasiłek celowy. Z treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zasiłku celowego jest jednak uzależnione od wysokości dochodu osiąganego przez osobę zainteresowaną. W przedmiotowej sprawie, organ bezspornie ustaliły, że J. S. przekroczył kryterium dochodowe, które wynosi dla osoby samotnie gospodarującej 477 zł. Z wyżej wymienionych względów organ nie był uprawniony do wydania decyzji na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż skarżący przekracza kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy. W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne uzasadnione przypadki" jest pojęciem nieostrym, którego stosowanie ma charakter ocenny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że chodzi tu o zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Wykładnia językowa tego przepisu oraz ratio legis specjalnego zasiłku celowego wskazują, że ma ono charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a sytuacja życiowa w której się znalazł (por. wyrok NSA z dnia 18.11.2010 r. sygn. akt I OSK 965/10 - cbois.nsa.gov.pl) Z konstrukcji art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji na podstawie tego przepisu zależy od uznania administracyjnego. Organ nie ma obowiązku automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, a zwłaszcza w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Kontrolując decyzję uznaniową Sąd ustala, czy dopuszczalne było jej wydanie, czy organ przy wydaniu decyzji nie przekroczył granic uznania oraz, czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu argumentacja organów uzasadniająca odmowę przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na zakup leków w wysokości [...] złotych jest słuszna. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego wskazać należy za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie są z pewnością uznawanie przez wnioskodawcę niskich dochodów, zajęcie wierzytelności z tytułu potrąceń komorniczych, ponoszenie opłat za energię elektryczną, czynsz, telefon komórkowy, czy też konieczność wykupienie przez skarżącego leków. Ponadto prawidłowe jest stanowisko organów, że oceniając zasadności wniosku o pomoc, nie mogą pomijać okoliczności, że skarżący posiada majątek o znacznej wartości, tj. nieruchomość w M. o wartości [...]złotych. Ma zatem możliwość zadbania o poprawę własnej sytuacji finansowej, choćby poprzez sięgnięcie do odziedziczonego majątku. Zdaniem Sadu już chociażby z tego powodu nie sposób przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" wskazany w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Na uwagę zasługiwał również fakt, że skarżący zamieszkuje z pełnoletnią córką, która winna była jako współnajemca partycypować w kosztach utrzymania mieszkania, które zajmuje wspólnie z ojcem. Podkreślić zaś należy, że wbrew stanowisku skarżącego celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego wsparcia finansowego i w wysokości przez niego oczekiwanej, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Sytuacja bytowa skarżącego musi bowiem podlegać również zestawieniu z możliwościami budżetowymi organu przyznającego przedmiotowy zasiłek. Pamiętać należy, że nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Wynika to chociażby, z faktu wzrastającej liczba osób oczekujących wsparcia materialnego, co powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna, a w szczególności tym, którzy nie posiadają jakichkolwiek dochodów, bądź dochody te są na poziomie nieprzekraczającym ustawowego kryterium. Organy wskazały, że w czerwcu 2011 r. OPS objął pomocą w formie zasiłku celowego [...] osób, średnia wysokość zasiłku wynosiła [...] złoty. Wobec tego organ nie może koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb, z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących koniecznego wsparcia finansowego. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu zarzuty skargi dotyczące niezebrania całości materiału dowodowego oraz braku dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy są bezzasadne. Wszystkie bowiem istotne okoliczności faktyczne obejmujące m. in. kwestie dochodu skarżącego, jego sytuacji majątkowej i osobistej zostały zbadane w sposób pozwalający na jej rozpoznanie i rozstrzygnięcie. Zaś motywy i podstawa prawna podjętych rozstrzygnięć zostały przez organy wyjaśnione w sposób przekonujący w oparciu o zgromadzony w aktach materiał dowodowym. Na odmienne stanowisko Sądu, nie mógł wpłynąć również przedłożony przez stronę w postępowaniu sądowym wyrok Sądu Rejonowego W. z dnia [...] listopada 2011 r. sygn. akt [...] nakazujący eksmisję skarżącego z zajmowanego lokalu spółdzielczego do lokalu socjalnego. Sąd powszechny orzekając o prawie do lokalu socjalnego bada zupełnie inne przesłanki niż te, które ma zbadać organ przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie zasiłku celowego. Dlatego ustalenie sądu powszechnego w postępowaniu eksmisyjnym nie mają związku z postępowaniem administracyjnym prowadzonym na podstawie ww ustawy o pomocy społecznej. Ponadto należy zauważyć, że orzeczenie sądu zapadło w dniu [...] listopada 2011 r., a zatem po wydaniu zaskarżonej decyzji, natomiast sąd administracyjny- zgodnie z art. 133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. ) - orzeka według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w chwili wydania rozstrzygnięcia organu. Odnosząc się z kolei do kwestii wcześniejszego przyznania skarżącemu w podobnym stanie faktycznym pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup leków, to wyjaśnić należy, iż wydana w okresie wcześniejszym decyzja nie może automatycznie czynić zaskarżonej decyzji wadliwą. Zważyć bowiem należy, że zasiłki celowe przyznawane stronie w określonym miesiącu, w którym badana jest nie tylko sytuacja finansowa i osobista wnioskodawcy, ale również okoliczności takie jak aktualne możliwości ośrodka wypłacającego te świadczenia i ilość osób, które w danym okresie występują o pomoc. Podsumowując powyższe rozważanie, należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie nie można postawić organom orzekającym zarzutu naruszenia prawa przy wydawaniu rozstrzygnięcia, co uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy