I SA/Wa 2170/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Mirosław Gdesz WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata B. N., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...] , po rozpatrzeniu odwołania J. S. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł na zakup leków oraz talonów do sklepu spożywczego oraz chemicznego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu 10 lipca 2012 r. J. S. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego w wysokości [...] zł na zakup leków oraz talonów do sklepu spożywczego oraz chemicznego. Organ I instancji w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 12 lipca 2012 r. i zebranej w sprawie dokumentacji ustalił, że skarżący ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności oraz prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Dochód skarżącego w czerwcu 2012 r. tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc stanowiła emerytura w wysokości [...] zł i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Podczas wywiadu skarżący oświadczył, że w czerwcu 2012 r. zapłacił alimenty w wysokości [..] zł dla syna J. S. Zatem łączny dochód skarżącego, po odliczeniu alimentów na rzecz syna, w miesiącu czerwcu wyniósł [...] zł. Organ ustalił również, że zamieszkuje z nim dorosła córka J. S., która prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Córka studiuje zaocznie na [...] i pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...] zł z Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia W. z tytułu sprawowania opieki nad skarżącym. Dwoje pozostałych dzieci zamieszkuje oddzielnie. Organ wskazał, że skarżący zamieszkuje w 3-pokojowym mieszkaniu spółdzielczym, bez tytułu prawnego do zajmowanego lokalu. Zadłużenie czynszowe skarżącego wraz z odsetkami i kosztami sądowymi wynosi około [...] zł. Czynsz naliczony przez SM [...] wynosi [...] zł. Prezydent W. podkreślił, że skarżący jest właścicielem działki, nieruchomości i budynków gospodarczych w M. przy ulicy[...]. Organ I instancji odmawiając przyznania zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków i oraz talonów do sklepu wskazał, że na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego na kwotę [...] zł. Posiadany przez skarżącego dochód tj. [...] zł przekracza obowiązujące kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy. Organ zwrócił uwagę, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jednakże- zdaniem organu- w przypadku skarżącego szczególnie uzasadniony przypadek nie występuje. Skarżący dysponuje własną emeryturą, zasiłkiem pielęgnacyjnym i majątkiem w M. o wartości [...]zł, a zatem nie można uznać, że w przypadku skarżącego zaistniała wyjątkowa okoliczność pozwalająca przyznać mu pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego. W ocenie Ośrodka sytuacja materialna skarżącego jest dobra, a jeżeli nie spełnia jego oczekiwań, powinien postarać się zmienić ją we własnym zakresie wykorzystując własne zasoby majątkowe. Kolegium wskazało, że Ośrodek Pomocy musi tak dzielić posiadane środki finansowe, by z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. Ośrodek zobowiązany jest uwzględnić potrzeby wszystkich mieszkańców znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. W pierwszej kolejności muszą zostać wsparte osoby i rodziny, których dochody są poniżej kryterium dochodowego. W I kwartale 2012 r. OPS objął pomocą w formie zasiłku celowego [...] osób, średnia wysokość zasiłku wyniosła 141,92 zł. J. S. złożył odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2012 r., do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazuje na swoją trudną sytuację życiową i materialną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września o 2012 r. nr[...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Na jego dochód składa się emerytura w wysokości [...] zł. i zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Od tego dochodu odliczono kwotę 100 zł tytułem płaconych alimentów na rzecz syna J. S. Dochód wnioskodawcy przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł dla osoby samotnie gospodarującej, uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie przemawia również za potrzebą przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium, organ I instancji rozważył potrzeby wnioskodawcy i możliwości organu pomocy społecznej i zasadnie odmówił przyznania zasiłku na cel wskazany we wniosku. Kolegium wskazało ponadto, że decyzja w sprawie zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ pomocy nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony w całości. O przyznaniu i wysokości przyznanego zasiłku decyduje każdorazowo organ, zależnie od możliwości, jakie posiada oraz potrzeb pozostałych podopiecznych. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał na swoją ciężką sytuację finansową i osobistą oraz krytyczną sytuację zdrowotną. W piśmie z dnia 28 lutego 2013 r. pełnomocnik skarżącego uzupełnił skargę i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2012 r. W uzupełnieniu skargi, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1- 4, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 3 pkt 1c, art. 5, art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", art. 7,8,10, 75 § 1 , art. 77, art. 86, 89 § 2 kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest uzasadniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] prawidłowo ustaliło, że dochód skarżącego za miesiąc czerwiec 2012 r. tj. miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wynosił [...] zł. Skarżący przekroczył zatem kryterium dochodowe wynoszące 477 zł, o którym mowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości 542 zł obowiązuje od dnia 1 października 2012 r. na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ( Dz. U. 2012 . 823 ). Z wyżej wymienionych względów organ nie był uprawniony do wydania decyzji na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż skarżący przekracza kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że chodzi tu o zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania. Wykładnia językowa tego przepisu oraz ratio legis specjalnego zasiłku celowego wskazują, że ma ono charakter wyjątkowy, gdyż o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód wnioskodawcy, a sytuacja życiowa w której się znalazł (por. wyrok NSA z dnia 18.11.2010 r. sygn. akt I OSK 965/10 – cbois.nsa.gov.pl). Trafnie zauważyło Kolegium, że świadczenia z art. 41 pkt 1 ustawy są przyznawane w ramach tzw. "uznania administracyjnego", gdzie organ swobodnie decyduje o celowości ich przyznania określonej osobie. Nie można pominąć tego, że zasiłek specjalny celowy jest formą świadczenia pieniężnego kierowanego do osób potrzebujących w zupełnie wyjątkowych sytuacjach, tzn. takich gdzie na skutek zdarzeń losowych, niezależnych od wnioskodawcy (tragiczny wypadek, ciężka choroba) osoba nie ma możliwości zarobkowania, a brak środków mógłby zagrozić egzystencji jej lub jej rodziny. Z art. 41 pkt 1 ustawy wynika, że zasiłek celowy specjalny z zasady nie ma zaspokajać wszystkich zgłaszanych potrzeb, ponieważ kwota zasiłku celowego specjalnego nie jest ustalana dowolnie, lecz jedynie do wysokości kwoty kryterium dochodowego właściwego dla danego świadczeniobiorcy. Przy ocenie żądania wnioskodawcy organ musi mieć na uwadze, że - stosownie do art. 2, art. 3 ust. 3 i art. 4 ustawy – pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która nie ma na celu dostarczenia obywatelom stałego źródła utrzymania. Istotą pomocy społecznej jest jedynie działalność wspierająca obywateli skierowana na umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać własnymi działaniami. Potrzeby osób ubiegających się o pomoc mogą być uwzględnione jedynie wówczas, gdy odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach organu pomocy społecznej. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego wskazać należy za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie są z pewnością uznawanie przez wnioskodawcę niskich dochodów, zajęcie wierzytelności z tytułu potrąceń komorniczych, ponoszenie opłat za energię elektryczną, czynsz, telefon komórkowy, czy też konieczność wykupienie przez skarżącego leków. Ponadto prawidłowe jest stanowisko organów, że oceniając zasadności wniosku o pomoc, nie mogą pomijać okoliczności, że skarżący posiada majątek o znacznej wartości, tj. nieruchomość w M. o wartości około [...] zł . Ma zatem możliwość zadbania o poprawę własnej sytuacji finansowej, choćby poprzez sięgnięcie do odziedziczonego majątku. Zdaniem Sądu już chociażby z tego powodu nie sposób przyjąć, że w niniejszej sprawie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" wskazany w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto jak wskazał organ pomocy społecznej środki jakimi dysponuje Ośrodek w I kwartale 2012 r. na zasiłki celowe i celowe specjalne w wysokości [...] zł są niewystarczające w stosunku do potrzeb. Organ I instancji wskazał, że w tej sytuacji zabezpieczane są potrzeby osób, które w ogóle nie spełniają kryterium dochodowego. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd zauważa z powodów opisanych wyżej, że nie ma racji skarżący twierdząc, że organ błędnie nie uznał jego sytuacji za wyjątkowy przypadek, uzasadniający przyznanie zasiłku celowego specjalnego na wskazane we wniosku cele, czym naruszył 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1- 4, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Nie można uznać także, że organ naruszył art. 3 pkt 1c, art. 5, art. 6 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005.267.2259 ze zm.) Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 477 zł. Z akt wynika, że skarżący przekracza również kryterium dochodowe określone w tej ustawie. Ponadto sąd zauważa, że decyzja o przyznaniu pomocy na dożywianie oraz o ustaleniu jej wysokości ma charakter uznaniowy, co oznacza po pierwsze - że nie zawsze osoba nawet spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, po drugie - że otrzyma je w formie i wysokości, jakiej oczekuje. Uznanie administracyjne pozwala bowiem organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najbardziej właściwe. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd z mocy przepisu art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd rozstrzygnął na postawie art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).