I SA/Wa 2172/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. po rozpoznaniu odwołania A. F. od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przestawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy B., p.o. Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. postanowił odmówić umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej – C. W. w okresie od 1 października 2009 do 30 września 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami i kosztami upomnienia. W ustawowo zachowanym terminie A. F. złożył odwołanie, w którym zakwestionował decyzję Kierownika GOPS w B. Podniósł, że nie jest w stanie samodzielnie spłacić zadłużenia, bowiem z uwagi na stan zdrowia, nie ma żadnych możliwości zarobkowania. Rozpoznając złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wskazało, że podstawą rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.). W myśl art. 27 w/w ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Z kolei w myśl art. 30 ust. 2 ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że A. F. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkuje w mieszkaniu budynku [...]. Jego sytuacja zdrowotna jest trudna, z uwagi na przewlekłą chorobę ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy. Z tego tytułu otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Świadczenie to zajęte jest przez komornika z powodu świadczeń alimentacyjnych i innych potrąceń w wysokości [...] zł. Ponadto w/w posiada dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł., który prawie w 100% pokrywa należność za czynsz, opłaty mieszkaniowe nie stanowią wobec tego już tak dużego obciążenia finansowego, można je ograniczać do minimum. W ocenie Kolegium organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania administracyjnego odmawiając umorzenia należności. Umorzenie należności ma nadzwyczajny charakter i też okoliczności uzasadniające umorzenie powinny mieć nadzwyczajny charakter. Zdaniem Kolegium stan zdrowia wnioskodawcy nie pozwala na podjęcie zatrudnienia, jednak ta okoliczność nie ma decydującego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Posiada on stałe źródło dochodu, a więc ma możliwości spłaty wypłaconych dziecku należności z tyt świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Trzeba bowiem pamiętać, że obowiązek alimentacyjny wobec dziecka ciąży bezwzględnie na każdym rodziców i nie można uchylać się od tego obowiązku. Zatem A. F. winien poczynić starania aby móc wywiązać się ze swoich zobowiązań. Z akt sprawy wynika, że odwołujący się posiada wysokie zobowiązania wobec Skarbu Państwa - nie tylko z tyt. wypłaconych dziecku świadczeń alimentacyjnych w okresie od 01-10-2009 do 30-09-2010, ale również z wypłaconych we wcześniejszych okresach, w tym także zaliczek alimentacyjnych. Dowodzi to temu, że skarżący świadomie uchyla się od obowiązku płacenia orzeczonych alimentów na rzecz dziecka (orzeczenie o niezdolności do pracy odwołujący się uzyskał w lipcu 2009 r.). Organ pomocowy nie uznał, że w sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a organ odwoławczy przychylił się do tego stanowiska. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wniósł A. F. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu przedstawił szczegółowo swoją trudną sytuacje materialną oraz zdrowotną i wskazał, że nie jest w stanie ze względu na swój stan zdrowia podjąć żadnej pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem kwestionowana decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo. Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli sądu, stała się decyzja wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Jak wynika z art. 27 powołanej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ ten wydaje decyzję w przedmiocie oddania tych kwot po zakończeniu każdego okresu świadczeniowego, bądź też po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niemniej, w art. 30 cytowanej ustawy prawodawca złagodził częściowo stanowczość tej regulacji poprzez przyznanie organom administracji publicznej prawa do umorzenia w całości lub w części zaległości, odroczenia terminu ich spłaty bądź też rozłożenia ich na raty, jeżeli wniosek w tej mierze złoży dłużnik alimentacyjny, a ponadto przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. W tym miejscu należy podkreślić, że decyzja z art. 30 powoływanej ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że ustawodawca przyznaje organom administracji publicznej tylko kompetencję do określonego działania, natomiast nie nakłada na nie obowiązku skorzystania z tego prawa. Taka konstrukcja nie może jednak prowadzić do zupełnej dowolności wydawanych przez organy rozstrzygnięć. Wręcz przeciwnie, na organach administracji publicznej ciąży w takim wypadku obowiązek szczególnej dbałości o zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego oraz rozważanie go z perspektywy zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu strony. Wnioski te powinny z kolei znaleźć swoje odzwierciedlenie w wyczerpującym uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia. Jedynie w ten sposób organ może się bowiem uchylić od zarzutu dowolności (arbitralności) podjętej przez siebie decyzji. Odnosząc dotychczasowe uwagi do specyfiki niniejszej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że opisane powyżej wymogi nie zostały w pełni zachowane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. oraz Wójt Gminy B. nie rozpatrzyli wyczerpująco zarzutów, sformułowanych we wniosku oraz odwołaniu, które zmierzały do wykazania, iż w aktualnej sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego umorzenie zaległości mogłoby okazać się faktycznie zasadne. Organ odwoławczy skupił się głównie na wykazaniu, iż obowiązek alimentacyjny wobec dziecka jest podstawowym obowiązkiem rodzica oraz na fakcie narastającego zadłużenia skarżącego z tytułu alimentów. Nie negując tego stanowiska trzeba jednak podkreślić, że art. 30 ust. 2 ww. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozwala w ściśle określonych sytuacjach na umorzenie wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przesłankami tymi są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Zdaniem sądu część okoliczności powoływanych przez skarżącego spełnia ten wymóg. W aktach sprawy zgromadzono bowiem dokumentację medyczną, potwierdzającą stan zdrowia skarżącego. Są to: orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia [...] lipca 2009 r., nr akt [...], z którego wynika, że A. F. jest osobą trwale niezdolną do pracy. Dokumentacja ta wskazuje więc, iż stan zdrowia skarżącego nie miał jedynie przejściowego charakteru, lecz trwale oddziaływuje negatywnie na sytuację dochodową A. F., prowadząc do powstania zadłużenia. Nie wydaje się przy tym by niekorzystny dla skarżącego stan zdrowia miał w bliskiej przyszłości ulec poprawie, umożliwiając mu tym samym spłacenie długu. Z dalszych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż obecnie skarżący jest osobą niezdolną do pracy, której została przyznana renta w wysokości [...] zł. Po potrąceniu świadczeń alimentacyjnych oraz innych należności skarżący otrzymuje do wypłaty [...] zł. Okoliczności te, jako mające wpływ na sytuację dochodową, powinny zostać rozważone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z art. 30 ust. 2 powołanej wcześniej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W świetle dotychczasowych uwag nie powinno ulegać wątpliwości, że materiał dowodowy nie został zebrany i rozważony w sposób wyczerpujący. Jak wynika bowiem z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy mają obowiązek stać na straży praworządności, podejmując kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego. Uszczegółowieniem tej zasady jest z kolei art. 77 § 1 powoływanej ustawy, przewidując, że materiał dowodowy powinien być zebrany w sposób wyczerpujący i rozpatrzony jako całość. Według art. 80 cytowanej ustawy, dopiero na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego można uznać, czy dana okoliczność została w istocie udowodniona. Uchybienie tym obowiązkom stanowi zatem wadę postępowania, która może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym bardziej, że powołane wcześniej przepisy odgrywają dodatkowo szczególną rolę w przedmiotowej sprawie z uwagi na fakt, że decyzja z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter uznaniowy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, w tym zgodnie z art. 30 ust. 2 cyt. ustawy, ocenić sytuację dochodową i rodzinną A. F. Przy ocenie okoliczności sprawy nie można pominąć faktu, że możliwości zarobkowe skarżącego, będącego osobą trwale niezdolną do pracy, są w istotny sposób ograniczone. Obecna sytuacja materialna i życiowa skarżącego ma cechę trwałości, co powinno być także uwzględnione przy ocenie, czy istnieją przesłanki do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W tej sytuacji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę należy uwzględnić dotychczasowe uwagi Sądu, a w szczególności rozważyć kwestię słusznego interesu skarżącego . Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.